Nơi đây từng là hệ thống nhà tù khét tiếng, giam cầm hàng vạn nhà yêu nước, chiến sĩ cách mạng. Từ quá khứ hào hùng ấy, Côn Đảo hôm nay vươn mình mạnh mẽ, là “địa chỉ đỏ” có ý nghĩa đặc biệt trong công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ người Việt Nam.
Khu di tích lịch sử cách mạng Côn Đảo là một trong những khu di tích nhà tù lớn và lâu đời nhất nước ta. Trong suốt 113 năm tồn tại (1862-1975), thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã lần lượt giam cầm, đày đọa hàng vạn chiến sĩ cách mạng và những người yêu nước Việt Nam. Bất chấp chế độ lao tù khắc nghiệt của địch, những nhà yêu nước, các chiến sĩ cộng sản đã kiên cường đấu tranh “Thà hy sinh chứ nhất định không chịu đầu hàng”, giữ vững khí tiết của người cộng sản, biến ngục tù thành “Trường học đấu tranh cách mạng”. Nhiều đồng chí đã trở thành lãnh tụ và cán bộ xuất sắc của Đảng ta như các đồng chí: Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ, Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Phạm Hùng, Nguyễn Văn Linh...
Ngày nay, Côn Đảo khoác lên mình một màu xanh đầy sức sống, hòa quyện giữa vẻ đẹp thiên nhiên nguyên sơ với những giá trị lịch sử, văn hóa sâu sắc. Bên cạnh sự hấp dẫn về cảnh quan, sinh thái, Côn Đảo còn là trung tâm giáo dục truyền thống cách mạng và không gian tri ân thiêng liêng của đồng bào cả nước. Mỗi năm, nơi đây đón hàng trăm nghìn lượt khách đến tham quan, nghiên cứu, học tập; nhiều cơ quan, đơn vị lựa chọn Côn Đảo để tổ chức các hoạt động về nguồn, sinh hoạt chính trị, kết nạp đảng viên và giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Từ “địa ngục trần gian” năm xưa, Côn Đảo hôm nay đã trở thành biểu tượng của hòa bình, khát vọng sống và sức mạnh trường tồn của dân tộc Việt Nam.
Vừa được kết nạp Đảng ngay tại mảnh đất linh thiêng, đảng viên trẻ Tôn Thất Tuân, giáo viên Trường tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông Mỹ Việt (Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Tôi vô cùng vinh dự, tự hào khi được kết nạp Đảng ngay tại mảnh đất giàu truyền thống cách mạng này. Nơi đây ghi dấu bao sự hy sinh của cha ông, là trường học cách mạng lớn, vô cùng đặc biệt. Tới đây, tôi hiểu sâu sắc hơn về giá trị của độc lập, tự do và cũng nhận thấy rõ hơn vai trò, trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước”.
Giáo dục truyền thống cách mạng về Côn Đảo ngày nay không còn là những bài học khô khan trên trang sách, mà là những bài học thực tế đầy sinh động, có sự chạm thấu bằng mọi giác quan. Đến với Côn Đảo, hoạt động thăm, viếng mang giá trị tâm linh và nhân văn sâu sắc. Mỗi nén hương dâng lên là một lời tri ân, lời hứa quyết tâm bảo vệ và xây dựng đất nước của thế hệ hôm nay gửi đến các bậc tiền nhân.
Chị Trần Thị Hương đến từ xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng cho biết, bản thân đã rất nhiều lần đến Côn Đảo nhưng lần nào cũng là một cảm xúc vô cùng đặc biệt và sâu lắng. “Nhìn hàng nghìn ngôi mộ trắng thẳng tắp, có những ngôi mộ còn chưa rõ tên, tuổi; nhìn hình ảnh những chiến sĩ được khắc họa lại trong các phòng giam của nhà tù, không chỉ riêng tôi mà tất cả những ai đã từng đặt chân tới đây đều trào dâng niềm xúc động. Tôi tin, tới đây, mỗi người đều tự tìm thấy câu trả lời cho lòng yêu nước và trách nhiệm của bản thân đối với Tổ quốc hôm nay”, chị Hương xúc động nói.
Chị Lê Thị Xuân Duyên, thuyết minh viên tại Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Côn Đảo cho biết, gần 15 năm gắn bó với công tác thuyết minh, chị cảm nhận rất rõ niềm xúc động của những du khách khi tới mảnh đất linh thiêng này. Không giống như những địa điểm tham quan khác, mọi người về đây với lòng tri ân và tưởng nhớ đối với công lao to lớn của các chiến sĩ cách mạng. Chị Duyên cũng chia sẻ, việc lựa chọn công việc này không chỉ vì yêu thích lịch sử, muốn gắn bó với mảnh đất Côn Đảo mà bản thân còn mong muốn được tuyên truyền, giới thiệu về lịch sử địa phương với đông đảo du khách, phát huy giá trị của di tích đặc biệt này.
Bà Phạm Thị Tám, Phó Giám đốc Bảo tàng-Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu cho biết, đơn vị sẽ tiếp tục thực hiện tốt việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Côn Đảo nhằm tôn vinh sự hy sinh anh dũng, bất khuất của các chiến sĩ cách mạng vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, đồng thời sẽ phối hợp các đơn vị, địa phương lồng ghép các chương trình giáo dục “về nguồn” nhất là cho thế hệ trẻ để biến nơi đây thành “trường học thực tế”, khơi dậy lòng yêu nước và ý thức tự hào dân tộc. Bên cạnh đó, góp phần tạo ra các sản phẩm du lịch đa dạng trên nguyên tắc phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch bền vững.
