Những ca cấp cứu từ xa
Tại Đặc khu Côn Đảo, khi người bệnh nhập viện sau khởi phát đột quỵ khoảng hai giờ, toàn bộ quy trình cấp cứu được kích hoạt ngay tại chỗ. Bác sĩ Nguyễn Trần Minh Chiến, khoa Bệnh lý mạch máu não, Bệnh viện Nhân dân 115 đang luân phiên công tác tại Trung tâm y tế Quân dân y Đặc khu Côn Đảo lập tức đánh giá lâm sàng, chụp cắt lớp vi tính sọ não, kết nối hình ảnh với Bệnh viện Nhân dân 115 để hội chẩn. Quyết định sử dụng thuốc tiêu sợi huyết được đưa ra ngay trong “thời gian vàng” và người bệnh không phải chờ chuyển vào đất liền mới bắt đầu điều trị. Kết quả, tri giác và khả năng vận động của người bệnh đã dần cải thiện, nhận thức tốt hơn, nói chuyện được và tay chân bắt đầu cử động chủ động.
Tương tự, một bệnh nhân 40 tuổi bị loét tỳ đè độ IV nhiều năm, đã được phẫu thuật thành công ngay tại Bệnh viện đa khoa Bà Rịa. Trước đây, trường hợp này gần như chắc chắn phải chuyển lên các bệnh viện tuyến cuối tại trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh. Lần này, chuyên gia của Bệnh viện Nhân dân 115 trực tiếp có mặt tại phòng mổ, hướng dẫn ê-kíp tại chỗ thực hiện kỹ thuật tạo hình. Ca mổ thành công mở ra cơ hội điều trị ngay tại địa phương cho những trường hợp tương tự sau này.
Hai ca bệnh đã cho thấy thay đổi đáng chú ý của ngành y tế thành phố, đó là chuyển giao năng lực điều trị từ tuyến cuối tới tuyến cơ sở. Cách thức chuyển giao này cũng được các bệnh viện tuyến Trung ương tại Thành phố Hồ Chí Minh triển khai thời gian qua. Bệnh viện Chợ Rẫy hỗ trợ chuyên môn cho Trung tâm y tế Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.
Hiệu quả nhìn thấy rõ khi lần đầu tiên y tế cơ sở đã triển khai thành công kỹ thuật lọc máu liên tục ngay tại chỗ, cứu sống bệnh nhân rơi vào sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan với diễn biến rất nặng. Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thanh Việt, Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết: Sau thời gian hỗ trợ chuyên môn phục vụ đề án phát triển y tế địa phương hướng tới APEC 2027, nhiều bác sĩ, điều dưỡng của Trung tâm y tế Đặc khu Phú Quốc đã được đào tạo chuyên sâu tại Bệnh viện Chợ Rẫy; đồng thời, bệnh viện cũng cử các ê-kíp chuyên gia luân phiên hỗ trợ trực tiếp cho y tế địa phương. Kết quả cho thấy, nhiều trường hợp đột quỵ, chấn thương và bệnh lý ngoại khoa phức tạp đã được xử trí ngay tại chỗ, không còn phụ thuộc vào chuyển viện.
Chuyển đổi cách thức phát triển hệ thống y tế
Nhiều năm qua, khi nhắc đến bệnh viện tuyến cuối, người dân thường mặc định đó là nơi duy nhất có thể giải quyết các ca bệnh phức tạp. Chính tâm lý đó khiến hàng nghìn người chấp nhận vượt quãng đường hàng trăm ki-lô-mét để đến những cơ sở y tế lớn ở trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, dù bệnh lý hoàn toàn có thể điều trị tại địa phương nếu được hỗ trợ đúng mức.
