Dòng người nối dài ở khu vực nhập cảnh, những bảng hiệu quảng cáo rực rỡ sắc màu bản địa như đang chào đón kẻ lữ hành. Theo người bạn Peru, Jorge Chávez là cánh cửa kết nối Peru với thế giới, nơi đây du khách bắt đầu hành trình khám phá một đất nước vừa bí ẩn vừa quyến rũ.
Tuy vậy, khi rời khỏi phi cơ không khí ở đây càng trở nên căng thẳng. Lực lượng quân đội và cảnh sát quốc gia Peru tuần tra kiểm soát rất nghiêm ngặt, ánh mắt sắc lạnh soi xét từng bước chân. Họ kiểm tra kỹ lưỡng từng vali, từng túi xách hành lý, không bỏ sót một chi tiết nào. Những chú chó nghiệp vụ được đưa vào, mũi ngửi liên tục nhằm tìm kiếm và phát hiện ma túy hoặc vũ khí. Tôi có cảm giác như mọi ngóc ngách đều nằm trong tầm kiểm soát, khiến mỗi lữ khách vừa hồi hộp vừa lo lắng, tôi biết rằng sự nghiêm ngặt này chính là lớp lá chắn bảo vệ cho Lima ngay từ cửa ngõ đầu tiên.
“No se preocupe, señor, todo esto es por su seguridad. Bienvenido a Perú” (Tạm dịch: “Xin đừng lo, thưa ông, tất cả những kiểm tra này đều vì sự an toàn của quý vị. Chào mừng quý khách đến với Peru”), một sĩ quan đặc nhiệm có tên in túi áo Lui Quispe, trấn an du khách.
Sắc màu Lima
Peru trải dài từ dãy Andes hùng vĩ đến bờ biển Thái Bình Dương. Mùa xuân nơi đây mang lại cảm giác dịu dàng với bầu trời xanh trong, khí hậu ôn hòa, những con phố Lima rộn ràng sắc màu lễ hội mùa xuân. Người Peru hiền hòa, dễ bắt chuyện, nụ cười của họ như xóa tan khoảng cách. Giữa Plaza Mayor, âm thanh đàn charango và sáo pan vang lên. Ceviche, món cá sống ngâm chanh cay nồng, khiến tôi vừa híp mắt vừa say mê. Văn hóa Inca hiện diện trong từng chi tiết, từ kiến trúc cổ kính đến nhịp sống thường nhật.
Ngày 24/6 hằng năm, Cusco rực rỡ trong lễ hội Inti Raymi. Quảng trường Sacsayhuamán như một biển màu sắc với áo choàng thêu hoa văn Inca, mũ lông chim rực rỡ, vòng trang sức vàng bạc lấp lánh. Tiếng trống, tiếng sáo pan, ánh sáng và tiếng hát có vẻ huyền ảo như bản hợp âm linh thiêng. Ở trung tâm, Sapa Inca - vị hoàng đế Inca uy nghi trong áo choàng vàng, đội vương miện mặt trời. Nghi lễ dâng lễ vật cho thần Inti tái hiện ký ức cổ xưa.
Một cụ già mỉm cười khi thấy tôi loay hoay với chiếc máy ảnh: “Inti Raymi là linh hồn của chúng tôi. Mỗi năm, chúng tôi lại dâng lễ cho thần Mặt Trời để cầu cho mùa màng tốt tươi”. Một nghệ sĩ trẻ thì thầm: “Khi thổi sáo pan, tôi cảm thấy như đang nối lại sợi dây với thánh thần”.
Machu Picchu hiện ra như thành phố trên mây. Những bức tường đá ghép khít không cần vữa, những con đường lát đá quanh co kể lại câu chuyện về một nền văn minh huyền thoại.
Javier, một hướng dẫn viên người bản xứ chỉ tay về những thửa ruộng bậc thang nói với tôi: “Người Inca xây ruộng để giữ nước, trồng ngô và khoai tây. Đến giờ, chúng tôi vẫn uống trà coca để chống mệt mỏi từ trên núi”. Một bà mẹ trẻ bưng giỏ ngô đi ngang qua, ánh mắt tự hào: “Đây là di sản của chúng tôi. Tôi muốn con mình hiểu rằng người Inca đã để lại một kho báu vô giá”.
Nghề báo - bền bỉ qua biến động...
