Định kiến “giới” và câu chuyện mất cân bằng giới tính

37 tuổi, Hoàng Minh H. (Thái Bình) vẫn canh cánh cần phải “canh” được con trai, trong khi con gái lớn của chị đã học lớp 12 và bé gái thứ 2 cũng đã học lớp 8. “Chồng mình là con trai một, bởi vậy ông bà chỉ mong ngóng có cháu đích tôn nối dõi”, chị H. chia sẻ.
Chăm sóc, tư vấn sức khoẻ cho chị em phụ nữ.
Chăm sóc, tư vấn sức khoẻ cho chị em phụ nữ.

Câu chuyện của chị H. dễ gặp trong xã hội hiện đại ngày nay, khi tư tưởng "trọng nam, khinh nữ" còn ăn vào gốc rễ và các phương tiện hỗ trợ lựa chọn giới tính khi sinh ngày càng phát triển.

Áp lực phải có con con trai nối dõi

Nằm ở vùng quê chiêm trũng, đồng bằng bắc bộ, bấy lâu nay, chị H. thấm nhuần tư tưởng gia đình cần phải có con trai. Nhà chị, người mẹ tảo tần cũng phải sinh tới người con thứ 4 mới có được cậu út, cả nhà "cưng" như trứng mỏng.

Tốt nghiệp sư phạm, về quê làm giáo viên, chị H. kết hôn với anh Nguyễn Mạnh Q. - cũng là con trai 1 trong nhà. Áp lực phải sinh con trai đã hiển hiện ngay từ ngày đầu về làm dâu. Nhưng cả 2 lần sinh nở, gia đình chị đều chào đón 2 cô công chúa.

“Chồng mình tuy không nói ra nhưng mình biết anh ấy cũng rất mong có con trai. Còn bố mẹ chồng vẫn khao khát có cháu đích tôn để dòng họ có người nối dõi. Nhưng nếu tiếp tục đẻ tự nhiên, chưa chắc đã có được bé trai”, chị H. nói.

Nhưng với mức lương ít ỏi làm giáo viên của cả 2 vợ chồng, anh chị chỉ đủ nuôi 2 con ăn học, giờ tính tới làm thụ tinh nhân tạo là sức ép lớn.

Chị dâu trưởng họ của chị H., cũng đã phải “bỏ thai” tới 2 lần khi phát hiện sớm giới tính thai nhi là bé gái, chỉ để có có bằng được cậu con trai cho trưởng họ Nguyễn.

Còn người bạn thân của chị H. năm nay đã 42 tuổi, đã có 3 con gái, vẫn tiếp tục phải gánh trên vai nhiệm vụ sinh tiếp lần thứ 4. “Sinh đến khi có được con trai thì thôi, trong khi kinh tế gia đình chị ấy không có đủ khả năng để làm thụ tinh nhân tạo”, chị H. buồn bã kể.

Cũng như nhiều người phụ nữ khác ở vùng đồng bằng bắc bộ phải gánh trên vai trách nhiệm sinh con nối dõi, ngày càng nhiều phụ nữ tìm đến các biện pháp can thiệp để sinh con theo ý muốn, dẫn tới tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Một thập kỷ mất cân bằng giới tính khi sinh

Hiện tượng mất cân bằng giới tính khi sinh được ghi nhận ở Việt Nam từ những năm 2004 và tăng nhanh trong những năm sau đó. Năm 2009, Việt Nam ghi nhận ở mức 110,5 bé trai/100 bé gái và tăng lên 111,5 bé trai /100 bé gái vào năm 2019, cao hơn mức sinh học tự nhiên là 105-106 bé trai/100 bé gái.

Tiến sĩ Phạm Vũ Hoàng, Phó Tổng cục Trưởng Tổng cục Dân số-Kế hoạch hóa gia đình, cho hay, Việt Nam hiện là nước có tỷ số giới tính khi sinh cao thứ 3 châu Á, chỉ sau Trung Quốc và Ấn Độ.

"Tỷ số giới tính khi sinh bắt đầu tăng vượt mức cân bằng tự nhiên từ năm 2006 và tăng nhanh, đã có thời gian ở ngưỡng rất cao và lan rộng. Hiện tại thì tỷ số giới tính khi sinh của chúng ta đã chuyển sang giai đoạn duy trì ở mức cao và không tăng", ông Hoàng cho hay.

