Quan hệ Việt Nam-Liên bang Đức tiếp tục phát triển mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Liên bang Đức (23/9/1945-23/9/2025), phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Đức Nguyễn Đắc Thành về những thành tựu cũng như triển vọng của quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Cộng hòa Liên bang Đức.

Phóng viên: Với nền tảng từ lâu đời, được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử, quan hệ Việt Nam-Liên bang Đức tiếp tục phát triển mạnh mẽ, toàn diện. Vậy Đại sứ có thể chia sẻ một số những thành tựu nổi bật trên các lĩnh vực hợp tác giữa hai nước trong thời gian qua?

Đại sứ Nguyễn Đắc Thành: Quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên bang Đức chính thức được thiết lập vào năm 1975, sau đó được nâng cấp lên quan hệ Đối tác chiến lược vào năm 2011.

Trên thực tế, mối quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai quốc gia đã có nền tảng từ lâu đời, được hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử. Năm 1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có chuyến thăm cấp nhà nước tới Cộng hòa Dân chủ Đức, sự kiện mang ý nghĩa lịch sử trong quan hệ ngoại giao song phương. Chuyến thăm này để lại dấu ấn tại thị trấn Moritzburg, gần Dresden, thủ phủ bang Sachsen, nơi hiện có khu tưởng niệm Người.

Ngày 23/9/1975, sự kiện thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức giữa Việt Nam và Đức đã đặt nền móng vững chắc cho mối quan hệ hữu nghị hợp tác giữa hai dân tộc. Việc bình thường hóa quan hệ sau chiến tranh lạnh, cùng với các sáng kiến hợp tác song phương, đã đặt nền móng vững chắc cho quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa giữa hai quốc gia. Đức đã trở thành một trong những đối tác châu Âu hàng đầu của Việt Nam cả về thương mại, đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực và hợp tác khoa học-công nghệ.

Về chính trị-ngoại giao, quan hệ Việt Nam-Liên bang Đức được xây dựng trên nền tảng tin cậy chiến lược và ngày càng được củng cố thông qua các chuyến thăm cấp cao, đối thoại, cơ chế tham vấn chính trị và an ninh được duy trì thường xuyên. Đức, với vai trò là một trong những quốc gia trụ cột của Liên minh châu Âu, luôn là đối tác quan trọng của Việt Nam trong các diễn đàn đa phương như Liên hợp quốc, ASEAN và các sáng kiến hợp tác về phát triển bền vững, an ninh khu vực và toàn cầu. Điều này không chỉ giúp hai nước nâng cao vị thế quốc tế mà còn thúc đẩy quan hệ hợp tác toàn diện, thực chất.

Cùng với đó, việc mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh và pháp luật đã bổ sung một trụ cột mới cho quan hệ song phương, giúp Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Cộng hòa Liên bang Đức trở nên cân bằng và thực chất hơn. Trong lĩnh vực quốc phòng, hai nước đã ký kết Thỏa thuận hợp tác song phương từ năm 2022, mở rộng hợp tác sang gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, quân y, phòng thủ dân sự và pháp luật quân sự – những bước tiến cho thấy quan hệ quốc phòng đang bước sang giai đoạn mới, sâu sắc và thực chất hơn.

Đồng thời, hợp tác trong lĩnh vực an ninh-pháp luật cũng được thúc đẩy mạnh mẽ, khi Bộ Công an Việt Nam và các cơ quan chức năng Đức tăng cường phối hợp phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là ma túy, khủng bố và tội phạm công nghệ cao, đồng thời thúc đẩy việc ký kết các hiệp định tương trợ tư pháp, dẫn độ và chuyển giao người bị kết án.

Trong lĩnh vực kinh tế, quan hệ thương mại Việt Nam-Liên bang Đức tiếp tục ghi nhận những bước phát triển. Đức hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Việt Nam tại châu Âu, chiếm hơn 17% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU (theo số liệu Hải quan năm 2024) và đóng vai trò là cửa ngõ trung chuyển quan trọng cho hàng hóa Việt Nam vào thị trường châu Âu.

