THEO báo cáo của ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La, phần lớn các loại phân bón hữu cơ hiện được các hộ sản xuất nông nghiệp tự chế biến theo phương pháp truyền thống. Tuy nhiên trên thực tế, người nông dân vẫn có thói quen sử dụng chủ yếu phân bón vô cơ hoặc sử dụng phân bón hữu cơ không cân đối với các giai đoạn phát triển của cây trồng. Do đó, lượng phế, phụ phẩm nông nghiệp chưa được tận dụng hết, nhiều nơi còn bỏ phí hoặc thải ra môi trường.
Trong khi đó, phần lớn diện tích sản xuất nông nghiệp của Sơn La trước đây đa số nằm trên đất đồi dốc, địa hình chia cắt, gây khó khăn cho việc thu gom, vận chuyển phế, phụ phẩm và tàn dư thực vật để chế biến thành các sản phẩm giá trị gia tăng. Sản phẩm này phân bố rải rác, thiếu sự thu gom có hệ thống. Các hình thức xử lý như tái sử dụng rơm rạ, thân ngô, sắn… thành phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc vật liệu xây dựng vẫn còn hạn chế. Các doanh nghiệp thu mua phế, phụ phẩm chưa nhiều, chủ yếu tái sử dụng trong phạm vi trang trại hoặc thương lái nhỏ lẻ. Không những vậy, người nông dân vùng cao gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn hỗ trợ tài chính. Đặc biệt, việc chế biến phế, phụ phẩm thành sản phẩm hữu ích như phân bón hữu cơ, thức ăn gia súc đòi hỏi thị trường tiêu thụ ổn định, trong khi nhu cầu tại nhiều khu vực chưa cao.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La Cầm Thị Phong cho biết: Tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp để sử dụng hiệu quả phế, phụ phẩm trong nông nghiệp. Cùng với các chương trình, dự án hỗ trợ, tỉnh tiếp tục khuyến khích nghiên cứu, phát triển phân bón hữu cơ chất lượng cao, chứa vi sinh vật có ích, dễ sử dụng, tận dụng nguyên liệu phế, phụ phẩm từ sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Các đơn vị liên quan đẩy mạnh chuyển giao công nghệ sản xuất phân bón hữu cơ tiên tiến, thân thiện môi trường, phù hợp quy mô nông hộ, góp phần giảm chi phí đầu vào, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng, giá trị nông sản Sơn La.
Nhờ các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, đến nay, tỉnh Sơn La có năm doanh nghiệp, bốn hợp tác xã và gần 1.600 hộ gia đình tham gia sản xuất, chế biến sản phẩm nông nghiệp hữu cơ, chủ yếu là sản phẩm trồng trọt. Diện tích được chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn Việt Nam đạt 155,2 ha; diện tích đang trong quá trình chuyển đổi hữu cơ 815,2 ha...
Tỉnh Sơn La đặt mục tiêu đến năm 2030, lượng phân bón hữu cơ công nghiệp sử dụng đạt tối thiểu 30% tổng lượng phân bón trong sản xuất nông nghiệp; lượng phân bón hữu cơ tự sản xuất tại quy mô nông hộ đạt tối thiểu 500 nghìn tấn/năm; hơn 80% số huyện, thị xã, thành phố xây dựng mô hình sử dụng phân bón hữu cơ gắn với chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực, đặc sản của địa phương. Theo thống kê, từ năm 2020 đến nay, Sơn La hỗ trợ 89 doanh nghiệp, hợp tác xã triển khai 24 mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ với tổng kinh phí hơn 15 tỷ đồng.
Cùng với công tác tuyên truyền, tỉnh Sơn La hướng dẫn người dân tận dụng hiệu quả nguồn phế, phụ phẩm trong sản xuất. Một số phương thức chế biến hiệu quả đã được triển khai như: Chế biến rơm, lõi ngô, thân ngô làm nấm ăn; sử dụng cây ngô tươi chế biến thức ăn chăn nuôi; sản xuất nhiên liệu đốt và than sinh học từ lõi ngô, mùn tre, trấu, mùn cưa và các phế, phụ phẩm khác; chế biến bã sắn, vỏ sắn thành thức ăn gia súc hoặc phân bón; sản xuất phân vi sinh từ bã mía, rỉ mật, tro nhà máy đường; ủ vỏ cà-phê tươi làm phân bón hoặc nuôi giun quế. Đáng chú ý, nhờ tăng cường tuyên truyền và hướng dẫn, nhận thức của người dân về lợi ích sử dụng phế, phụ phẩm nông nghiệp đã thay đổi rõ rệt. Nhiều hộ dân hạn chế đốt hoặc bỏ hoang phế, phụ phẩm ngay tại nương ruộng, góp phần giảm lãng phí tài nguyên và ô nhiễm môi trường.
Tỉnh Sơn La tiếp tục khuyến khích phát triển sản xuất, sử dụng phân bón hữu cơ quy mô nông hộ trên cơ sở tận dụng các nguồn phụ phẩm trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản, rác thải sinh hoạt. Tỉnh đang tập trung triển khai Đề án phát triển sản xuất và sử dụng phân bón hữu cơ từ phế, phụ phẩm nông nghiệp, phấn đấu trở thành tỉnh có tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ cao trong khu vực các tỉnh miền núi phía bắc. Ngoài ra tỉnh đặt mục tiêu diện tích cây trồng sử dụng phân bón hữu cơ đạt ít nhất 50%; bảo đảm 100% nguồn nguyên liệu từ trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, rác thải sinh hoạt được sử dụng làm phân bón hữu cơ.