Theo kết quả Điều tra biến độ dân số và Kế hoạch hóa gia đình thời điểm tháng 1/4/2021, Tổng cục Thống kê công bố năm 2022 cho thấy, tỷ suất tái sinh (NRR) của Việt Nam đạt 0,97 con gái/phụ nữ; NRR của khu vực thành thị là 0,85 con gái/phụ nữ và của khu vực nông thôn là 1,02 con gái/phụ nữ.

Như vậy, khu vực thành thị đang xảy ra tình trạng thiếu hụt số bé gái để thay thế người mẹ của mình thực hiện nhiệm vụ tái sinh sản trong tương lai.

Cũng theo điều tra này, tỷ số giới tính khi sinh (SRB) của khu vực thành thị thấp hơn nông thôn, tương ứng là 110,8 và 111,8 bé trai/100 bé gái. SRB giữa các vùng có sự chênh lệch đáng kể, SRB cao nhất ở đồng bằng sông Hồng (115,5 bé trai/100 bé gái) và thấp nhất ở đồng bằng sông Cửu Long (106,9 bé trai/100 bé gái).

Sự khác biệt của SRB giữa khu vực thành thị và nông thôn thuộc đồng bằng sông Hồng cũng cao nhất cả nước.

Tỷ số giới tính khi sinh (SRB) của trung du và miền núi phía bắc năm 2009 là 108,5 bé trai/100 bé gái, tăng lên 114,2 bé trai/100 bé gái năm 2019. SRB của đồng bằng sông Hồng năm 2009 là 115,3 bé trai/100 bé gái, tăng nhẹ lên 115,5 bé trai/100 bé gái năm 2019.

Theo kết quả điều tra dân số năm 2019-2020, mong muốn sinh con trai cao nhất thuộc về đồng bằng sông Hồng (24,2%) và thấp nhất là Đông Nam Bộ (12,7%). Phụ nữ ở vùng đồng bằng sông Hồng vẫn phải chịu nhiều ảnh hưởng nặng nề bởi các định kiến về giới hơn phụ nữ ở các vùng khác, điều đó khiến họ mong muốn sinh được con trai nhiều hơn.

Tăng cường truyền thông sức khoẻ sinh sản cho giới trẻ.

Tăng cường truyền thông sức khoẻ sinh sản cho giới trẻ.

Những hệ lụy liên quan tới định kiến giới

Tiến sĩ Phạm Vũ Hoàng cho biết, từ năm 2009 đến nay, mặc dù đã có nhiều cảnh báo về hệ lụy của sự mất cân bằng giới tính khi sinh nhưng tình trạng này dường như chưa được khắc phục nhiều.

Mất cân bằng giới tính khi sinh dẫn đến tình trạng thừa nam thiếu nữ trong tương lai, không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống của cá nhân, gia đình, dòng tộc mà còn ảnh hưởng tiêu cực đối với dân tộc và sự phát triển bền vững của đất nước.

Nếu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tại Việt Nam tiếp tục gia tăng và không được kiểm soát sẽ để lại những hệ lụy khó lường về mặt xã hội, kinh tế, thậm chí cả an ninh chính trị… Tác động chính của hiện tượng mất cân bằng giới tính sẽ liên quan tới quá trình hình thành và cấu trúc gia đình, đặc biệt là hệ thống hôn nhân.

Nếu dự báo trở thành hiện thực, số nam giới từ 15-49 tuổi sẽ dư thừa vào năm 2034 là 1,5 triệu người, năm 2059 là 1,8 triệu người thì đàn ông phải sống độc thân sẽ bị thay đổi các mối quan hệ và tình dục; buôn bán người, xuất cảnh để kết hôn và tăng tốc độ già hóa dân số.

Về chuẩn mực xã hội, vị thế và vai trò của người phụ nữ ngày càng bị hạ thấp, thậm chí phụ nữ còn trở thành hàng hóa của nạn buôn bán người và mại dâm.

Tiến sĩ Phạm Vũ Hoàng

Các nhà khoa học xã hội đã chỉ ra, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng "trọng nam, khinh nữ" ở Việt Nam. Đó là do phong tục về việc mong muốn có con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên cũng như đánh giá thấp giá trị của nữ giới trong gia đình và xã hội tại mỗi vùng, miền.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận các dịch vụ y tế dễ dàng hơn trong lựa chọn giới tính thai nhi khi mang thai hoặc chuẩn đoán giới tính thai nhi dẫn tới nạo phá thai vì lý do lựa chọn giới tính,…

Thực trạng đáng quan ngại trên đòi hỏi Chính phủ cần các cần các biện pháp quyết liệt hơn nữa nhằm giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Có thể bạn quan tâm

Quang cảnh buổi phát động thực hiện chiến dịch 90 ngày đêm.

