Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chính là bảo vệ niềm tin của nhân dân

Sáng 20/6, trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 đã diễn ra phiên thảo luận với chủ đề “Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”.

Đây là diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý báo chí cùng nhau trao đổi, thảo luận và làm sáng tỏ những vấn đề đang đặt ra với báo chí cách mạng trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Điều hành phiên thảo luận, nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân nêu rõ, nếu trong chiến tranh, báo chí là vũ khí sắc bén cổ vũ tinh thần yêu nước, hun đúc ý chí quyết chiến quyết thắng, thì trong hòa bình và phát triển, báo chí tiếp tục giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; lan tỏa các giá trị chân - thiện - mỹ; đấu tranh với cái xấu, cái sai và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Tuy nhiên, bước vào thời đại số, nhiệm vụ ấy đang đứng trước những yêu cầu mới. Cuộc đấu tranh tư tưởng hôm nay không còn chỉ diễn ra trên mặt báo hay các diễn đàn truyền thống, mà đang diễn ra từng giờ, từng phút trên không gian mạng. Các thế lực thù địch lợi dụng internet, mạng xã hội, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc, kích động chia rẽ, gây nhiễu loạn nhận thức và làm xói mòn niềm tin xã hội.

Đáng chú ý, nhiều luận điệu chống phá hiện nay không còn xuất hiện dưới dạng trực diện mà được ngụy trang dưới danh nghĩa phản biện, nghiên cứu học thuật hoặc đấu tranh chống tiêu cực.

Điều đó đặt ra nhiều câu hỏi lớn đối với báo chí cách mạng Việt Nam: Báo chí đã thực sự đi trước để định hướng xã hội hay vẫn có lúc chạy theo dòng chảy thông tin? Làm thế nào để vừa nhanh, vừa đúng, vừa nhân văn? Làm thế nào để các sản phẩm báo chí bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ? Và sâu xa hơn, làm thế nào để báo chí tiếp tục giữ vai trò kiến tạo niềm tin trong xã hội? Đây cũng là những nội dung được các diễn giả tập trung trao đổi, thảo luận và làm sáng tỏ trong phiên thảo luận.

Nhận diện thách thức với báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Đề cập những thách thức trọng yếu đối với báo chí trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay, các diễn giả đã thẳng thắn chỉ ra sự cạnh tranh khốc liệt từ mạng xã hội, nơi thông tin giả mạo lan truyền nhanh chóng và tinh vi khiến công chúng dễ bị dẫn dắt.

“Trong môi trường truyền thông số, công chúng phải đối mặt với lượng thông tin khổng lồ, khiến việc phân biệt thật - giả ngày càng khó khăn. Bên cạnh đó, áp lực cuộc sống khiến sự quan tâm của công chúng bị pha loãng, ít có điều kiện dành thời gian tìm hiểu sâu các vấn đề lớn, nhất là vấn đề bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định.

Ông cho rằng, thách thức lớn nhất của báo chí là làm sao để kéo công chúng quan tâm đến những vấn đề thực sự là vận mệnh của đất nước, giúp công chúng bình tĩnh lại trong cuộc sống bộn bề để nhìn thấu suốt sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, thấy được sự phát triển của đất nước chúng ta hôm nay so với trước đây cũng như với các quốc gia khác, từ đó niềm tin được củng cố.

Đồng quan điểm, nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng Ban Xây dựng Đảng-Tạp chí Cộng sản cho rằng, báo chí hiện nay đang phải cạnh tranh gay gắt với mạng xã hội trong việc thu hút công chúng. Báo chí có lợi thế về độ tin cậy, tính chính xác và khả năng kiểm chứng thông tin, song lại chịu áp lực về tốc độ. Trong khi báo chí cần thời gian xác minh, mạng xã hội có thể phát tán thông tin ngay lập tức, khiến công chúng tiếp cận các nguồn tin chưa được kiểm chứng trước khi báo chí chính thống lên tiếng.

Theo ông Tuấn, bài toán lớn đặt ra là làm thế nào để kéo công chúng trở lại với những nguồn thông tin chính thống, đáng tin cậy.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhận diện 3 thách thức lớn với báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thứ nhất là sự thay đổi căn bản của môi trường truyền thông với sự xuất hiện của mạng xã hội, các nền tảng xuyên biên giới và các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), khiến thông tin lan truyền nhanh chóng, đa chiều và khó kiểm soát.