Đến hết tháng 8/2025, kim ngạch thương mại song phương đạt trên 8,82 tỷ USD, tăng 13,8% so với cùng kỳ năm 2024. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Đức đạt 6,2 tỷ USD (tăng 17,7%), nhập khẩu đạt 2,61 tỷ USD (tăng 5,4%). Đây là mức tăng trưởng tích cực giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với lạm phát, chi phí năng lượng tăng cao và những xung đột địa chính trị.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực bao gồm máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử, cà phê, hạt điều, thủy sản, dệt may, giày dép, túi xách…; nhập khẩu chủ yếu là máy móc, dược phẩm, hóa chất, sản phẩm nhựa, sữa và các chế phẩm từ sữa. Cơ cấu hàng hóa mang tính bổ trợ lẫn nhau: Việt Nam có thế mạnh trong các sản phẩm công nghiệp nhẹ, nông sản và hàng tiêu dùng, còn Đức nổi bật ở công nghiệp nặng, nguyên vật liệu và máy móc thiết bị. Hai hiệp định quan trọng - Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) và Hiệp định bảo hộ đầu tư (IPA) - đã mở ra khuôn khổ pháp lý ổn định, tạo điều kiện cho dòng vốn đầu tư và giao thương tăng trưởng bền vững, mang lợi ích thiết thực cho cả hai nền kinh tế.

Bên cạnh đó, hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu ngày càng được chú trọng. Từ năm 2020, Việt Nam đã được Liên bang Đức công nhận là “Đối tác toàn cầu” trong Chiến lược hợp tác phát triển BMZ 2030, với các trọng tâm bao gồm: đào tạo và tăng trưởng bền vững để tạo việc làm chất lượng; bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên; ứng phó biến đổi khí hậu; và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng. Đức là quốc gia đi đầu về công nghệ và năng lượng tái tạo, sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Phóng viên: Liên bang Đức hiện là đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam trong Liên minh châu Âu và lớn thứ 12 trên thế giới; là đối tác đầu tư châu Âu lớn thứ tư của Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế, dư địa hợp tác trong lĩnh vực kinh tế-thương mại và đầu tư giữa hai nước vẫn còn rất lớn. Để khai thác tiềm năng, đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực này, chúng ta cần phải làm gì thưa Đại sứ?

Đại sứ Nguyễn Đắc Thành: Mặc dù quan hệ giữa Việt Nam và Liên bang Đức đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong ba thập kỷ qua song dư địa hợp tác giữa hai nước vẫn còn rất lớn. Trước hết, bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang đặt ra những thách thức đáng kể cho quan hệ song phương. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, xu hướng gia tăng chủ nghĩa bảo hộ thương mại, cùng sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu khiến hai quốc gia với những khác biệt về định hướng chính sách và mục tiêu phát triển có thể trở thành rào cản trong việc xây dựng một tầm nhìn chiến lược chung. Tuy nhiên, nếu hai nước có thể tìm kiếm điểm cân bằng hợp tác, thông qua cơ chế đối thoại cởi mở, đây lại là cơ hội quan trọng để hai bên tăng cường hiểu biết lẫn nhau.

Trong lĩnh vực thương mại, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam sang Đức vẫn tập trung vào các sản phẩm truyền thống, trong khi tỷ trọng các mặt hàng công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và sản phẩm từ công nghiệp phụ trợ còn khiêm tốn. Nhiều nhóm hàng nông sản, thủy sản tiếp tục đối diện các rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt liên quan đến an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn môi trường và yêu cầu về trách nhiệm xã hội - vốn là những tiêu chí ngày càng khắt khe tại thị trường EU.

Về đầu tư, tính đến ngày 31/8/2025, Đức có 505 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 2,917 tỷ USD, xếp thứ 17 trong số 185 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Các dự án này tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo và dịch vụ kỹ thuật, phản ánh tiềm năng hợp tác đầu tư vẫn còn dư địa phát triển.

