Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, chiều 21/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.
Thảo luận tại hội trường, các đại biểu bày tỏ tán thành với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, bảo đảm đồng bộ pháp luật và đáp ứng nhu cầu tốt hơn về chỗ ở của người dân.
Thể chế hóa mạnh mẽ hơn nữa chính sách ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê
Chỉ ra tâm lý phổ biến của mọi người phải có nhà ở thuộc sở hữu của mình mới có thể an cư là nhu cầu chính đáng, tuy nhiên đại biểu Lương Thị Hoa, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa cho rằng, nếu chính sách chỉ tập trung vào hỗ trợ sở hữu nhà ở sẽ tạo áp lực rất lớn lên đất đai, giá nhà, tín dụng thị trường; đồng thời thu hẹp cơ hội tiếp cận chỗ ở bộ phận lớn người dân trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, dịch chuyển lao động mạnh và giá nhà tăng cao.
Theo đại biểu, phát triển nhà ở cho thuê cần được xác định là một định hướng chiến lược, không phải là loại hình bổ trợ bên cạnh nhà ở để bán. Đây cũng là định hướng được đặt ra trong các chủ trương gần đây về phát triển nhà ở xã hội và phát triển nhà ở trong thời gian tới.
Trên tinh thần đó, nữ đại biểu đề nghị dự thảo Luật thiết kế cơ chế ưu đãi thực chất đối với dự án nhà ở cho thuê, nhất là nhà ở cho thuê dài hạn.
Cụ thể, ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế hoặc thủ tục đầu tư phải đi kèm nghĩa vụ duy trì quỹ nhà ở cho thuê trong thời hạn đủ dài; bảo đảm tiêu chuẩn, chất lượng và thực hiện cơ chế kiểm soát giá thuê hợp lý...
“Không thể ưu đãi bằng mọi giá và càng không thể để ưu đãi trở thành kẽ hở cho trục lợi. Chủ đầu tư được hưởng ưu đãi phải chịu trách nhiệm thực hiện đúng cam kết về mục tiêu cho thuê, thời hạn cho thuê chất lượng nhà ở và giá thuê. Nếu vi phạm thì cần có cơ chế thu hồi hoặc xử lý phù hợp”, đại biểu lưu ý.
Đối với phát triển nhà ở cho thuê, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng đề nghị phân biệt rõ chính sách khuyến khích thị trường với chính sách hỗ trợ bằng nguồn lực công.
Theo đại biểu, dự thảo Luật đang dành cho dự án nhà ở cho thuê ngoài Nhà nước một gói ưu đãi khá lớn, trong khi đó, đối tượng thuê lại được xác định rất rộng, bao gồm cả công dân chỉ “có nhu cầu thuê nhà”.
“Nhà nước đang ưu đãi cho một loại hình kinh doanh hay ưu đãi để đạt một mục tiêu xã hội?’, đại biểu đặt vấn đề.
Đại biểu cho rằng, nếu chỉ cần xây nhà để cho thuê theo giá thị trường cũng được hưởng đầy đủ các cơ chế đặc biệt thì rất khó lượng hóa Nhà nước đã bỏ ra bao nhiêu nguồn lực và người dân thực sự nhận lại được lợi ích gì?
Dẫn Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã yêu cầu phải làm rõ cơ chế đối với từng loại hình nhà ở, tránh chính sách ưu đãi dàn trải, đại biểu đề nghị dự thảo Luật xác lập một nguyên tắc: Mức ưu đãi phải tương ứng với nghĩa vụ xã hội mà chủ đầu tư cam kết thực hiện. Nhà ở cho thuê thương mại thông thường vận hành theo thị trường; còn dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt về đất đai, lựa chọn chủ đầu tư và tín dụng thì phải chịu ràng buộc tương ứng về thời gian cho thuê, giá thuê, đối tượng phục vụ và hoàn trả ưu đãi nếu vi phạm cam kết.
