Với mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, coi đây là mũi nhọn để nâng cao hiệu quả và giảm chi phí tuân thủ, phương thức này đã giúp hộ kinh doanh kê khai, nộp thuế thuận tiện, đồng thời giúp cơ quan thuế tự động hóa khâu tính thuế, giám sát rủi ro.
Theo đó, nhiệm vụ cụ thể trước mắt là xây dựng cơ sở dữ liệu về tất cả các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh như: trạng thái đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế (đã đăng ký kinh doanh/chưa đăng ký kinh doanh, tạm ngừng kinh doanh, bỏ địa chỉ kinh doanh); ngành nghề, mặt hàng kinh doanh; doanh thu khoán/kê khai, chi phí (mặt bằng, nhân công, điện, nước, chi phí khác); doanh thu điểm hòa vốn, doanh thu hóa đơn đầu vào; doanh thu kỳ vọng để làm cơ sở quản lý rủi ro về doanh thu; hóa đơn khi bỏ cơ chế thuế khoán, toàn bộ hộ kinh doanh chuyển đổi sang tự kê khai, nộp thuế.
Công tác xây dựng cơ sở dữ liệu đang được các cơ quan thuế thực hiện theo Đề án 420, theo đó đến hết tháng 6/2025 toàn quốc đã xây dựng được cơ sở dữ liệu của 1,8 triệu hộ kinh doanh, chiếm 81% trên tổng số 2,2 triệu hộ kinh doanh cần xây dựng cơ sở dữ liệu. Tới tháng 9/2025, có 162 nghìn hộ, cá nhân kinh doanh thực hiện đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế trên Cổng thông tin điện tử dành cho hộ, cá nhân kinh doanh với số tiền thuế đã nộp trong 9 tháng đầu năm 2025 là gần 2,12 nghìn tỷ đồng, tăng 3,9% so với thời điểm tháng 8/2025.
Bên cạnh đó, Cục Thuế tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với ngân hàng, đơn vị trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử, nhà cung cấp điện/nước/viễn thông… để đối chiếu và giám sát doanh thu thực tế của hộ kinh doanh. Hoàn thiện Bộ tiêu chí quản lý rủi ro áp dụng cho hộ kinh doanh, bao gồm các chỉ số về doanh thu, ngành nghề, địa bàn, lịch sử tuân thủ, tình hình sử dụng hóa đơn….
Trên cơ sở đó, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm các trường hợp hộ kinh doanh có dấu hiệu rủi ro (doanh thu kê khai thấp hơn doanh thu kỳ vọng, doanh thu biến động bất thường, tăng giảm thuế đột ngột, phát hành nhiều hóa đơn giá trị cao rồi ngừng kinh doanh…). Hệ thống công nghệ thông tin cần tích hợp các nguồn dữ liệu từ bên ngoài (ngân hàng, cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ sở dữ liệu dân cư theo Đề án 06) để giám sát chặt chẽ hoạt động của hộ kinh doanh sau khi bỏ thuế khoán. Các giải pháp kết nối, chia sẻ thông tin với các bên liên quan (cơ quan công an, quản lý thị trường, ngân hàng…) cũng được triển khai trong giai đoạn 2025-2026.
Song song với đó, Cục Thuế nâng cấp “bản đồ số hộ kinh doanh” hiện có thành danh bạ hộ kinh doanh điện tử, cập nhật thông tin tất cả hộ kinh doanh kê khai (thay cho trước đây chỉ có dữ liệu hộ khoán). Danh bạ này sẽ là cơ sở dữ liệu tập trung, phục vụ công tác phân tích, đối chiếu và hỗ trợ ra quyết định quản lý, kết nối liên thông với các cơ quan chức năng, tạo nền tảng cho quản lý hiện đại, chống thất thu.
Ngoài ra, cơ quan thuế các cấp tiến hành nhanh việc phổ cập dịch vụ thuế điện tử và công cụ hỗ trợ cho hộ kinh doanh: hiện tại Cục Thuế đã và đang cung cấp miễn phí các dịch vụ thuế điện tử trên Cổng thông tin và ứng dụng di động (Etax Mobile) cho người nộp thuế. Nhiệm vụ tới đây là hoàn thiện, bổ sung tính năng để 100% hộ kinh doanh có thể thực hiện khai, nộp thuế điện tử một cách dễ dàng. Theo đó, cần nghiên cứu đánh giá các chức năng hiện có, để bổ sung hướng dẫn sử dụng ứng dụng dành riêng cho hộ kinh doanh (chẳng hạn video tutorial trên app); các khoản thuế phát sinh được nộp qua kênh điện tử (internet banking, mobile money…).
