Chiều 20/10, phát biểu tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội về dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, kiêm Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex đã đánh giá cao những nội dung bổ sung về phát triển năng lượng xanh, năng lượng tái tạo, thị trường chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
Theo đại biểu Nguyễn Thế Duy, đây là những nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh của nền công nghiệp trong giai đoạn mới, tạo hành lang pháp lý rõ ràng để huy động nguồn lực xã hội đầu tư năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ và hạ tầng điện phục vụ sản xuất.
Hình thành hệ sinh thái điện xanh trong khu công nghiệp
Góp ý Điều 4 và Điều 20 của dự thảo, đại biểu Nguyễn Thế Duy đánh giá cao việc bổ sung các khái niệm về hệ thống lưu trữ điện, chứng chỉ năng lượng tái tạo, giá công suất, nguồn điện hỗn hợp và thị trường REC. Theo đại biểu, những quy định này tạo cơ sở chuyển từ tư duy chỉ đầu tư nguồn điện sang xây dựng hệ sinh thái điện xanh, gắn nguồn năng lượng tái tạo với lưu trữ, chứng chỉ xanh và thị trường giao dịch.
Từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp trong khu công nghiệp, nhất là doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp hoặc tổ chức đáp ứng điều kiện được làm đầu mối, đại diện tổng hợp giao dịch REC cho các doanh nghiệp.
Cùng với đó, cần có cơ chế công nhận, liên thông với các hệ thống chứng chỉ quốc tế, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và tránh ghi nhận trùng lặp đối với cùng một đơn vị điện năng tái tạo; làm rõ nguyên tắc xử lý giữa chứng chỉ năng lượng tái tạo và tín chỉ carbon.
Đối với hạ tầng lưới điện, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế thu hồi chi phí cho lưới điện phân phối do các thành phần kinh tế ngoài nhà nước đầu tư tại khu công nghiệp, khu kinh tế, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao và khu công nghệ số tập trung.
Theo đại biểu Nguyễn Thế Duy, nhà đầu tư bỏ vốn xây dựng lưới điện trung áp, hạ áp cần có cơ chế thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý, được xác định công khai, minh bạch. Đây là điều kiện để khuyến khích nguồn vốn xã hội tiếp tục đầu tư lưới điện hiện đại, lưới điện thông minh, nâng cao độ tin cậy cấp điện cho sản xuất.
Từ thực tiễn phát triển các khu công nghiệp, đại biểu nêu nhu cầu đầu tư hạ tầng điện có khả năng dự phòng, tổ chức cấp điện mạch vòng, đáp ứng tiêu chí N-1 nhằm duy trì cấp điện khi một phần tử của hệ thống gặp sự cố. Những khoản đầu tư này cần được tính đến trong cơ chế kinh tế của lưới điện phân phối, kể cả trường hợp hạ tầng được xây dựng trước để sẵn sàng đón nhà đầu tư.
Giảm thủ tục cho điện mái nhà, làm rõ nguồn thu của hệ thống lưu trữ
Một nội dung được đại biểu Nguyễn Thế Duy nhấn mạnh là tiếp tục đơn giản hóa thủ tục đối với điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện gắn với phụ tải trong các khu, cụm công nghiệp.
Đại biểu đề nghị, với nguồn điện lắp đặt trên mái nhà, công trình hoặc diện tích đất mà doanh nghiệp đã có quyền sử dụng hợp pháp, không yêu cầu Nhà nước giao thêm đất, cho thuê thêm đất và không làm thay đổi mục đích sử dụng đất, nên quản lý chủ yếu bằng cơ chế thông báo, đăng ký và hậu kiểm theo quy mô.
Cách tiếp cận này nhằm tránh phát sinh thêm một vòng thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp chủ động bổ sung nguồn điện xanh phục vụ sản xuất.
Theo phản ánh của đại biểu từ thực tiễn tại các khu công nghiệp của Becamex, dự án điện mặt trời mái nhà có công suất trên 1MW vẫn phải tách riêng để thực hiện thủ tục xin chủ trương đầu tư, dù đã được bố trí trong quy hoạch của khu công nghiệp và nhà máy. Đại biểu đề nghị rà soát để tháo gỡ sự chồng chéo này.
Đối với hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), đại biểu cho rằng cần xác định rõ cơ chế kinh tế ngay trong quá trình hoàn thiện luật. BESS có thể cung cấp nhiều dịch vụ cho hệ thống điện, từ giảm công suất đỉnh, điều chỉnh phụ tải đến điều hòa tần số, hỗ trợ điện áp và nâng cao độ ổn định của lưới điện.
Vì vậy, đại biểu đề nghị luật giao Chính phủ quy định rõ cơ chế giá công suất, giá hoặc phương thức thanh toán các dịch vụ do hệ thống lưu trữ cung cấp, bao gồm hệ thống lưu trữ độc lập và hệ thống được đầu tư trong khu công nghiệp.
Theo đại biểu, khi nguồn thu của BESS được xác định rõ, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng mới có cơ sở đánh giá hiệu quả, quyết định đầu tư và tài trợ vốn. Nội dung này càng cần được làm rõ trong bối cảnh triển khai cơ chế giá điện hai thành phần, gắn chi phí sử dụng điện với cả công suất và điện năng tiêu thụ.
Ổn định cơ chế mua bán điện trực tiếp
Về DPPA, đại biểu Nguyễn Thế Duy đề nghị tiếp tục luật hóa, bảo đảm tính ổn định lâu dài đối với các cơ chế Quốc hội đã cho phép tại Nghị quyết 253/2025/QH15.
Trong đó, cần làm rõ quyền tham gia của đơn vị bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm công nghiệp; quyền sử dụng lưới điện phân phối do khu vực ngoài nhà nước đầu tư; nguyên tắc xác định chi phí sử dụng lưới điện nội bộ minh bạch, hợp lý.
“Điện xanh không chỉ là vấn đề của ngành điện mà đã trở thành một cấu phần của hạ tầng công nghiệp và năng lực cạnh tranh quốc gia”, đại biểu Nguyễn Thế Duy nhấn mạnh.
Theo đại biểu, nếu doanh nghiệp trong khu công nghiệp được tiếp cận thuận lợi điện tái tạo, hệ thống lưu trữ, cơ chế mua bán điện trực tiếp và chứng chỉ REC với chi phí minh bạch, Việt Nam sẽ có thêm lợi thế trong thu hút các ngành sản xuất công nghệ cao, bán dẫn và các chuỗi cung ứng toàn cầu có yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải.
