Trình Quốc hội thông qua Nghị quyết thí điểm chế định luật sư công theo quy trình rút gọn

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ nhất, sáng 15/4, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công.

Đề xuất thực hiện thí điểm chế định luật sư công trong 2 năm

Thời gian qua, tổ chức và hoạt động của luật sư Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước quan tâm với việc ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, trong đó chỉ đạo phát triển nghề luật sư chuyên nghiệp, chất lượng, hiệu quả, hướng đến việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, bảo vệ lợi ích công, lợi ích của Nhà nước.

Tuy nhiên, từ thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính, thực hiện các giao dịch quốc tế, giải quyết tranh chấp quốc tế, tư vấn giải quyết khiếu nại, tố cáo cho thấy, nhu cầu hỗ trợ pháp lý ngày càng cấp thiết trong việc xử lý các vụ, việc phức tạp, giúp các cơ quan nhà nước nâng cao chất lượng giải quyết, hạn chế sai sót và giảm thiểu tình trạng kéo dài, vượt cấp gây lãng phí nguồn lực và mất niềm tin của nhân dân.

Điều này đặt ra yêu cầu cần phải có đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp để hỗ trợ phân tích pháp lý, soạn thảo quyết định, bảo đảm trình tự, thủ tục pháp lý minh bạch, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý, giảm áp lực cho cán bộ, cơ quan có thẩm quyền.

Tờ trình của Chính phủ do Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú trình bày tại phiên họp nêu rõ, việc ban hành Nghị quyết tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện thí điểm chế định luật sư công, trên cơ sở kết quả thí điểm có thể thực hiện chính thức chế định luật sư công trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước trong doanh nghiệp nhà nước, đáp ứng yêu cầu của cải cách tư pháp và cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Dự thảo Nghị quyết gồm 18 điều, quy định về việc thực hiện thí điểm chế định luật sư công, gồm tiêu chuẩn, quyền, nghĩa vụ, nhiệm vụ của luật sư công và quản lý nhà nước đối với luật sư công.

Việc thực hiện thí điểm chế định luật sư công được thực hiện tại Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Bắc Ninh và doanh nghiệp nhà nước. Nghị quyết cũng được áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc thực hiện thí điểm chế định luật sư công.

Thời gian thực hiện thí điểm chế định luật sư công là 2 năm, từ ngày 1/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028.

Sửa đổi, bổ sung quy định đặc thù về nguồn luật sư công để bảo đảm khả thi

Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng thời nhất trí với phạm vi điều chỉnh và thời gian thực hiện thí điểm theo như đề xuất của Chính phủ.

Song, về đối tượng áp dụng của Nghị quyết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bỏ “doanh nghiệp nhà nước” để phù hợp với Kết luận số 23-KL/TW của Bộ Chính trị về chế định luật sư công trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; cùng với đó, rà soát kỹ các tiêu chuẩn đối với luật sư công, quy định rõ ràng về thực hiện nhiệm vụ luật sư công.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị bổ sung quy định giao Chính phủ tổ chức tổng kết thi hành Nghị quyết, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp giữa năm 2028, bổ sung quy định chuyển tiếp đối với các vụ việc mà luật sư công đang thực hiện mà đến ngày Nghị quyết hết hiệu lực thi hành chưa kết thúc.

Đồng tình việc áp dụng theo trình tự, thủ tục rút gọn để kịp thời trình Quốc hội xem xét, thông qua Nghị quyết tại đợt 2 của Kỳ họp thứ nhất, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga bày tỏ băn khoăn về nguồn luật sư công.

Dự thảo Nghị quyết quy định nguồn của luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan quân đội nhân dân, sĩ quan công an nhân dân đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư theo quy định của Luật Luật sư.

Tuy nhiên, theo quy định của Luật Luật sư thì người đang là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan đơn vị thuộc Quân đội nhân dân, sĩ quan, hạ sĩ quan, công nhân trong cơ quan đơn vị thuộc Công an nhân dân không được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư.

Thực tế số lượng cán bộ, công chức và sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân đã tham dự khóa đào tạo nghề luật sư và tập sự tại tổ chức hành nghề luật sư rất ít. Trong khi đó, cũng theo quy định của Luật Luật sư thì phải mất tối thiểu là 24 tháng kể từ khi tham dự khóa đào tạo nghề luật sư đến khi hoàn thành tập sự hành nghề luật sư. Thời gian này đúng bằng thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm. Điều này dẫn tới nguồn luật sư công từ các đối tượng đó khó bảo đảm tính khả thi.

Vì vậy, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định đặc thù đối với các đối tượng này để bảo đảm tính khả thi của việc thí điểm. Đồng thời, tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định về nhiệm vụ, trách nhiệm của luật sư công để bảo đảm phù hợp và hiệu quả.

Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam Đỗ Ngọc Thịnh cho rằng, nên kéo dài thời gian thí điểm thực hiện Nghị quyết và cân nhắc thêm về nguồn đầu vào luật sư công, có thể mở rộng sang đội ngũ chuyên gia, giảng viên, trọng tài… thiết kế quy định theo hướng thuận lợi và khả thi để thu hút đội ngũ những người có trình độ chuyên môn tham gia luật sư công. Về lâu dài, theo ông Thịnh, cần xây dựng chế định luật sư công và đưa vào luật khi sửa đổi Luật Luật sư.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra đã khẩn trương, trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ chuẩn bị hồ sơ dự thảo Nghị quyết đầy đủ đúng quy định, bảo đảm chất lượng và đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét để trình Quốc hội thông qua theo quy trình rút gọn tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự thảo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị các cơ quan hữu quan tiếp tục rà soát, báo cáo Quốc hội về các vấn đề: đối tượng áp dụng của Nghị quyết, tiêu chuẩn và nguồn luật sư công, nhiệm vụ của luật sư công, chế độ chính sách và các điều kiện bảo đảm khác đối với luật sư công, đánh giá nguồn lực để thực hiện, gắn luật sư công với vị trí việc làm, bổ sung quy định chuyển tiếp đối với các vụ việc luật sư công đang thực hiện mà đến thời điểm nghị quyết hết hiệu lực thi hành.