Cơ quan thuế cho rằng đây là bước “nới lỏng” so với quy định hiện hành nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, quy định mới có nguy cơ phát sinh bất cập hành chính, “nợ ảo” và tình trạng doanh nghiệp bị ảnh hưởng do chậm giải thể.
Lo ngại doanh nghiệp bị “oan” vì dữ liệu và thủ tục
Theo dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế do Bộ Tài chính xây dựng, trường hợp người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng còn nợ thuế từ một triệu đồng trở lên, sau 30 ngày kể từ khi nhận thông báo mà chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, có thể bị áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc lấy ngưỡng một triệu đồng làm căn cứ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh vẫn còn nhiều bất cập.
Số tiền một triệu đồng hay thấp hơn không mang nhiều ý nghĩa về mặt tài chính đối với doanh nghiệp, nhưng lại có thể trở thành rào cản hành chính lớn đối với người nộp thuế.
Ông Nguyễn Ngọc Tịnh nhận định, việc phân định người nợ 500.000 đồng được xuất cảnh trong khi người nợ một triệu đồng bị tạm hoãn xuất cảnh là thiếu tính thuyết phục và chưa bảo đảm tính công bằng trong thực thi pháp luật. Quan trọng hơn, vấn đề nằm ở độ chính xác của dữ liệu nợ thuế hiện nay.
Theo ông Tịnh, nhiều số liệu trên các ứng dụng điện tử như eTax Mobile chủ yếu dựa trên cơ chế tự kê khai, tự nộp cho nên chưa phản ánh đầy đủ nghĩa vụ thuế thực tế.
Có trường hợp hệ thống chỉ hiển thị nợ vài trăm nghìn đồng nhưng khi thanh tra, quyết toán lại phát sinh số nợ lớn hơn nhiều; ngược lại cũng có những trường hợp phát sinh “nợ ảo” do lỗi dữ liệu hoặc chưa được đối chiếu.
Cùng quan điểm, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho rằng, thay vì tập trung tranh luận ngưỡng một triệu đồng là cao hay thấp, cần nhìn vào những bất cập trong quy trình quản lý thuế và giải thể doanh nghiệp.
Theo luật sư Trần Xoa, thực tế hiện nay có nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ giải thể nhưng phải chờ từ nhiều tháng đến nhiều năm vẫn chưa được cơ quan thuế kiểm tra, quyết toán do thiếu nhân sự hoặc ưu tiên xử lý các doanh nghiệp có khả năng thu lớn.
Trong thời gian chờ đợi, doanh nghiệp buộc phải trả mặt bằng, ngừng hoạt động tại địa chỉ đăng ký và bị ghi nhận là “không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh”.
“Không ít doanh nghiệp rơi vào tình trạng “chết mà chưa được chôn”, dẫn tới người đại diện pháp luật có nguy cơ bị tạm hoãn xuất cảnh cho dù nguyên nhân xuất phát từ sự chậm trễ của thủ tục hành chính”, luật sư Trần Xoa nêu ý kiến.
Ông cũng cho rằng dữ liệu nợ thuế hiện nay còn tồn tại sai lệch do quá trình chuyển đổi phần mềm quản lý thuế qua nhiều giai đoạn, làm phát sinh tình trạng nợ thuế không chính xác nhưng chưa được xử lý dứt điểm.
Đề xuất có “nới lỏng” so với quy định hiện hành
Phản hồi các ý kiến về dự thảo nghị định, Cục Thuế khẳng định đề xuất bổ sung ngưỡng nợ từ một triệu đồng không phải là siết chặt mà là thu hẹp phạm vi áp dụng so với Nghị định số 49/2025/NĐ-CP quy định về ngưỡng áp dụng tạm hoãn xuất cảnh.
Theo cơ quan này, quy định hiện nay chưa đặt ra ngưỡng nợ tối thiểu đối với trường hợp người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Điều đó đồng nghĩa, chỉ cần phát sinh khoản nợ thuế quá hạn, dù rất nhỏ, người nộp thuế vẫn có thể bị xem xét áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh sau khi đã được thông báo.
Cục Thuế cho rằng, việc bổ sung ngưỡng một triệu đồng sẽ loại trừ phần lớn các khoản nợ rất nhỏ mang tính kỹ thuật hoặc phát sinh do sai sót hành chính chưa kịp xử lý, qua đó bảo đảm tính tương xứng giữa mức độ vi phạm và biện pháp quản lý nhà nước.
Cơ quan thuế cũng nhấn mạnh, nhóm đối tượng “không hoạt động tại địa chỉ đăng ký” không chỉ đơn thuần là nợ thuế mà còn vi phạm nghĩa vụ duy trì thông tin đăng ký thuế chính xác, gây khó khăn cho công tác quản lý và thu hồi nợ thuế.
Bộ Tài chính cho biết, cả nước hiện có khoảng 963.500 người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng còn nợ thuế, với tổng số nợ hơn 32.130 tỷ đồng.
Trong đó, hơn 496.000 trường hợp có số nợ dưới một triệu đồng, chiếm hơn một phần hai số lượng nhưng chỉ tương ứng khoảng 0,2% tổng số nợ thuế.
Đến nay có khoảng 65.000 người nộp thuế đã bị tạm hoãn xuất cảnh, trong đó hơn 7.100 người đã liên hệ cơ quan thuế để nộp tiền và được hủy bỏ biện pháp ngăn chặn này.
Theo dự thảo, trước khi áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, cơ quan thuế sẽ gửi thông báo qua tài khoản giao dịch thuế điện tử và công khai trên cổng thông tin điện tử của ngành thuế.
Sau thời hạn 30 ngày kể từ ngày thông báo, nếu người nộp thuế chưa hoàn thành nghĩa vụ hoặc chưa phối hợp xử lý vướng mắc thì mới xem xét áp dụng biện pháp này.
Đáng chú ý, Bộ Tài chính cũng đề xuất bổ sung cơ chế hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh trong thời gian tối đa 24 giờ kể từ khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh sẽ thực hiện hủy bỏ ngay trong ngày nhận được thông báo của cơ quan thuế.
Nhiều chuyên gia cho rằng, cùng với việc hoàn thiện quy định về ngưỡng nợ thuế, điều quan trọng hơn là cần đẩy nhanh tiến độ xử lý hồ sơ giải thể doanh nghiệp, nâng cao độ chính xác của dữ liệu nợ thuế và hoàn thiện cơ chế thông báo điện tử để tránh phát sinh những trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh oan do lỗi kỹ thuật hoặc thủ tục hành chính kéo dài.
Cần có giải pháp quyết liệt để nâng cao hiệu quả đối chiếu nợ và thực hiện đúng thời hạn quyết toán thuế khi doanh nghiệp giải thể.
Việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế mạnh tay như tạm hoãn xuất cảnh chỉ thật sự thuyết phục khi con số nợ thuế được xác định chính xác, minh bạch và có sự phối hợp trách nhiệm từ cả hai phía.
Chính phủ và Bộ Tài chính cần có những chỉ đạo sát sao để tháo gỡ các rào cản hành chính này, tránh để doanh nghiệp rơi vào tình cảnh nợ ảo nhưng chịu hậu quả thật.
Ông NGUYỄN NGỌC TỊNH, Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý thuế Thành phố Hồ Chí Minh
