Sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở bảo đảm yêu cầu thực tế về an sinh xã hội

Ngày 21/8, tiếp tục chương trình làm việc tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và cho ý kiến ở tổ về một số nội dung khác. Các đại biểu cũng đã biểu quyết thông qua việc bổ sung chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất.

Tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất

Tại phiên thảo luận, các đại biểu đánh giá cao tinh thần khẩn trương, trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng, nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Bởi đất đai vừa là nguồn lực đặc biệt của quốc gia, vừa gắn trực tiếp với quyền tài sản, với nơi ở và sinh kế của người dân. Vì vậy, việc sửa luật lần này cần đồng thời đạt được ba tiêu chí: Khơi thông nguồn lực cho phát triển, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng quyền lực nhà nước và bảo đảm hài hòa giữa lợi ích Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Nhiều đại biểu đánh giá cao việc sửa đổi luật theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh cho địa phương thực hiện một số nội dung như giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất thuộc thẩm quyền của mình. Định hướng này được xem là phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Tuy nhiên, việc phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Những quy định liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất, thu hồi đất, giá đất và nghĩa vụ tài chính cần có cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ, nhất là trong bối cảnh thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho địa phương.

Một số đại biểu đề xuất nhiều giải pháp góp phần hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất... Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, Nghị quyết số 21-NQ/TW thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Về thứ tự ưu tiên bồi thường về đất (theo Điều 42), đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng cụ thể hóa yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Cần làm rõ thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở, đất ở tái định cư. Việc bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất; đồng thời cần có tiêu chí cụ thể đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

Đại biểu cũng cho rằng, đối với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần gắn với việc tiếp tục sản xuất và yêu cầu chuyển đổi sinh kế bền vững, tránh tình trạng người bị thu hồi đất được bồi thường về tài sản nhưng sau đó gặp khó khăn trong ổn định cuộc sống.

Buổi sáng, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội biểu quyết thống nhất bổ sung ba nội dung vào chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, bố trí làm việc thêm ngoài giờ trong một số ngày, bảo đảm không kéo dài tổng thời gian của kỳ họp.

Ba nội dung được đề nghị bổ sung để trình Quốc hội xem xét, thông qua, gồm: Việc tách dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập; cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị; dự án nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp. Cùng với đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị điều chỉnh thời gian tiến hành một số nội dung liên quan và bố trí Quốc hội làm việc thêm ngoài giờ trong một số ngày, bảo đảm không kéo dài tổng thời gian của kỳ họp. Sau đó, Quốc hội nghe các tờ trình và báo cáo thẩm tra về ba nội dung nói trên.

Bảo đảm an sinh cho người thuê, mua nhà ở xã hội

Mở đầu phiên làm việc chiều qua, Quốc hội thảo luận ở hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023. Nhiều đại biểu bày tỏ tán thành sự cần thiết sửa đổi một cách toàn diện Luật Nhà ở, đồng thời bày tỏ tâm đắc với nhiều nội dung mới trong định hướng sửa đổi, tiêu biểu là quy định mới giúp xác định nhà cho thuê là loại hình nhà ở độc lập.

Theo đại biểu Phan Thị Thúy Linh (Đoàn thành phố Đà Nẵng) và một số đại biểu, quy trình xét duyệt hồ sơ, chứng minh thu nhập để mua nhà ở xã hội quá phức tạp, thậm chí có thể kéo dài hằng năm bởi pháp luật hiện hành không quy định thời hạn cụ thể về vấn đề này. Trong khi đó, khi số hồ sơ đăng ký vượt số lượng căn hộ, quy trình xét duyệt vẫn dựa vào việc bốc thăm, không có bất cứ tiêu chí ưu tiên nào làm căn cứ cụ thể.

Đại biểu từ Đà Nẵng cũng đề nghị nghiên cứu, cân đối lại giá thuê, giá bán nhà ở xã hội so với mức thu nhập, khả năng chi trả của người lao động. Dẫn thống kê cho thấy giá một căn nhà ở xã hội tương đương với khoản thu nhập trong 10 năm ròng rã của người lao động, tiền thuê cũng được tính toán theo chi phí đầu tư công trình chứ không phải khả năng chi trả của người thuê, đại biểu Phan Thị Thúy Linh cho rằng đây là những bất cập đi ngược lại tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương Đảng về việc yêu cầu phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp, hướng tới khả năng chi trả của người dân.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) bày tỏ quan tâm tới việc doanh nghiệp cùng Nhà nước tham gia giải quyết nhu cầu nhà ở. Đại biểu cho rằng, doanh nghiệp cần được biết, đồng thời nắm rõ nghĩa vụ, hình thức tham gia cũng như mối quan hệ giữa phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê từ trước khi quyết định đầu tư nhằm giữ ổn định vai trò trong quá trình thực hiện. Thể hiện sự đồng tình với chương trình phát triển nhà ở cấp tỉnh, nhất là về khía cạnh dự báo nhu cầu, chủ động nguồn lực từ phía các địa phương, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét bổ sung quy định cập nhật thủ tục xác định một dự án có phù hợp chương trình phát triển nhà ở ngay từ đầu, tránh các thủ tục hành chính phát sinh về sau.

Liên quan khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) và một số đại biểu khác cho rằng, các quy định về đối tượng hỗ trợ nhà ở qua chương trình mục tiêu quốc gia trong dự án luật sửa đổi cần bao quát hơn, bảo đảm không bỏ sót những trường hợp đặc thù thay vì chỉ giới hạn ở hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo tại khu vực nông thôn, vùng thường xuyên chịu thiên tai, biến đổi khí hậu. Trong khi đó, quy định về miễn tiền thuê nhà công vụ cho cán bộ, công chức, viên chức được điều động đến vùng sâu, vùng xa dù rất xác đáng nhưng lại chưa đầy đủ. Bởi không ít giáo viên, y, bác sĩ vùng cao hiện ở trong những căn nhà thuê không bảo đảm điều kiện tối thiểu, cần được ưu tiên bố trí nhà công vụ kiên cố.

Về một vấn đề đang được dư luận quan tâm là cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ, có ý kiến cho rằng, dự án luật cần bảo đảm không có ai bị mất chỗ ở chỉ vì không đủ khả năng tài chính để đóng góp xây dựng lại nơi từng sống trong nhiều năm, với nhiều thế hệ trong gia đình. Thực tế, có trường hợp giá trị quyền sử dụng đất phân bổ cho mỗi căn hộ tại các chung cư tái định cư, nhà ở xã hội hiện không cao, không đủ để tạo lập chỗ ở mới. Vì vậy, dự án luật cần được xây dựng theo hướng giải quyết đồng thời quyền tài sản và quyền có chỗ ở, đồng thời bổ sung một số quy định về an sinh như cho phép cư dân tiếp cận nhà ở xã hội, được thuê hoặc mua với cơ chế hỗ trợ...

Sau phiên thảo luận toàn thể tại hội trường, các đại biểu thảo luận ở tổ về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị; dự án nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp; việc tách dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.