Trung bình mỗi ngày, đơn vị có thể khai quật 50 mẫu tại 50 phần mộ, nhưng thời gian hoàn nguyên cho 50 phần mộ phải cần tới 3 ngày. Một công việc lặng thầm nhưng đòi hỏi sự kiên tâm…!
Gạt mồ hôi đầm đìa trên trán, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên, Thượng tá Lê Đình Hải cho biết: Tại nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao, từ ngày 20/6 đến 10/7, anh em cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh cùng các đơn vị mới hoàn thành công việc khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại 911 phần mộ, bàn giao cho các đơn vị tiếp tục thực hiện theo quy trình.
Sau đó, các cán bộ, chiến sĩ tiếp tục nhiệm vụ hoàn nguyên từng phần mộ với yêu cầu thẩm mỹ, kỹ thuật bảo đảm trang trọng, uy nghiêm như trước khi khai quật.
Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, Trung tá Đào Xuân Trường đưa chúng tôi “mục sở thị” việc của 4 nhóm trong công đoạn hoàn nguyên.
Dừng bước trước một ngôi mộ, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, Phòng Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên chia sẻ: Để có một ngôi mộ hoàn nguyên như trước khi khai quật, các chiến sĩ phải thực hiện 4 khâu riêng biệt, mà khâu nào cũng đòi hỏi phải làm thật chính xác, chỉ một người sai việc của mình thì kéo theo cả một nhóm sai.
Chia sẻ về công đoạn đầu là dùng pa-lăng xích kéo tay tải phần trên mặt đặt vào tâm mộ, Trung tá Đào Xuân Trường liền cho biết, phần mặt mộ là một khối liền nặng khoảng 500kg, để vận hành ba-lăng xích phải có 5 chiến sĩ cùng nhịp kéo, cùng nhịp đặt, chỉ 1 trong 4 người sai nhịp thì rất dễ làm mặt chụp bị lệch, bị nghiêng hoặc bị vỡ. Mà ở đây yêu cầu đặt ra là tuyệt đối không được làm gãy, vỡ trên mặt mộ.
Cũng đòi hỏi tỉ mẩn và chính xác như công đoạn đầu, song công đoạn tiếp theo là ghép đá ở quanh đế mộ, quanh nền mộ đòi hỏi sự tập trung cao độ, chính xác gần như tuyệt đối tới từng mi-li-mét.
Trung tá Nguyễn Văn Ngọc phải tự tay đi đo, tự tay cắt đá để sẵn trước từng phần mộ rồi sau đó chiến sĩ mới lần lượt ghép theo sơ đồ.
![[Video] Sau 4 tháng thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, đã quy tập 1.384 hài cốt liệt sĩ](https://cdn.nhandan.vn/images/a37bd86c9403e56a920c0e572173dd5ce6f22e8c2ba788d9e5c46e8ab4a4a4e209043f2d3a461a9805dbad8ba4cdf829/ls.jpg.avif)
Chỉ tay xuống phía đế một ngôi mộ, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc chia sẻ, nghĩa trang Tông Khao nằm trên triền đồi thoai thoải, bởi vậy mỗi một phần mộ chỉ có một mặt tiếp xúc nằm trên đất, còn 3 mặt phải cắt đá làm đế để chân mộ chắc nhưng mặt mộ phẳng.
Do đó, công đoạn hoàn nguyên đòi hỏi chính xác ở việc đo, cắt, mài đá, cho nên tôi phải đảm nhiệm, hạn chế thêm phần việc kiểm tra trước khi ghép, bảo đảm thời gian để hoàn thành tìm mẫu nhanh nhất, sớm tìm lại tên cho các liệt sĩ.
Hay như câu chuyện về những tấm đá granite dùng để ốp trên bề mặt các phần mộ ở nghĩa trang Tông Khao và nghĩa trang liệt sĩ Độc Lập cũng là một hành trình khó khăn.
Trung tá Nguyễn Văn Ngọc cho biết, tất cả đều có nguồn gốc từ mỏ đá ở Quảng Bình, nhưng mỏ đá ấy đã dừng hoạt động nhiều năm.
Trung tá Nguyễn Văn Ngọc phải báo cáo, xin ý kiến lãnh đạo chỉ huy rồi trực tiếp liên hệ khắp các đại lý trong nước với mong muốn được hỗ trợ, tìm giúp để anh em chiến sĩ hoàn nguyên các phần mộ liệt sĩ, nơi này còn mấy chục mét, đại lý ở tỉnh kia còn sót lại trong kho mấy chục mét từ lâu lắm rồi…
Cộng dồn số lượng từ hơn 10 đại lý mới được hơn 350m2, do đó, các chiến sĩ phải hết sức thận trọng, hạn chế thấp nhất đá bị vỡ, sứt…
Binh nhất Lò Văn Hà (chiến sĩ Trung đoàn 741 Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên) cho biết: Em được giao trát, ghép trên bề mặt mộ và ghép đá nền chung quanh các phần mộ. Việc không nặng nhọc, nhưng đòi hỏi phải cẩn thận, chính xác, tập trung tuyệt đối để đá ghép mặt phẳng, đường ghép thẳng mới bảo đảm thẩm mỹ, kỹ thuật hoàn nguyên. Sau mỗi ngày, nhìn lại, em thấy rất tự hào khi được góp chút công sức nhỏ trong hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ.
Cũng góp một phần tâm sức trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, binh nhất Mai Hữu Lợi xúc động nói: Ngày nào em cũng tự nhủ cố gắng hoàn thành việc được giao và cố gắng làm thêm các việc khác để hỗ trợ đồng đội hoàn thành nhiệm vụ…, với quyết tâm hoàn thành toàn bộ công việc hoàn nguyên 911 phần mộ trước ngày 27/7/2026.
![[Video] Thời sự 24h ngày 15/7/2026: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Đất nước phát triển, người có công và gia đình phải được chăm lo tốt hơn](https://cdn.nhandan.vn/images/3883af5deaaac3167e637b7d16f14779e6f22e8c2ba788d9e5c46e8ab4a4a4e290aeeda476e924061fe12472f3ed62a8/15-7.png.avif)