Kế hoạch hành động chiến lược Việt Nam-Liên bang Đức giai đoạn 2023-2025 xác định 5 lĩnh vực hợp tác ưu tiên gồm: Thứ nhất, tăng cường cam kết duy trì trật tự dựa trên luật lệ và mở rộng quan hệ trong lĩnh vực chính sách an ninh; Thứ hai, làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế và thúc đẩy kết nối, năng lượng và chuyển đổi số; Thứ ba, thiết lập quan hệ đối tác đầy triển vọng về khí hậu, năng lượng và môi trường; Thứ tư, tăng cường quan hệ trong lĩnh vực giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Thứ năm, tăng cường giao lưu nhân dân.

Đại sứ Việt Nam tại Cộng hòa Liên bang Đức Nguyễn Đắc Thành

Một trong các thách thức cần được nhận diện là sự khác biệt về văn hóa và tư duy quản lý. Liên bang Đức được biết đến với tác phong làm việc kỷ luật, chuẩn xác, trong khi Việt Nam đề cao tính linh hoạt, sáng tạo. Đức duy trì chuẩn mực cao về tay nghề, kỹ năng kỹ thuật, trong khi Việt Nam vẫn đang trong quá trình cải cách giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Sự khác biệt này đôi khi gây ra khó khăn trong quá trình triển khai các dự án chung, đặc biệt trong các lĩnh vực đòi hỏi sự đồng bộ và chính xác cao như công nghệ, y tế hay giáo dục. Để vượt qua thách thức này, cả hai bên cần xây dựng cơ chế hợp tác linh hoạt, tôn trọng và dung hòa đặc điểm văn hóa của nhau, từ đó thúc đẩy hiệu quả công việc.

Để khai thác tối đa tiềm năng hợp tác, cần có giải pháp đồng bộ từ cả cấp chính phủ lẫn khu vực tư nhân. Trọng tâm bao gồm nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường Đức, khuyến khích dòng vốn đầu tư vào các ngành then chốt như năng lượng tái tạo, công nghệ cao, y tế, giáo dục và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cần mở rộng các chương trình học bổng, trao đổi nghiên cứu và hợp tác đào tạo; xử lý hiệu quả các rào cản phi kinh tế như thủ tục hải quan, logistics, khác biệt văn hóa và tiêu chuẩn môi trường của EU, nhằm tạo điều kiện cho hàng hóa và dịch vụ Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường Đức - một trong những trung tâm kinh tế hàng đầu châu Âu.

Phóng viên: Tăng cường giao lưu nhân dân là một trong 5 lĩnh vực ưu tiên trong Kế hoạch hành động chiến lược Việt Nam-Liên bang Đức giai đoạn 2023-2025. Vậy thưa Đại sứ, cộng đồng người Việt có vai trò như thế nào trong các hoạt động giao lưu nhân dân, góp phần vào việc thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Cộng hòa Liên bang Đức?

Đại sứ Nguyễn Đắc Thành: Có thể khẳng định, nền tảng của mối quan hệ Việt Nam-Liên bang Đức đã có từ mối giao lưu đối ngoại nhân dân độc đáo từ nhiều thập kỷ trước. Vào những năm đầu thế kỷ 20, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng sinh sống tại Berlin, cảm nhận đầu tiên của Người là “Nhân dân Đức siêng năng, thân mật, quả cảm và làm việc có kế hoạch”.

Năm 1957, trên cương vị Chủ tịch Đảng, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Người đã đi thăm chính thức Cộng hoà Dân chủ Đức. Các bài báo về chuyến thăm hiện vẫn được lưu giữ tại Trung tâm tư liệu của Quốc hội Đức. Từ giữa thế kỷ trước, hàng vạn cán bộ, chuyên gia, kỹ sư, lưu học sinh và người lao động Việt Nam đã học tập, làm việc và sinh sống tại Đức.

