Người đảng viên thế hệ đầu tiên của Đảng
Đồng chí Võ Văn Ngân sinh năm 1902 trong một gia đình nông dân nghèo tại làng Bình Tả, xã Đức Hòa, huyện Đức Hòa, tỉnh Chợ Lớn (nay thuộc xã Đức Hòa Đông, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An). Kế thừa truyền thống yêu nước bất khuất của dân tộc, quê hương và gia đình, đồng chí Võ Văn Ngân cùng người anh là Võ Văn Tần và các anh chị em trong gia đình sớm tham gia các hoạt động yêu nước.
Từ năm 1926, đồng chí Võ Văn Ngân đã tham gia và trở thành một trong những hội viên đầu tiên của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên ở tỉnh Chợ Lớn. Cuối năm 1929, sau khi An Nam Cộng sản Đảng ra đời, đồng chí Võ Văn Ngân cùng đồng chí Võ Văn Tần và 5 chiến sĩ cộng sản khác lập ra Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở huyện Đức Hòa, do đồng chí Võ Văn Tần làm Bí thư.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, ngày 6/3/1930, dưới sự chủ trì của đồng chí Võ Văn Tần, đồng chí Võ Văn Ngân cùng các đảng viên Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng họp tại làng Đức Hòa tuyên bố chuyển Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng thành Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam. Chi bộ gồm 7 người, đồng chí Võ Văn Tần làm Bí thư. Đây là Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam đầu tiên ở huyện Đức Hòa và tỉnh Chợ Lớn. Cuối tháng 5/1930, Quận ủy Đức Hòa được thành lập, cả bốn anh em Võ Văn Mẫn, Võ Văn Tần, Võ Văn Tây, Võ Văn Ngân đều được bầu là Quận ủy viên, đồng chí Võ Văn Tần là Bí thư Quận ủy.
Ngay sau khi thành lập Quận ủy Đảng Cộng sản Việt Nam ở Đức Hòa, ngày 4/6/1930, đồng chí Võ Văn Ngân cùng với các đồng chí Châu Văn Liêm, Võ Văn Tần đã tổ chức và trực tiếp tham gia cuộc đấu tranh của nông dân ở Đức Hòa đòi giảm sưu, giảm thuế, phản đối chính quyền đưa lính về đàn áp. Đây là cuộc đấu tranh lớn nhất của nhân dân Đức Hòa và có tiếng vang rộng khắp các tỉnh Nam Kỳ trong cao trào cách mạng 1930-1931.
Sau cao trào cách mạng 1930-1931, lực lượng cách mạng bị thực dân Pháp đàn áp khốc liệt, hệ thống tổ chức Đảng từ Trung ương đến địa phương bị phá vỡ, nhiều cán bộ ưu tú của Đảng bị bắt giam hoặc anh dũng hy sinh. Đồng chí Võ Văn Ngân cùng các chiến sĩ cộng sản ở Đức Hòa vẫn kiên định, bám sát cơ sở, gây dựng lại phong trào.
Từ Đức Hòa, đồng chí cùng người anh trai là Võ Văn Tần từng bước gây dựng lại cơ sở ở Gia Định. Ở các làng Xuân Thới Thượng, Tân Thới Nhất, cơ sở cách mạng ở Gia Định dần dần được khôi phục. Năm 1931, Tỉnh ủy Gia Định được tái lập và đồng chí Võ Văn Ngân được cử làm Bí thư Tỉnh ủy. Giữa năm 1932, đồng chí Võ Văn Tần được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Gia Định, đồng chí Võ Văn Ngân là Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn. Với sự hoạt động tích cực của hai đồng chí, các cơ sở cách mạng ở Gia Định, Chợ Lớn dần được phục hồi.
Người cán bộ tài năng, kiên trung
Với những cống hiến quan trọng trong phong trào cách mạng ở Gia Định, Chợ Lớn, cuối năm 1934, đồng chí Võ Văn Ngân là một trong ba đại biểu (Võ Văn Ngân, Trần Văn Giàu, Nguyễn Chánh Nhì) thay mặt Đảng bộ Nam Kỳ được cử đi dự Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất của Đảng. Tại Đại hội (họp tháng 3/1935, ở Ma Cao, Trung Quốc), đồng chí được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Tháng 11/1935, trên cương vị Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, đồng chí Võ Văn Ngân triệu tập Hội nghị lập lại Xứ ủy lâm thời Nam Kỳ. Tại Hội nghị này, đồng chí được bầu làm Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ. Đồng chí vừa lãnh đạo Đảng bộ Nam Kỳ lập lại tổ chức Đảng từ cấp Xứ ủy đến các tỉnh, vừa chỉ đạo tích cực xây dựng nơi đứng chân của Trung ương Đảng tại 18 thôn Vườn Trầu (Hóc Môn, Gia Định) để chỉ đạo phong trào cách mạng cả nước.