Tác nghiệp báo chí ở Peru ngoài việc tìm hiểu văn hóa, còn đối diện với thực tế an ninh. Thủ đô Lima nhộn nhịp nhưng cũng đầy rủi ro như nạn móc túi, trộm cắp, những lời cảnh báo từ đồng nghiệp trên truyền thông như cơm bữa. Xa hơn, vùng Amazon còn phức tạp với buôn bán ma túy và băng nhóm tội phạm. Nhà báo quốc tế khi đến đây phải luôn thận trọng và tỉnh táo vì có một cuộc phỏng vấn ở khu vực nhạy cảm có thể biến thành tình huống nguy hiểm bất ngờ.
Ở Lima, khi đưa tin về một cuộc biểu tình, tôi chứng kiến cảnh sát chống bạo động cưỡi ngựa đứng thành hàng dài, những tấm khiên sáng loáng như những mảnh thép lạnh lùng. Tiếng hô vang dội từ đoàn người biểu tình hòa lẫn với tiếng vó ngựa gõ xuống mặt đường, tạo nên một nhịp điệu căng thẳng, như trái tim đang đập gấp gáp trong lồng ngực. Không khí đặc quánh, nặng nề đến mức chỉ cần giơ máy ảnh lên cũng có thể trở thành tâm điểm của sự chú ý, một dấu hiệu mong manh giữa tự do và hiểm nguy.
Trong khoảnh khắc ấy, nghề báo là người đưa tin cũng là người trải qua “trận mạc” thử thách bản lĩnh, do đó trong mỗi bước đi đều phải cân nhắc giữa sự thật và an toàn tính mạng.
Điều khiến tôi xúc động nhất chính là tình đồng nghiệp. Các nhà báo Peru, dù làm việc trong điều kiện thiếu thốn và đầy rẫy nguy cơ, nhưng vẫn hỗ trợ nhau bằng tất cả sự chân thành. Họ chia sẻ kinh nghiệm như những ngọn đèn soi đường, cảnh báo nhau về những góc phố dễ xảy ra xung đột, thậm chí sẵn sàng cho mượn thiết bị khi đồng nghiệp gặp khó khăn. Trong ánh mắt họ, tôi thấy sự kiên cường của những người bạn, đồng thời yêu quý hơn thiên chức và sứ mệnh của nghề báo.
Trong khoảnh khắc ngồi bên bàn ăn nhỏ ở Lima, tôi chợt nghĩ rằng nghề báo, tựa như những xiên thịt anticucho đang cháy đỏ trên than hồng, luôn tồn tại trong sự giằng co giữa khói lửa và ánh sáng. Khói lửa ấy là những hiểm nguy, những cuộc đối đầu với sự thật trần trụi, những phút giây mà người làm báo phải đứng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, của được và mất. Ánh sáng ấy là niềm tin, là khát vọng soi rọi bóng tối bằng ngọn lửa của sự thật, để con người không lạc lối trong hỗn mang. Người làm báo, ví như kẻ ghi chép sự kiện, là chứng nhân của thời cuộc, người mang trong mình trách nhiệm thiêng liêng, giữ cho sự thật không bị chôn vùi, giữ cho tiếng nói của lẽ phải không bị lãng quên.
Điều giữ cho ngọn lửa ấy không tàn chính là tình đồng nghiệp, lòng nhân ái, và những giây phút sẻ chia giản dị. Bởi nếu chỉ có tin tức, nghề báo sẽ khô khốc như một bản báo cáo vô hồn; còn khi có tình người, nó trở thành một hành trình nhân văn, mỗi câu chữ đều mang hơi thở của sự sống, mỗi bản tin, mỗi bài viết là lời nhắc nhở về phẩm giá và nhân tính.
Các đồng nghiệp ở đây cho rằng, Peru đã và đang có những thách thức của nghề báo tại nhiều điểm nóng trong bối cảnh chính trị phức tạp, đến việc đối diện với áp lực xã hội và nguy hiểm trên đường phố...
Như khói thịt nướng quyện vào đêm Lima, tình đồng nghiệp xuyên thấu vào những câu chuyện, để rồi trong bất ổn, chúng tôi vẫn nhận ra một chân lý giản dị “báo chí là nhân chứng cho khát vọng, nhân loại được sống trong ánh sáng của sự thật và lòng nhân ái. Và có lẽ, chính khát vọng ấy vượt lên trên sợ hãi, vượt lên trên bóng tối, mới là điều khiến nghề báo trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình đi tìm ý nghĩa của con người.
