Giám đốc Bảo tàng Nguyễn Anh Minh xúc động chia sẻ, qua hai cuộc kháng chiến, nhiều người con đất Việt đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, được các hoạ sĩ khắc họa chân thật và sinh động.
Ở triển lãm ta gặp “Anh Nguyễn Văn Trỗi” (tác phẩm của họa sĩ Hoàng Đạo Khánh), được sáng tác năm 1965, kỹ thuật khắc gỗ truyền thống đã làm nổi bật hình tượng người anh hùng cách mạng trong những giây phút kiên cường đối mặt với cái chết. Hay tác phẩm “Bà phó tư lệnh Nguyễn Thị Định” của họa sĩ Diệp Minh Châu, khắc họa chân dung nữ tướng Đồng khởi Bến Tre. Họa sĩ đã tinh tế trong cách xử lý chất liệu chì than để khuôn mặt bà Nguyễn Thị Định hiện lên đầy nhân hậu qua ánh mắt sáng, miệng mỉm cười nhẹ, toát lên vẻ thông minh, dịu dàng nhưng đầy cương nghị, quyết đoán.
Công chúng còn được chiêm ngưỡng thần thái bất khuất của chiến sĩ lao tù côn đảo Trần Quốc Tám, Nguyễn Thị Ngọc Dung, Văn Công Cầm (ký họa của họa sĩ Minh Chánh), bác Mười Dành nằm vùng hoạt động cách mạng (của họa sĩ Phạm Lung), “Đội quân tóc dài” của họa sĩ Vũ Quốc Ái (Lê Lam) hay các chiến sĩ giải phóng quân, những nữ du kích, y, bác sĩ, người thợ mỏ… khắp mọi miền Tổ quốc.
Triển lãm còn giới thiệu những tác phẩm tranh, ký họa của họa sĩ, liệt sĩ Hoàng Anh và họa sĩ, liệt sĩ Hà Xuân Phong và một số tranh, ký họa ít được biết đến của những họa sĩ có tên tuổi như Nguyễn Sỹ Ngọc, Phan Kế An, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái.
2. Tác phẩm “Trong hầm mổ” của nữ họa sĩ Văn Dương Thành trở thành một lời kể bằng mầu sắc về sự sống, niềm hy vọng và tình người trong những ngày tháng hào hùng của dân tộc. Được nữ họa sĩ sáng tác năm 1974, bức tranh miêu tả lại một trong những cảnh tượng bà trực tiếp được chứng kiến vào khoảng thời gian làm việc phụ tá cho GS, bác sĩ Tôn Thất Tùng tại Bệnh viện Việt Đức từ 1970 đến 1975. Họa sĩ cho biết, khi tôi ra trường thì được GS Tôn Thất Tùng tuyển chọn để thực hiện vẽ minh họa về các phương pháp điều trị y khoa dùng cho giảng dạy. Làm họa sĩ cho GS nên đêm, ngày cũng đi theo các ca mổ, nhiều lúc cuốn theo cả việc cứu người, khiêng cáng, chăm sóc người bị thương...
Nữ họa sĩ kể lại, thời đó Hà Nội bị đánh phá ác liệt, trong nhiều khung giờ nhưng các bác sĩ vẫn tiếp tục cứu người dưới căn hầm hẹp của bệnh viện ngay giữa lúc bom thả bởi chỉ chậm chút thời gian thôi là mạng người bị đe dọa. Họ đã đứng mổ suốt đêm như thế và hình ảnh GS Tôn Thất Tùng cùng vợ là bà Vi Thị Nguyệt Hồ mổ cho bệnh nhân ngay trong hầm trú bom đã khắc sâu trong tâm trí và gây xúc động mạnh cho bà. Và “Trong hầm mổ” hay là “Cuộc mổ trong hầm” bằng chất liệu sơn dầu mô tả không khí căng thẳng, khẩn trương đến ngột ngạt, nơi cái chết luôn cận kề. Bức tranh được họa sĩ thể hiện bằng gam mầu ghi, mầu đen chủ đạo, nhưng trong đó dưới ánh sáng lập lòe của bom đạn, có ánh hồng từ những chai huyết thanh hiện lên như tiếp thêm dòng máu cho người bệnh. Năm ấy, bức tranh được gửi tham dự Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô, đoạt giải thưởng và được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sưu tập. Họa sĩ Văn Dương Thành xúc động, với tôi, đó không chỉ là một bức tranh, mà là một kỷ niệm, một cuốn nhật ký bằng hội họa về những ngày tháng hào hùng của dân tộc.
