Đây là chuỗi hoạt động về ngoại giao khoa học và ngoại giao nhân dân, kết nối với Viện Quốc tế về Phân tích Hệ thống Ứng dụng (IIASA), Viện Hàn lâm Áo, Đại học Công nghệ Vienna, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế IAEA. Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Áo, các tổ chức hữu nghị và cộng đồng trí thức Việt Nam tại Áo, góp phần mở rộng mạng lưới hợp tác, tăng cường kết nối giữa khoa học với chính sách và tạo nền tảng cho các chương trình hợp tác nghiên cứu trong giai đoạn mới.
Ngoại giao khoa học nhìn từ mô hình tổ chức đa phương
Là đại diện Quốc gia của Việt Nam tại IIASA, Viện Hàn lâm đã cùng Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Áo và IIASA đồng tổ chức Tọa đàm về Ngoại giao khoa học công nghệ (Science Diplomacy) tại trụ sở Đại sứ quán ở Thủ đô Vienna, chia sẻ quan điểm về ngoại giao khoa học trên những góc độ từ các cơ quan nghiên cứu quốc gia và quốc tế tới những đại diện ngoại giao trên địa bàn.
Phát biểu tại Tọa đàm, GS, TS Trần Tuấn Anh nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh các thách thức toàn cầu ngày càng mang tính liên ngành và xuyên biên giới, các viện Hàn lâm và tổ chức nghiên cứu không chỉ thực hiện chức năng nghiên cứu khoa học mà còn cần phát huy vai trò kết nối tri thức, các nhà khoa học và tăng cường đối thoại giữa khoa học với chính sách.
Với vai trò là đại diện tại IIASA, Viện Hàn lâm mong muốn thúc đẩy ứng dụng phân tích hệ thống trong tư vấn chính sách, đồng thời kết nối các nhà khoa học Việt Nam với các chương trình nghiên cứu quốc tế về các công nghệ chiến lược và phát triển bền vững cũng như mở rộng mạng lưới hợp tác tại Đông Nam Á-nơi đang có nhiều thách thức về tăng trưởng.
Đồng quan điểm đó, Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Áo Vũ Lê Thái Hoàng khẳng định, khoa học và công nghệ ngày càng trở thành một trụ cột quan trọng của quan hệ đối ngoại hiện đại.
Theo Đại sứ, những thách thức toàn cầu hiện nay không quốc gia nào có thể giải quyết một mình; vì vậy, ngoại giao khoa học cần được phát huy như một cầu nối giữa các nhà khoa học, các tổ chức nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách, góp phần thúc đẩy hợp tác quốc tế trên cơ sở tri thức và sự tin cậy.
GS, TS Trần Tuấn Anh và Đại sứ Vũ Lê Thái Hoàng chụp ảnh chung với các đại biểu tại buổi tọa đàm.
Với lợi thế là quốc gia đặt trụ sở của nhiều tổ chức quốc tế, trong đó có IIASA và IAEA, Áo cũng là một đối tác quan trọng để tăng cường kết nối giữa Việt Nam với các mạng lưới khoa học của châu Âu và thế giới. Trong thời gian qua, Đại sứ quán đã cụ thể hóa định hướng này thông qua chuỗi diễn đàn công nghệ về trí tuệ nhân tạo và bán dẫn, an ninh mạng, robot hình người và công nghệ nano, lượng tử, kết nối các nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan hoạch định chính sách của Việt Nam với Áo và châu Âu.
Đại diện IIASA, bà Karen Lips cho rằng giá trị cốt lõi của IIASA trong hơn 50 năm qua là tạo dựng một không gian để khoa học kết nối các quốc gia thông qua nghiên cứu liên ngành và các mạng lưới hợp tác quốc tế. Trong khi đó, bà Susie Kitchens, Giám đốc Khoa học Ngoại giao của IIASA, nhấn mạnh rằng nền tảng của ngoại giao khoa học trước hết là xây dựng niềm tin giữa con người với con người; từ những cuộc đối thoại học thuật và mạng lưới chuyên gia mới hình thành những hợp tác lâu dài và những chính sách dựa trên bằng chứng khoa học.
Ngoại giao nhân dân nền tảng cho mối quan hệ bền vững
Nếu ngoại giao khoa học tạo dựng không gian đối thoại thì ngoại giao nhân dân tạo nên nền tảng xã hội cho sự phát triển bền vững của hợp tác khoa học. Trong chuyến công tác, Đoàn Viện Hàn lâm đã có các buổi làm việc với Hội Hữu nghị Việt Nam-Áo, Hội Hữu nghị Áo-Việt Nam và gặp gỡ cộng đồng trí thức, nhà khoa học Việt Nam đang học tập, nghiên cứu và làm việc tại Áo.
Những hoạt động này cho thấy hợp tác khoa học quốc tế ngày nay không chỉ được thúc đẩy bởi các viện nghiên cứu và trường đại học mà còn cần sự đồng hành của các cơ quan đại diện ngoại giao, các tổ chức hữu nghị và mạng lưới trí thức ở nước ngoài.
Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Áo tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối giữa Viện Hàn lâm với các tổ chức quốc tế, các cơ sở nghiên cứu và các đối tác của Áo; đồng thời hỗ trợ kết nối các sáng kiến hợp tác trong các lĩnh vực mà hai bên cùng quan tâm. Đây cũng là một minh chứng cho sự gắn kết giữa ngoại giao nhà nước và ngoại giao khoa học trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác quốc tế.
Với vai trò là Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam-Áo, GS, TS Trần Tuấn Anh cho rằng hợp tác khoa học, công nghệ và giáo dục không chỉ tạo ra các kết quả nghiên cứu mà còn góp phần tăng cường sự hiểu biết và tin cậy giữa nhân dân hai nước. Chính những mối quan hệ được vun đắp từ cộng đồng khoa học sẽ tạo nên nền tảng để các chương trình hợp tác phát triển lâu dài, ổn định và hiệu quả.
Đặc biệt, cuộc gặp gỡ với TS Nguyễn Duy Hà, chuyên gia Việt kiều trong lĩnh vực vật lý lượng tử tại Viện Vật lý chất rắn, Đại học Công nghệ Vienna cùng các nhà khoa học Việt Nam đang công tác tại Áo đã mở ra nhiều trao đổi về khả năng kết nối các nhóm nghiên cứu, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, trao đổi học thuật và tham gia các chương trình nghiên cứu chung.
Đây cũng là một trong những hướng đi mà Viện Hàn lâm mong muốn tiếp tục thúc đẩy nhằm phát huy nguồn lực trí thức Việt Nam ở nước ngoài, đóng góp vào sự phát triển của khoa học và công nghệ trong nước.
Trên nền tảng của ngoại giao khoa học mở ra các kênh hợp tác quốc tế và ngoại giao nhân dân tạo nên nền tảng con người để các hợp tác đó phát triển bền vững, Viện Hàn lâm đang từng bước kết nối hai nguồn lực ấy thông qua hợp tác nghiên cứu, hướng hoạt động hội nhập vào tiếp cận tri thức tiên tiến, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực nghiên cứu và huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển đất nước, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cũng như Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới.