Thứ hai, các thế lực thù địch ngày càng tận dụng hiệu quả công nghệ để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc với phương thức ngày càng tinh vi.

Thách thức thứ ba là tạo dựng niềm tin của công chúng, làm sao để công chúng tiếp cận được nguồn thông tin chính xác, chân thực của báo chí chính thống.

Ông Sơn cho rằng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là phản bác các quan điểm sai trái, mà còn phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, xây dựng niềm tin của công chúng vào những thông tin mà báo chính thống cung cấp.

Nhà báo Đỗ Phú Thọ, Tổng biên tập Báo Cựu chiến binh Việt Nam, nhìn nhận, việc thiếu thông tin phục vụ công tác đấu tranh, phản bác quan điểm sai trái, thù địch cũng là một khó khăn lớn đối với các cơ quan báo chí và các nhà báo hiện nay. Theo ông, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bao gồm cả phòng ngự và tấn công, để hiệu quả thì yếu tố thông tin, dữ liệu đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Trong khi đó, Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng-Bộ Quốc phòng nêu rõ, sự bùng nổ của không gian mạng và truyền thông số đã làm gia tăng tốc độ, phạm vi lan truyền của các thông tin xấu độc, sai sự thật và các quan điểm chống phá của thế lực thù địch. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin với tốc độ rất nhanh, tạo áp lực lớn đối với báo chí chính thống. Để khắc phục điều này, các cơ quan báo chí cần nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý, tăng cường khả năng xử lý thông tin nhanh, kịp thời cung cấp những thông tin chính xác, đúng định hướng để tạo dựng niềm tin xã hội và thu hẹp “đất sống” của các thông tin sai lệch.

Tạo dựng niềm tin công chúng, xây dựng sức đề kháng của xã hội trước thông tin xấu độc

Đi sâu vào nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số, nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân nhấn mạnh, chưa bao giờ con người được tiếp cận nhiều thông tin như hôm nay, nhưng cũng chưa bao giờ xã hội phải đối mặt với nguy cơ nhiễu loạn thông tin lớn như hôm nay.

“Cuộc đấu tranh tư tưởng ngày nay có phải là cuộc đấu tranh giữa đúng và sai, hay sâu xa hơn là cuộc đấu tranh về tốc độ, công nghệ và niềm tin của công chúng đối với báo chí?”, nhà báo Lê Ngọc Long đặt vấn đề.

Trả lời câu hỏi này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Chí Nghĩa cho rằng bản chất của cuộc đấu tranh tư tưởng hiện nay là cuộc đấu tranh nhằm bảo vệ niềm tin xã hội, niềm tin của công chúng. Theo ông, các thế lực thù địch đã thay đổi phương thức chống phá, không chỉ phát tán thông tin sai lệch mà còn tìm cách tạo ra trạng thái hoài nghi, khiến công chúng không còn biết đâu là đúng, đâu là sai.

Ông phân tích, hiện nay các đối tượng chống phá thường khai thác những vấn đề bức xúc trong xã hội, sử dụng công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), để cắt ghép, pha trộn thông tin thật - giả nhằm tạo ra các nội dung có sức lan truyền mạnh. Nguy hiểm hơn, mục tiêu của họ không nhất thiết là khiến công chúng tin vào những thông tin sai lệch đó, mà là làm suy giảm niềm tin của công chúng vào mọi nguồn thông tin.

“Niềm tin của nhân dân là tài sản lớn nhất của quốc gia. Khi tấn công vào niềm tin xã hội, các thế lực thù địch thực chất đang tấn công vào nguồn lực quan trọng nhất của đất nước”, ông nhấn mạnh khi dẫn lại lời Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trong bài phát biểu nhậm chức trước Quốc hội.

Làm rõ hơn vấn đề này, Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sáu cho rằng các thế lực thù địch thường khai thác những “vùng xám nhận thức” trong đời sống xã hội để kích động chống phá. Đó là ranh giới giữa thông tin đúng và thông tin sai; giữa hiện tượng cá biệt và bản chất của vấn đề; giữa quyền tự do dân chủ với những biểu hiện cực đoan, vô chính phủ.

