Trông chờ an cư!
Đầu tháng 12, bà Nguyễn Ngọc Phương, ngụ phường Chánh Hưng nằm trong số 168 trường hợp có nhu cầu nhận suất tái định cư sau khi bàn giao mặt bằng của dự án cải tạo bờ Bắc kênh Đôi, thở phào yên tâm vì sau nửa năm chờ đợi thì đã đến lúc có một chỗ an cư. Suất tái định cư của bà là một căn hộ tại Chung cư 2225 Phạm Thế Hiển, phường Bình Đông (Khu nhà ở xã hội Hưng Phát). Bà Phương vui mừng cho hay: “Việc nhận căn hộ ngay dịp cuối năm quả là niềm vui, nhất là không phải đi thuê trọ trong lúc chờ bàn giao căn hộ vừa đỡ tốn kém vừa khỏi bấp bênh”. Trong khi đó, Ông Trần Út Phiền, ngụ xã Phú Hòa Đông (huyện Củ Chi trước đây) ảnh hưởng bởi dự án cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Mộc Bài đã đồng ý nhận tiền bồi thường trên phần đất 3.100 m2 và bàn giao đất cho chủ đầu tư nhưng đến nay vẫn chưa nhận nền tái định cư. “Tôi đăng ký nhận hai nền tái định cư tại dự án 22 ha xã Nhuận Đức nhưng hiện xã thông tin phải đến giữa năm 2026 mới có nền giao cho người dân. Như vậy, tôi cùng 8 đứa con trong gia đình phải chờ nhận nền xây nhà mới có thể ổn định nơi ở mới”, ông Phiền chia sẻ.
Ban quản lý dự án Đầu tư xây dựng khu vực huyện Củ Chi lý giải, Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật khu tái định cư tại xã Nhuận Đức có quy mô 22 ha, phục vụ dự án xây dựng đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài hiện đang chờ Ủy ban nhân dân Thành phố phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi; dự kiến tháng 6 năm 2026 mới hoàn thiện để bàn giao chỗ tái định cư cho người dân. Tương tự nhiều dự án xây dựng khu tái định cư trên địa bàn thành phố cũng đang “mắc cạn”, khiến công tác bố trí tái định cư cho người dân bị thu hồi đất bị ảnh hưởng, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ chung của các dự án trọng điểm trên địa bàn thành phố. Đơn cử, dự án xây dựng khu tái định cư phường Tân Thới Nhất, quận 12 trước đây (Khu 38ha) đã triển khai hơn 20 năm hiện vẫn chưa hoàn thành, trong khi chỉ còn thiếu gần 1% diện tích mặt bằng chưa giải phóng đền bù. Hay dự án xây dựng Khu tái định cư 10ha (xã Phú Xuân, huyện Nhà Bè cũ) được Thành phố phê duyệt, cấp vốn từ năm 2022 nhưng đến nay chưa thể khởi công dự án. Nguyên nhân, theo Ban Quản lý dự án huyện Nhà Bè do dự án chậm thực hiện nên làm tăng dự toán, muốn tiếp tục thực hiện phải xin Thành phố điều chỉnh chủ trương đầu tư mới có thể tiếp tục xúc tiến đầu tư xây dựng.
Chìa khóa để khơi thông nguồn lực phát triển
Một trong những vướng mắc khiến công tác đầu tư xây dựng và triển khai thủ tục các dự án tái định cư “ì ạch” là việc lập quy hoạch và xác định giá trị quyền sử dụng đất. Trước áp lực đó, thành phố đang tập trung nhiều giải pháp tháo gỡ mang tính hệ thống, thay vì xử lý đơn lẻ từng dự án. Đại diện Ban Quản lý dự án Quận 12 cho biết: Dự án xây dựng khu tái định cư phường Tân Thới Nhất kéo dài từ năm 2002 nên đến nay trong khi các Sở, ngành vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về thủ tục nộp tiền sử dụng đất. Điều này dẫn đến việc chưa có cơ sở pháp lý để cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân đã được bố trí tái định cư hoặc hoán đổi đất. Trong đó, Chi cục Thuế đã có văn bản đề nghị nhưng Sở Nông nghiệp và Môi trường vẫn chưa chuyển phiếu chuyển thông tin địa chính để làm cơ sở tính tiền sử dụng đất dẫn đến chủ đầu tư và các hộ dân nhận nền xây dựng nhà ở lúng túng trong việc giải quyết các quyền lợi chính đáng của người dân có đất bị thu hồi, bố trí tái định cư. Trao đổi về nguyên nhân chậm tiến độ, đại diện Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, nhiều dự án tái định cư hiện nay gặp khó ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, nhất là việc hoàn tất thủ tục đất đai, điều chỉnh quy hoạch chi tiết và bố trí vốn. Đơn cử là Dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật Khu tái định cư Long Bửu (giai đoạn 2 - Tiểu khu 2) phục vụ dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc- Nam. Dự án này đã được phê duyệt từ tháng 2/2005.
Tuy nhiên sau hơn 20 năm, hiện dự án vẫn chưa hoàn thành; trong đó các hạng mục hạ tầng kỹ thuật vẫn đang trong tình trạng thi công dang dở, chưa xác định được khối lượng đã hoàn thành. Bên cạnh đó, dự án cũng đang gặp ách tắc về thủ tục vì rơi vào tình trạng "chồng lấn" pháp lý, gây khó khăn cho việc lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư dự án mới phục vụ đường sắt tốc độ cao theo Luật Đầu tư công năm 2024. Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng Ban Bồi thường giài phóng mặt bằng quận Gò Vấp chia sẻ: Hiện tỷ lệ hộ dân nhận suất tái định cư ở các dự án ngày càng tăng, hiện ở mức 30-35%. Một trong những yếu tố giúp tăng tỷ lệ này là địa phương có sẵn quỹ nhà, đất tái định từ đó tạo tâm lý đồng thuận từ người dân bị thu hồi đất cũng như các chính sách đền bù, tái định cư của Thành phố đưa ra.
Có thể khẳng định, tháo gỡ vướng mắc các dự án tái định cư không chỉ là giải quyết bài toán an sinh xã hội, mà còn là chìa khóa để khơi thông nguồn lực phát triển. Khi công tác giải phóng mặt bằng được đẩy nhanh, các dự án hạ tầng trọng điểm sẽ có điều kiện triển khai đúng tiến độ, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng đô thị. Quan trọng hơn, việc giải quyết dứt điểm các tồn đọng kéo dài cũng góp phần củng cố niềm tin của người dân vào chính sách, tạo nền tảng cho sự đồng thuận xã hội, yếu tố không thể thiếu trong quá trình phát triển bền vững.