Việc tập trung chuyên gia, trang thiết bị và kỹ thuật vào một số bệnh viện giúp hình thành những trung tâm chuyên sâu có trình độ cao và Thành phố Hồ Chí Minh cũng trở thành nơi dẫn đầu cả nước ở nhiều lĩnh vực như ghép tạng, hồi sức tích cực, can thiệp tim mạch, ngoại khoa, cấp cứu đột quỵ,... Tuy nhiên, chính sự tập trung này kéo theo thực tế người dân phải đi rất xa mới tiếp cận được kỹ thuật cao. Các bệnh viện tuyến cuối liên tục quá tải trong khi nhiều bệnh viện cơ sở chưa phát huy hết năng lực vì thiếu điều kiện tiếp cận kỹ thuật mới, thiếu môi trường thực hành và sự kết nối chuyên môn thường xuyên.
Hiện nay, ngành y tế thành phố phải phục vụ hơn 14 triệu dân trên địa bàn gần 6.800 km², trải dài từ khu đô thị trung tâm đến vùng nông thôn, ven biển và hải đảo. Một không gian y tế như vậy không thể tiếp tục vận hành theo tư duy cũ, nếu những kỹ thuật vẫn tập trung tại khu vực nội đô, người dân ở những địa bàn xa sẽ luôn là nhóm chịu nhiều thiệt thòi nhất. Chính từ yêu cầu thực tiễn đó, ngành y tế đã bắt đầu chuyển trọng tâm từ phát triển từng bệnh viện sang phát triển năng lực của cả hệ thống.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh nhìn nhận: Đây là thời điểm ngành y tế phải thay đổi tư duy phát triển. Lịch sử y học hiện đại luôn gắn với sự lớn mạnh của các bệnh viện. Thế nhưng, một bệnh viện mạnh chưa đồng nghĩa với một hệ thống mạnh nếu người bệnh vẫn phải chờ đợi, phải di chuyển hàng trăm ki-lô-mét để điều trị những kỹ thuật hoàn toàn có thể triển khai tại địa phương. Như thế, thành tựu chuyên môn chưa thật sự chuyển hóa thành lợi ích cho người dân.
Trước đây, bệnh viện tuyến cuối chủ yếu là nơi tiếp nhận người bệnh nhưng theo mô hình mới thì bệnh viện tuyến cuối phải trở thành trung tâm kết nối chuyên môn của cả hệ thống, thay vì giữ kỹ thuật ở tuyến trên thì phải chuyển giao để tuyến dưới có thể tự thực hiện. Mỗi bệnh viện phải đặt sự phát triển trong một mạng lưới liên thông hỗ trợ. Dẫn chứng rõ nhất là hai ca bệnh xảy ra tại Đặc khu Côn Đảo và Bệnh viện đa khoa Bà Rịa.
Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh Tăng Chí Thượng nhấn mạnh: “Ngành y tế xác định chiến lược phát triển theo đa tầng-đa cực-đa trung tâm, không đơn thuần là tổ chức lại mạng lưới bệnh viện mà chính là xây dựng một hệ thống, trong đó mỗi cơ sở y tế thực hiện đúng vai trò của mình và được kết nối bằng chuyên môn, dữ liệu và cơ chế phối hợp”.
Tư duy này cũng phù hợp với xu hướng mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị, chuyển từ mô hình lấy bệnh viện làm trung tâm sang hệ thống dịch vụ y tế tích hợp, lấy người dân làm trung tâm. Điểm thành công của một nền y tế hiện đại phải được khẳng định bằng khả năng để người dân được tiếp cận dịch vụ chất lượng ngay nơi mình sinh sống, không phải được đánh giá qua số lượng bệnh viện lớn hay kỹ thuật cao.
Ngành y tế Thành phố Hồ Chí Minh cũng xác định, không có bệnh viện nào, dù hiện đại đến đâu, có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu của hơn 14 triệu người dân. Vì vậy, chính khả năng lan tỏa năng lực chuyên môn mới tạo nên sức mạnh bền vững của toàn hệ thống thay vì chỉ làm nên tên tuổi của từng bệnh viện riêng lẻ.
