Cách đây 53 năm, ngày 14/11/1972, trong một hang đá lớn tại Km 16+500, đường 20 Quyết thắng, tám thanh niên xung phong và năm chiến sĩ pháo binh đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ. Về sau, cùng với các di tích khác trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, hang Tám Cô đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 9/12/2013. Cuối tháng 9 vừa qua, tỉnh Quảng Trị quyết định khởi công công trình tôn tạo Di tích quốc gia đặc biệt hang Tám Cô. Sau 47 ngày bám sát hiện trường để tổ chức thi công, công trình hoàn thành đúng dịp kỷ niệm 53 năm ngày hy sinh của 13 liệt sĩ tại hang Tám Cô.
Trong quá trình tôn tạo khu vực cửa hang bị sập vào tháng 11/1972, lực lượng chức năng đã phát hiện hài cốt và di vật, thông qua công nghệ giám định ADN đã xác định được danh tính của nhiều liệt sĩ. Và, tại miền đất thiêng này đã diễn ra cuộc gặp gỡ đầy xúc động và rất đặc biệt khi sau hơn 50 năm, thân nhân các gia đình liệt sĩ mới biết được hài cốt của người thân họ vẫn còn trong hang đá bên đường 20 Quyết thắng.
Ông Lê Xuân Phước ở xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, em trai của liệt sĩ Lê Thị Mai (sinh năm 1952), chia sẻ, ông và gia đình rất nhiều lần vào hang Tám Cô để viếng người thân hy sinh hơn 50 năm trước và nghĩ rằng, thân thể chị cùng đồng đội đã hòa vào đất đai, cỏ cây trên đường Trường Sơn. Nhưng không ngờ, hôm nay ông nhận thông tin hài cốt của nữ liệt sĩ đã được tìm thấy và xác định danh tính. Đó là cảm xúc rất đặc biệt của người em trai khi được biết và “đón” chị trở về. Ông Phước cũng gửi lời cảm ơn đến các cơ quan, đơn vị đã nhiệt tình giúp đỡ gia đình kết thúc trọn vẹn, nghĩa tình hành trình tìm hài cốt liệt sĩ trong rất nhiều năm qua.
Còn với cựu chiến binh Vũ Hữu Đại ở xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình, sau hơn 50 năm đất nước hòa bình ông mới “gặp” lại đồng đội thông qua việc giám định và xác định được tên tuổi các hài cốt liệt sĩ. Cuộc hạnh ngộ vô cùng đặc biệt này khiến ông rưng rưng. Ông nói, đồng đội của ông vẫn còn nằm lại với núi rừng Trường Sơn tĩnh lặng nhưng tràn đầy sự ấm áp bởi tấm lòng tri ân của đất nước, quê hương, của thế hệ hôm nay đối với sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ.
Ngay khi xác định được tám kết quả ADN trùng khớp với mẫu thân nhân liệt sĩ ở các địa phương như Thanh Hóa, Ninh Bình (Nam Định cũ), tỉnh Quảng Trị tổ chức trọng thể lễ viếng, truy điệu. Thể theo nguyện vọng của các gia đình liệt sĩ, các hài cốt liệt sĩ, di vật được an táng tại một ngôi mộ chung được xây dựng tại lối vào hang Tám Cô để tưởng nhớ và tri ân những người con ưu tú đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng Phạm Hồng Thái cho biết, ngôi mộ chung của các liệt sĩ được xây dựng theo phong tục truyền thống của dân tộc; vật liệu đá được lấy từ Thanh Hóa và một số tỉnh là quê hương của các liệt sĩ. Cùng với đó, toàn bộ khuôn viên Di tích đặc biệt hang Tám Cô và Đền tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ đường 20 Quyết thắng cũng được thiết kế và tôn tạo bảo đảm sự uy nghiêm và tôn kính.
Hệ thống đèn chiếu sáng, các hạng mục phụ trợ và trang trí khác được chỉnh trang, sử dụng vật liệu bền vững, thân thiện với cảnh quan tự nhiên và phù hợp bản sắc văn hóa dân tộc. Công trình không chỉ là một di tích lịch sử đặc biệt mà còn là “địa chỉ đỏ”, điểm đến linh thiêng trong hành trình tri ân của nhân dân tỉnh Quảng Trị và du khách cả nước.
Tại lễ khánh thành công trình tôn tạo Di tích quốc gia đặc biệt hang Tám Cô, đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thân nhân các liệt sĩ đã tin tưởng gửi gắm việc chăm sóc phần mộ của 13 liệt sĩ cho địa phương. Tỉnh sẽ tiếp tục bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt hang Tám Cô và Đền tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, để nơi đây mãi mãi là điểm đến thiêng liêng, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy lý tưởng cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