Vĩnh Long phát động chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe toàn dân

Chiều 7/8, Sở Y tế tỉnh Vĩnh Long tổ chức Lễ phát động Chiến dịch 90 ngày đêm cao điểm tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho toàn thể nhân dân trên địa bàn. Đây là bước đi mang tính đột phá nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế.

Hoạt động kiểm tra, đánh giá chất lượng thuốc tại Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương. (Ảnh: Mai Hoàng)

Triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý chất lượng thuốc

Quản lý dược không chỉ nằm trong văn bản, hồ sơ hay giấy phép, mà là chuỗi trách nhiệm, từ nhà máy đến bệnh viện; từ dữ liệu quản lý đến từng nhà thuốc, từng người bệnh... Ngành y tế từng bước tiêu chuẩn hóa, quy chuẩn hóa và hội nhập quốc tế nhằm giúp cho người dân tiếp cận thuốc an toàn, chất lượng, hiệu quả và giá hợp lý.

Sản phẩm Slimaura Care x3 được rao bán trên mạng. (Ảnh chụp màn hình)

Khẩn trương kiểm tra, xác minh hoạt động kinh doanh sản phẩm giảm cân Slimaura Care x3

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đề nghị Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thành phố Hà Nội khẩn trương kiểm tra, xác minh hoạt động sản xuất, kinh doanh, quảng cáo sản phẩm Slimaura Care x3 của Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ Slimaura Care Việt Nam, đồng thời tiến hành lấy mẫu kiểm nghiệm để xử lý theo quy định.

Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Ngân, Phó Chủ tịch Hội Nhãn khoa Việt Nam, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 103 trao đổi tại tọa đàm do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: BẢO LONG)

Kiểm soát cận thị từ sớm để hạn chế độ cận tăng lên theo thời gian

Cận thị đang có xu hướng xuất hiện sớm hơn và gia tăng nhanh hơn so với trước đây, khiến tỷ lệ cận thị ở lứa tuổi trưởng thành ở nước ta cao hơn đáng kể. Theo chuyên gia nhãn khoa, phát hiện sớm, theo dõi định kỳ và áp dụng các biện pháp kiểm soát phù hợp là giải pháp quan trọng để hạn chế độ cận tăng theo thời gian.

Quang cảnh tọa đàm. (Ảnh: BẢO LONG)

Giải pháp nâng cao thị lực thời hiện đại

Tật khúc xạ ở Việt Nam gia tăng nhanh và có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Từ chỗ được nhìn nhận chủ yếu như vấn đề của lứa tuổi học đường, cận thị và các tật khúc xạ khác đang mở rộng nhanh sang nhóm học sinh cuối cấp, sinh viên và người lao động trẻ tại khu vực đô thị.

Bàn tay bệnh nhi sau khi được phẫu thuật tái tạo ngón cái.

Tái tạo ngón cái cho trẻ bằng chính ngón trỏ, mở ra cơ hội mới cho trẻ mắc dị tật bẩm sinh

Một bé 5 tuổi bị thiểu sản ngón cái ở cả hai bàn tay đã được các bác sĩ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thực hiện phẫu thuật "cái hóa" - chuyển ngón trỏ thành ngón cái mới. Sau ca mổ đầu tiên, trẻ đã có thể cầm bút, dùng đũa và tự chăm sóc bản thân, mở ra hy vọng phục hồi chức năng cho những trường hợp dị tật ngón cái bẩm sinh nặng.

Ê-kíp bác sĩ Bệnh viện K phẫu thuật cho bệnh nhân. (Ảnh: THÁI HÀ)

Phát hiện ung thư thận từ cơn đau vùng thắt lưng

Người đàn ông 64 tuổi, đến bệnh viện khám sau nhiều ngày đau vùng thắt lưng, các bác sĩ phát hiện khối u thận phải kích thước khoảng 3cm, nghi ngờ ung thư biểu mô tế bào thận. Với khối u còn ở giai đoạn sớm, người bệnh được chỉ định cắt bán phần thận phải bằng phẫu thuật robot thay vì phải cắt bỏ toàn bộ quả thận như trước đây.

Các y, bác sĩ Trạm Y tế xã Ba Vì (thành phố Hà Nội) khám sức khỏe cho trẻ em trên địa bàn.

Đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ngành y tế Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo được những chuyển biến tích cực từ công tác tổ chức bộ máy, quản lý, chỉ đạo điều hành cho đến việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.