Theo ông, các đối tượng chống phá đặc biệt lợi dụng những vấn đề nhạy cảm như phòng, chống tham nhũng; cải cách tổ chức bộ máy; các vụ việc phức tạp về kinh tế-xã hội; các vấn đề lịch sử, văn hóa, dân chủ, nhân quyền và tự do ngôn luận. Bên cạnh đó, tâm lý thích thông tin giật gân, tò mò của một bộ phận công chúng cũng trở thành “mảnh đất màu mỡ” để các thông tin sai lệch lan truyền.

Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng nhấn mạnh, công tác truyền thông cần hướng mạnh hơn tới các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới, hải đảo; đồng thời quan tâm đến việc quản lý, định hướng thông tin đối với đội ngũ cán bộ nghỉ hưu, những người có ảnh hưởng trong xã hội nhằm hạn chế nguy cơ bị các thế lực thù địch lợi dụng.

Ở góc độ người làm báo, nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng Ban Xây dựng Đảng/Tạp chí Cộng sản cho rằng đối với các thế lực thù địch, mục tiêu cuối cùng không phải là bảo vệ sự thật mà là giành giật niềm tin của công chúng. Vì vậy, họ sẵn sàng sử dụng những thông tin nửa thật, nửa giả hoặc bóp méo sự thật nhằm tạo ra sự hoài nghi trong xã hội nhằm lôi kéo công chúng.

Tuy nhiên, đối với báo chí cách mạng, niềm tin và sự thật là 2 yếu tố không thể tách rời. “Niềm tin là đích đến, còn sự thật là con đường để đi tới đích đó. Nếu báo chí đánh mất sự thật thì cũng đồng nghĩa với việc đánh mất niềm tin của công chúng”, ông nhấn mạnh.

Trao đổi thêm về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn-Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng niềm tin không phải là giá trị bất biến mà cần được xây dựng, bồi đắp và nuôi dưỡng liên tục. Trong bối cảnh giới trẻ ngày càng ít tiếp cận các loại hình báo chí truyền thống, việc giáo dục kỹ năng tiếp nhận, sàng lọc và đánh giá thông tin trở nên đặc biệt quan trọng.

Theo bà, báo chí cần đồng hành cùng ngành giáo dục để giúp thế hệ trẻ hình thành năng lực sống trong xã hội thông tin, biết nhận diện nguồn tin đáng tin cậy và hiểu được giá trị của những thông tin đã được kiểm chứng.

Qua các ý kiến trao đổi cho thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay không chỉ là đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch mà còn là xây dựng sức đề kháng của xã hội trước thông tin xấu độc. Sức mạnh lớn nhất của báo chí cách mạng không chỉ nằm ở khả năng phản bác cái sai, mà còn ở khả năng bảo vệ và củng cố niềm tin xã hội.

Cũng trong khuôn khổ phiên thảo luận, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý báo chí và những người làm báo đã tập trung phân tích mối quan hệ cạnh tranh giữa báo chí và mạng xã hội trong kỷ nguyên số. Các chuyên gia khẳng định rằng dù báo chí không thể chạy đua về tốc độ truyền tin tức thời, nhưng giá trị cốt lõi lại nằm ở quy trình kiểm chứng chặt chẽ và độ xác thực cao.

Thay vì chỉ đóng vai trò xác nhận lại thông tin từ mạng xã hội, báo chí cần chủ động dẫn dắt dư luận bằng những bài viết chuyên sâu, có bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội. Bên cạnh đó, các cơ quan báo chí cũng cần đổi mới quy trình tác nghiệp và ứng dụng công nghệ để vừa bảo đảm tính thời sự, vừa giữ vững niềm tin của độc giả.

Theo các chuyên gia, trong môi trường truyền thông số, cuộc cạnh tranh giữa báo chí và mạng xã hội không chỉ là cạnh tranh về tốc độ mà còn là cạnh tranh về chất lượng nội dung và sức thuyết phục của tác phẩm báo chí. Suy cho cùng, điều giữ chân công chúng không phải là thông tin đến sớm nhất, mà là thông tin đáng tin cậy nhất, có giá trị nhất và hữu ích nhất đối với xã hội.