Trên nền tảng giao lưu xã hội sâu sắc đó, trong 50 năm qua mối quan hệ hữu nghị, hợp tác Việt Nam và Liên bang Đức đã có sự phát triển mạnh mẽ và toàn diện. Năm 2011 hai nước đã ký Tuyên bố Hà Nội về thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Liên bang Đức vì tương lai.

Kế hoạch hành động chiến lược Việt Nam-Liên bang Đức giai đoạn 2023-2025 xác định 5 lĩnh vực hợp tác ưu tiên gồm: Thứ nhất, tăng cường cam kết duy trì trật tự dựa trên luật lệ và mở rộng quan hệ trong lĩnh vực chính sách an ninh; Thứ hai, làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế và thúc đẩy kết nối, năng lượng và chuyển đổi số; Thứ ba, thiết lập quan hệ đối tác đầy triển vọng về khí hậu, năng lượng và môi trường; Thứ tư, tăng cường quan hệ trong lĩnh vực giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; Thứ năm, tăng cường giao lưu nhân dân.

Về giao lưu nhân dân, cộng đồng người Việt tại Đức đóng vai trò là nhịp cầu gắn kết hai dân tộc. Họ không chỉ đóng góp tích cực cho kinh tế-xã hội Đức mà còn trở thành kênh thúc đẩy giao lưu văn hóa, thương mại và đầu tư.

Với mạng lưới khoảng 200.000 người Việt đang sinh sống và học tập tại Đức, hai bên đã thiết lập cầu nối tri thức vững chắc. Các chương trình đào tạo nghề, trao đổi sinh viên, nghiên cứu khoa học được triển khai thường xuyên giữa các trường đại học, viện nghiên cứu đã góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên công nghiệp 4.0. Đại học Việt-Đức (VGU) tại Bình Dương và Trường Quốc tế Đức (IGS) tại Thành phố Hồ Chí Minh là minh chứng cho cam kết của Đức trong hỗ trợ phát triển giáo dục tại Việt Nam. Đồng thời, ngày càng nhiều cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam thiết lập quan hệ hợp tác với đối tác Đức, thể hiện tầm nhìn chiến lược trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đạt chuẩn quốc tế.

Bên cạnh đó, cộng đồng người Việt ngày nay còn có vai trò quan trọng trong mối quan hệ song phương Việt Nam-Đức. Các hoạt động nghệ thuật, triển lãm, ẩm thực, nghệ thuật truyền thống… do cộng đồng người Việt tổ chức không chỉ quảng bá hình ảnh đất nước, bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc Việt Nam, mà còn là những điểm nhấn đẹp đẽ, tô điểm thêm cho bức tranh đầy màu sắc đa dạng của nhiều địa phương tại Liên bang Đức nói chung và thủ đô Berlin nói riêng.

Năm 2025 là năm kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Đức. Theo đó, hai nước tổ chức nhiều hoạt động thiết thực chào mừng sự kiện quan trọng trên. Trong đó, đặc biệt ấn tượng là Buổi hòa nhạc “Berlin rực sáng” tại nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội mở màn cho chuỗi hoạt động kỷ niệm tại Việt Nam và sắp tới vào tháng 10, Lễ hội Đức sẽ được tổ chức ngay tại Hồ Gươm, trung tâm Hà Nội.

Bên cạnh đó, Đại sứ quán Việt Nam tại Berlin cũng rất mong chờ, đón chào đoàn Lãnh đạo cấp cao của Chính phủ Việt Nam sang thăm chính thức Liên bang Đức theo kế hoạch trao đổi đoàn năm 2025, nhằm khẳng định cam kết chính trị của Chính phủ hai nước thúc đẩy mối quan hệ Đối tác chiến lược lên tầm cao mới và đáp ứng mong mỏi của cộng đồng doanh nghiệp Đức đang đầu tư kinh doanh tại Việt Nam.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!