Tại Hội nghị ngày 26/7/1936, Trung ương Đảng chủ trương thành lập Mặt trận Thống nhất nhân dân phản đế Đông Dương. Lực lượng của Mặt trận được xác định gồm các giai cấp, đảng phái, dân tộc, đoàn thể chính trị, xã hội, tôn giáo ở Đông Dương cùng đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít và phản động ở thuộc địa, chống nguy cơ chiến tranh thế giới, đòi tự do, dân chủ, dân sinh, hòa bình. Đảng cũng quyết định chuyển những hình thức tổ chức bí mật, không hợp pháp của các đoàn thể quần chúng sang hình thức công khai, hợp pháp và nửa hợp pháp để nhanh chóng tập hợp đông đảo quần chúng đấu tranh từ thấp lên cao.
Thực hiện chủ trương mới của Trung ương Đảng, phong trào Đại hội Đông Dương được phát động trên toàn quốc. Tại Sài Gòn, Chợ Lớn và Gia Định, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ Võ Văn Ngân, nhiều ủy ban hành động ra đời. Mặc dù thực dân Pháp ra sức phá hoại, nhưng phong trào quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng vẫn phát triển mạnh mẽ. Đến tháng 9/1936, sau một tháng thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng, riêng tỉnh Gia Định đã có 70 ủy ban hành động được thành lập. Các ủy ban hành động được thành lập trong cả các nhà máy, xí nghiệp, các khu phố và các làng quê.
Cùng với phong trào Đại hội Đông Dương, đồng chí Võ Văn Ngân và Xứ ủy Nam Kỳ cũng chú trọng tổ chức các cuộc đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ cho nhân dân lao động, đòi tăng lương, giảm giờ làm, chống đánh đập, cúp phạt lương, thực hiện tự do ngôn luận, tự do hội họp, giảm thuế. Phong trào đấu tranh của các giai cấp, tầng lớp, nhất là của công nhân và nông dân dưới sự lãnh đạo của Đảng đã làm cho chính quyền thuộc địa phải thực hiện một số cải cách dân sinh, dân chủ, như trả lại tự do cho một số tù chính trị, ban hành nghị định tiến tới thực hiện ngày làm việc 8 giờ, được nghỉ chủ nhật và hằng năm người lao động được nghỉ 10 ngày phép có lương. Cùng với đó, một số đảng viên cộng sản trúng cử vào Hội đồng Quản hạt của thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn.
Trọn đời cống hiến cho cách mạng
Từ sau Hội nghị Trung ương tháng 3/1937, đồng chí Võ Văn Ngân bị ốm nặng. Trung ương Đảng cử đồng chí Võ Văn Tần thay đồng chí Võ Văn Ngân làm Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ. Trong thời gian dưỡng bệnh, đồng chí vẫn theo sát tình hình, không ngừng quan tâm, đóng góp ý kiến cho Đảng để lãnh đạo phong trào cách mạng đang ngày càng phát triển mạnh mẽ. Ngày 29/10/1938, đồng chí Võ Văn Ngân qua đời, để lại niềm tiếc thương lớn cho đồng chí, đồng bào.
Trong những giai đoạn khó khăn, phong trào cách mạng bị khủng bố, cơ quan Trung ương và Xứ ủy nhiều lần bị phá vỡ, nhiều cán bộ bị bắt giam, hy sinh, nhiều người lo lắng, dao động trước sự đàn áp của chính quyền thực dân, nhưng đồng chí Võ Văn Ngân vẫn kiên cường bám sát cơ sở, kiên trì xây dựng lại tổ chức và phong trào cách mạng. Với ý thức trách nhiệm cao của một cán bộ lãnh đạo, đồng chí Võ Văn Ngân cùng với người anh trai Võ Văn Tần đã có nhiều đóng góp to lớn cho việc phát triển phong trào cách mạng trên địa bàn Nam Kỳ rộng lớn và quan trọng trong những năm ba mươi của thế kỷ 20.
Suốt cuộc đời, đồng chí Võ Văn Ngân luôn gắn bó mật thiết với nhân dân, sâu sát cơ sở, bám sát phong trào cách mạng của quần chúng. Đồng chí luôn nêu cao tinh thần đoàn kết, hết lòng thương yêu đồng chí, đồng bào và đặc biệt quan tâm bồi dưỡng, giáo dục cán bộ, đảng viên.
Đồng chí là tấm gương sáng về nói đi đôi với làm, lý luận gắn với thực tiễn. Dù công tác ở đâu, trên cương vị nào, đồng chí Võ Văn Ngân đều nhận được tình cảm trân trọng, quý mến, sự giúp đỡ tận tình của đồng chí, đồng bào và để lại nhiều ấn tượng tốt đẹp trong lòng mọi người. Đồng chí trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho các đảng viên và quần chúng nhân dân trong những thời điểm khó khăn của cách mạng. Tinh thần kiên trung của đồng chí Võ Văn Ngân là tấm gương sáng cho các thế hệ cán bộ, đảng viên học tập, noi theo.