Nghiên cứu sâu hơn cơ chế kiểm soát đầu cơ sau khi mua nhà ở xã hội
Quan tâm đến chính sách về nhà ở xã hội đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) nêu rõ: Nhà nước đang dành một nguồn lực rất lớn về đất đai, tín dụng, thuế và thủ tục cho chính sách về nhà ở xã hội. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là xây được bao nhiêu căn mà còn là những căn nhà đó cuối cùng đến tay ai?.
Dẫn báo cáo thẩm tra yêu cầu cần phải kiểm soát chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm đúng đối tượng mua nhà ở xã hội, đại biểu bày tỏ hoàn toàn đồng tình với yêu cầu này, song đề nghị không giải quyết bằng cách yêu cầu người dân đi xin thêm nhiều loại xác nhận.
“Tôi đề nghị bổ sung ngay trong chương về nhà ở chính sách, nguyên tắc xác định điều kiện được hưởng chính sách nhà ở được thực hiện thông qua kết nối đối soát cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước có thể khai thác”, đại biểu kiến nghị.
Cũng theo đại biểu, không nên tiếp cận máy móc, điều kiện phải hướng đến nhu cầu ở thực, xét diện tích nhà hiện có, khả năng sử dụng thực tế, khoảng cách đến nơi làm việc và việc đã từng hưởng chính sách ưu đãi hay chưa?
Bên cạnh đó, một số đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu sâu hơn cơ chế kiểm soát đầu cơ sau khi đã mua nhà ở xã hội. Báo cáo thẩm tra đã có ý kiến đặt vấn đề về hoàn trả ưu đãi, chia sẻ phần tăng giá hoặc quyền mua lại ưu tiên của Nhà nước, quỹ nhà ở đối với nhà ở được Nhà nước hỗ trợ.
Theo các đại biểu, đây là hướng đáng nghiên cứu, bởi nếu một căn nhà được hình thành nhờ ưu đãi về đất, thuế, tín dụng và nguồn lực công thì khi chuyển nhượng theo giá thị trường, cần có cơ chế hợp lý để một phần giá trị ưu đãi tiếp tục quay trở lại phục vụ chính sách nhà ở, thay vì toàn bộ lợi ích từ nguồn lực công trở thành lợi ích thương mại của một cá nhân.
Công khai thông tin dự án, tạo thuận lợi tiếp cận nhà ở xã hội
Cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đã giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.
Về giá bán, giá cho thuê và đối tượng được mua, thuê nhà ở xã hội, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, Luật Nhà ở năm 2023 và các nghị định của Chính phủ đã quy định tương đối cụ thể về trình tự, thủ tục triển khai dự án. Qua đó góp phần tháo gỡ khó khăn cho chủ đầu tư và địa phương, rút ngắn thời gian thực hiện các dự án nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê.
Việc công khai thông tin dự án nhà ở xã hội, trong đó có thông tin liên quan bán nhà, hiện cũng được triển khai trên môi trường trực tuyến và bước đầu phát huy hiệu quả tại một số địa phương lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Đây được xem là giải pháp góp phần tăng tính minh bạch, giúp người dân thuận lợi hơn trong việc tiếp cận thông tin và lựa chọn nhà ở phù hợp.
Liên quan phát triển nhà ở cho thuê tại các đô thị, Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) tiếp tục duy trì quy định hiện hành đối với khu vực đô thị. Theo đó, tại các đô thị loại I, II, III, cần chú trọng phát triển nhà ở, đồng thời nghiêm cấm tình trạng phân lô, bán nền theo quy định.
Theo Bộ trưởng, định hướng này nhằm thúc đẩy phát triển các loại hình nhà ở phù hợp với quá trình đô thị hóa, đồng thời góp phần quản lý chặt chẽ việc sử dụng đất và tổ chức không gian đô thị.
Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Nhà ở (sửa đổi).