Bên cạnh đó, Cục Thuế phát triển các công cụ hỗ trợ kê khai như tích hợp tính năng kê khai thuế bằng smartphone cho hộ kinh doanh nhỏ ít có điều kiện dùng máy tính, hoặc áp dụng công nghệ AI để tự động điền tờ khai dựa trên lịch sử hóa đơn…. Việc đa dạng hóa công cụ sẽ đảm bảo mọi hộ kinh doanh dù trình độ công nghệ khác nhau đều có giải pháp phù hợp để tuân thủ nghĩa vụ thuế. Nhiệm vụ này do tiểu ban chuyển đổi số phụ trách, hoàn thành các hạng mục chính trong 2025 (cổng kê khai thuế điện tử cho hộ kinh doanh) và nâng cấp bổ sung vào 2026.
Hơn thế nữa, Cục Thuế đã xây dựng hệ thống ứng dụng tính thuế tự động từ dữ liệu hóa đơn điện tử. Đây là giải pháp đột phá nhằm giảm gánh nặng kê khai cho hộ kinh doanh và tăng độ chính xác trong tính thuế. Cục Thuế sẽ phát triển một ứng dụng (hoặc chức năng trên hệ thống eTax) cho phép tổng hợp toàn bộ dữ liệu doanh thu của hộ kinh doanh từ hệ thống hóa đơn điện tử và các nguồn khác, từ đó tự động xác định số thuế phải nộp theo quy định, tạo sẵn tờ khai thuế gợi ý cho hộ kinh doanh. Hộ kinh doanh chỉ cần đăng nhập, kiểm tra thông tin và xác nhận để nộp tờ khai, thay vì phải tự tính toán từ đầu.
Giải pháp này đặc biệt hữu ích khi bỏ thuế khoán, do nhiều hộ kinh doanh chưa quen kê khai sẽ tránh được sai sót, và cơ quan thuế cũng kiểm soát được doanh thu kê khai có khớp hóa đơn hay không. Kết quả là mỗi hộ kinh doanh có một bảng thông tin thuế riêng, ghi nhận doanh thu từ hóa đơn, tính ra số thuế giá trị gia tăng, thu nhập cá nhân; hộ kinh doanh có thể tải về hoặc in tờ khai đã được điền sẵn. Điều này sẽ đơn giản hóa tối đa thủ tục khai thuế cho hộ kinh doanh, giúp hộ nào cũng có thể thực hiện nghĩa vụ mà không cần thuê kế toán.
Nhà nước cung cấp miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh nền tảng số tích hợp các giải pháp chuyển đổi số bao gồm phần mềm kế toán có tính năng bảo đảm tích hợp được với phần mềm hóa đơn điện tử và dịch vụ chữ ký số mà doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh sử dụng theo quy định khoản 3 Điều 12 Nghị quyết số 198/2025/QH15.
Theo Cục Thuế, việc nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng quy định mới là tối cần thiết, bởi việc sửa luật, chính sách và ban hành quy trình mới sẽ kéo theo yêu cầu cập nhật hoàn thiện các ứng dụng công nghệ thông tin tương ứng. Cụ thể: nâng cấp hệ thống đăng ký thuế, quản lý mã số thuế để tiếp nhận lượng lớn hộ kinh doanh chuyển đổi; nâng cấp ứng dụng khai thuế, nộp thuế điện tử cho phù hợp mẫu biểu mới; nâng cấp hệ thống quản lý hóa đơn điện tử theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP (về hóa đơn điện tử từ máy tính tiền); bổ sung chức năng quản lý sổ sách kế toán hộ kinh doanh (nếu cần theo dõi số liệu chi phí đối với hộ kê khai có sổ sách).
Trong quá trình triển khai, bố trí đường dây nóng hỗ trợ kỹ thuật cho hộ kinh doanh và công chức thuế sử dụng các hệ thống mới, xử lý kịp thời sự cố. Có thể thấy dự kiến khối lượng công việc công nghệ thông tin rất lớn, nhưng đây là điều kiện tiên quyết để chuyển đổi phương thức quản lý thành công, bởi không thể quản lý hiệu quả hàng triệu hộ kinh doanh kê khai nếu thiếu sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.
Và nhóm giải pháp ứng dụng công nghệ số sẽ tạo “hạ tầng mềm” cho quản lý thuế hộ kinh doanh thời kỳ mới: mọi hộ kinh doanh đều sử dụng hóa đơn điện tử, kê khai nộp thuế điện tử; mọi dữ liệu đều được số hóa và phân tích. Kết quả là giảm thiểu sự can thiệp thủ công, nâng cao tính minh bạch và mức độ tuân thủ của người nộp thuế.
