Tuy nhiên, hoạt động này vẫn gặp nhiều khó khăn, cần sự vào cuộc của cộng đồng, để phát huy hiệu quả vì lợi ích chung.
Hoạt động thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại Cần Thơ được thực hiện thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp nông nghiệp.
Ở các xã có diện tích sản xuất nông nghiệp lớn như: Định Môn, Thới Hưng, Thới Lai, Cờ Đỏ, Trung An, Thạnh Phú… ngành Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Nông dân, chính quyền địa phương, các tổ hợp tác, hợp tác xã xây dựng bể chứa chuyên dụng và lắp đặt các thùng chứa tại các khu vực sản xuất (đầu bờ ruộng, tuyến kênh, khu vực tập trung của hợp tác xã) theo đúng quy định. Các thùng chứa này thường có biển hiệu dễ nhận biết và biểu tượng cảnh báo để chỉ dẫn nông dân sau khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thu gom, làm sạch và bỏ vào đúng nơi quy định.
Ông Trần Văn Phước, trồng thanh nhãn ở xã Thới Hưng cho biết: “Thấy được lợi ích của việc sử dụng thuốc an toàn, tôi lắp đặt thùng chứa theo hướng dẫn và thu gom vỏ chai, bao bì thuốc sau khi phun xịt bỏ vào thùng đậy kín lại. Nếu vứt bừa bãi, vỏ chai thuốc sẽ gây ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm đất đai, ảnh hưởng đến sức khỏe bản thân và vườn cây của chính mình”.
Để thu gom, xử lý vỏ chai, bao bì thuốc, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ tăng cường phối hợp sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật (tiêu biểu là Công ty TNHH Syngenta Việt Nam) trong nâng cao nhận thức của nông dân về bảo vệ môi trường và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Thông qua Chương trình “Môi trường sạch-Cuộc sống xanh”, từ đầu năm 2025 đến nay, thành phố đã thu gom, tiêu hủy hơn 67 tấn vỏ bao thuốc bảo vệ thực vật theo quy định; tổ chức tập huấn nâng cao kiến thức về bảo vệ môi trường và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn cho hơn 30.000 hộ nông dân; trồng hàng ngàn cây xanh có giá trị kinh tế cao tại các tuyến đê bao… góp phần bảo vệ môi trường sinh thái tại nông thôn.
Ngoài ra, Cần Thơ còn tổ chức chương trình “Đổi rác lấy quà” rất hiệu quả trong việc thu gom vỏ chai, bao bì thuốc bảo vệ thực vật ở khu vực nông thôn. Nông dân chỉ cần mang vỏ chai, bao bì thuốc đã qua sử dụng (không phân biệt nhãn hiệu) đến các điểm tập kết sẽ được đổi lấy các phần quà thiết thực, như: cây xanh, cây dược liệu, nhu yếu phẩm (đường, dầu ăn, bình nước đá), túi vải thân thiện môi trường.
Tuy nhiên, việc thu gom vỏ chai, bao bì thuốc bảo vệ thực vật đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Thách thức lớn nhất là ý thức và thói quen vứt bừa bãi của nông dân. Một bộ phận không nhỏ nông dân vẫn còn thói quen vứt bỏ vỏ chai, bao bì thuốc bảo vệ thực vật ngay tại bờ ruộng, kênh mương, hoặc đốt bỏ tại chỗ sau khi phun xịt để tiện lợi, thay vì mang đến các thùng chứa tập trung.
Sau sáp nhập, thành phố Cần Thơ có diện tích sản xuất nông nghiệp rất lớn (hơn 500 nghìn ha) nhưng số lượng điểm chứa còn ít, phân bố chưa đều, đặc biệt ở các khu vực sản xuất xa dân cư hoặc có địa hình chia cắt bởi kênh rạch. Một số nơi, các bể chứa được xây dựng nhưng việc quản lý, vệ sinh, vận chuyển chất thải định kỳ chưa được duy trì thường xuyên, dẫn đến tình trạng tồn đọng rác, làm giảm hiệu quả của mô hình.
Vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật là chất thải nguy hại, yêu cầu quy trình xử lý phức tạp (phải tiêu hủy bằng lò đốt chuyên dụng) với chi phí cao hơn nhiều so với rác thải sinh hoạt thông thường. Tuy nhiên, nguồn kinh phí cho việc này từ ngân sách còn hạn chế. Tần suất thu gom hiện nay (thường 2 lần/năm) vẫn chưa đủ để xử lý hết lượng rác phát sinh, dẫn đến rác thải tồn đọng tại các điểm chứa.
Ông Nguyễn Văn Sử, Chủ tịch Hội Nông dân thành phố kiến nghị: Ngoài tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, ý thức bảo vệ môi trường trong sử dụng phân bón, thuốc hóa học, cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành, các đơn vị, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh cần tăng đầu tư kinh phí để xây dựng thêm các thùng chứa chất thải nguy hại tại các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, đặc biệt là các khu vực có diện tích lúa, cây ăn trái lớn. Các doanh nghiệp chủ động phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, Hội Nông dân và đơn vị xử lý môi trường để tăng tần suất thu gom vỏ bao bì từ các điểm chứa, thay vì chỉ 2 lần/ năm, nhằm tránh tình trạng tồn đọng và quá tải; thường xuyên tổ chức các chương trình đổi bao bì thuốc bảo vệ thực vật lấy nhu yếu phẩm, phân bón, giống cây trồng tại các xã, phường. Giải pháp này đã thu được hiệu quả cao trong việc khuyến khích nông dân thay đổi thói quen. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, giảng viên cao cấp Khoa Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên (Đại học Cần Thơ), các cơ quan chức năng nên đưa việc thu gom vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật vào quy ước ở ấp và trở thành một tiêu chí bắt buộc trong các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, cánh đồng lớn hoặc mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn xanh, an toàn (VietGAP, GlobalGAP).
Doanh nghiệp, nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu phải có trách nhiệm tổ chức thu gom và xử lý vỏ bao bì sau sử dụng hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam để hỗ trợ chi phí xử lý chất thải này. Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố tăng cường các chương trình khuyến nông, hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học hoặc các mô hình Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) để giảm thiểu tối đa lượng hóa chất và bao bì độc hại thải ra môi trường, góp phần bảo vệ hệ sinh thái, môi trường nông thôn.
