Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae phát biểu chính sách tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Tham dự sự kiện có Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thứ trưởng Thường trực Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy, cùng đại biểu cấp cao hai nước, giảng viên và sinh viên nhà trường.

Bài phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae mang thông điệp mạnh mẽ về tương lai của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam-Nhật Bản, đồng thời công bố những cập nhật quan trọng trong sáng kiến “Tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP)” của Nhật Bản.

Mở đầu bài phát biểu, Thủ tướng Takaichi Sanae nhắc lại kỷ niệm chuyến thăm Việt Nam 6 năm trước và bày tỏ mong muốn được thăm lại Hội An - nơi có di tích Chùa Cầu (Nihonbashi) vừa được hoàn thành trùng tu với sự hợp tác của Nhật Bản cách đây 2 năm. Theo Thủ tướng Nhật Bản, đây là minh chứng cho hơn 400 năm lịch sử giao thương năng động giữa hai dân tộc trên những vùng biển tự do. Kế thừa tinh thần đó, năm 2013, Thủ tướng Abe Shinzo đã chọn Việt Nam là điểm đến trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên sau khi nhậm chức.

Đánh giá về sự phát triển kinh tế, Thủ tướng Nhật Bản bày tỏ ấn tượng với sự vươn lên của Việt Nam. Từ việc chủ yếu sản xuất quần áo, hàng dệt may một thập kỷ trước, Việt Nam nay đã trở thành nơi sản xuất của nhiều công ty toàn cầu, trong đó nhiều thiết bị điện tử tích hợp công nghệ tiên tiến của Nhật Bản trong các thành phần cốt lõi.

Bà nhấn mạnh, ngành công nghiệp sản xuất của Việt Nam hiện có mối quan hệ không thể tách rời với kinh tế Nhật Bản. Chỉ tính riêng tại ba Khu Công nghiệp Thăng Long gần Hà Nội, đã có 205 công ty Nhật Bản đang hoạt động, tạo việc làm cho khoảng 100.000 người. Các doanh nghiệp như Canon đang thu mua linh kiện từ Việt Nam, Nhật Bản và nhiều nơi ở châu Á để sản xuất tới 1/4 lượng máy in toàn cầu ngay tại Việt Nam.

Hướng tới tương lai, Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định hợp tác hai nước đã vươn ra không gian vũ trụ. Bà đánh giá cao việc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản) khánh thành vào tháng 3 vừa qua tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), coi đây là cột mốc kết quả của nỗ lực bền bỉ suốt hai thập kỷ qua, kể từ năm 2006. Nhật Bản cũng đang hỗ trợ Việt Nam chế tạo vệ tinh quan sát Trái Đất, LOTUSat-1, để phục vụ dự báo thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu.

Trong lĩnh vực công nghệ cao, hai nước đang đẩy mạnh hợp tác về chất bán dẫn. Việc mở Chương trình Kỹ sư Công nghệ chip bán dẫn tại Trường đại học Việt Nhật vào năm 2025 được kỳ vọng củng cố chuỗi cung ứng bán dẫn của Nhật Bản và đóng góp cho sự tiến bộ công nghiệp của Việt Nam. Cùng với đó, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết, Nhật Bản mong muốn thúc đẩy hợp tác công - tư mạnh mẽ hơn với Việt Nam trong lĩnh vực khai thác và phát triển chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng.

Nhân kỷ niệm 10 năm cố Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo lần đầu tiên đề xuất sáng kiến Tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) tại Kenya (2016), Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định tính phù hợp của FOIP, đặc biệt khi ASEAN đã thông qua Tầm nhìn của ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP) có chung giá trị cốt lõi vào năm 2019. Tháng 10 năm ngoái, Thủ tướng Takaichi Sanae cùng các nhà lãnh đạo ASEAN đã thông qua tuyên bố chung xác nhận sự cộng hưởng giữa FOIP và AOIP.

Trước những sự thay đổi cấu trúc của trật tự quốc tế, như cạnh tranh địa chính trị, đổi mới công nghệ và sự trỗi dậy của Nam Bán cầu, Thủ tướng Takaichi Sanae chính thức công bố “cập nhật FOIP” tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên: Xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu, tăng cường chuỗi cung ứng năng lượng và vật liệu; Cùng kiến tạo cơ hội tăng trưởng kinh tế qua hợp tác công - tư và chia sẻ quy tắc; Tăng cường hợp tác an ninh để bảo đảm hòa bình, ổn định khu vực.

Về an ninh năng lượng, Thủ tướng Takaichi Sanae cho biết bà vừa tổ chức một hội nghị trực tuyến khẩn cấp với các lãnh đạo châu Á và công bố Sáng kiến "Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á" (POWERR ASIA), đồng thời bày tỏ cảm ơn sự ủng hộ của Thủ tướng Lê Minh Hưng với sáng kiến này. Theo đó, Nhật Bản sẽ hỗ trợ thu xếp nguồn cung dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Về trung và dài hạn, hai bên sẽ xây dựng hệ thống dự trữ dầu khu vực và phát triển các nguồn năng lượng mới như nhiên liệu sinh học, điện Mặt Trời thế hệ mới, điện hạt nhân và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).

Thủ tướng Nhật Bản cũng nhấn mạnh các nỗ lực chung nhằm giành lợi thế trong kỷ nguyên số. Qua sáng kiến “Đồng sáng tạo ASEAN - Nhật Bản về AI" công bố vào tháng 10 năm ngoái, các nước sẽ phát triển những mô hình AI phản ánh ngôn ngữ và văn hóa đa dạng của châu Á. Đồng thời, Nhật Bản công bố “Khái niệm Hành lang Kỹ thuật số” trong khuôn khổ FOIP nhằm phát triển cáp ngầm, công nghệ mạng truy nhập vô tuyến mở (Open RAN), liên lạc vệ tinh và mạng quang học toàn phần trên toàn khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Về kinh tế và thương mại, Thủ tướng Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) một cách chiến lược trên cơ sở duy trì các tiêu chuẩn cao của Hiệp định.

Kết thúc bài phát biểu, Thủ tướng Takaichi Sanae nhấn mạnh, bất kỳ quốc gia nào cũng có “Tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương” của riêng mình, đồng thời mong muốn các quốc gia tự cường hợp tác xây dựng một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương “tự do và rộng mở” làm nền tảng cho sự hòa bình và thịnh vượng.

Nhân dịp này, Thủ tướng Takaichi Sanae mong rằng cuộc gặp gỡ với giảng viên và sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ trở thành nguồn cảm hứng để thế hệ trẻ hai nước suy nghĩ về tương lai của Nhật Bản, Việt Nam và toàn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời gắn kết tầm nhìn đó với tương lai của thế hệ trẻ.