Nhà máy thủy điện Tả Thàng có công suất 60 MW (lớn thứ ba ở tỉnh Lào Cai), do Tổng công ty cổ phần Thương mại xây dựng Vietracimex (thuộc Bộ Giao thông vận tải) làm chủ đầu tư, nằm tại xã Gia Phú, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai; riêng phần hồ chứa thuộc địa phận xã Suối Thầu, huyện Sa Pa.
Nhà máy được khởi công xây dựng vào cuối năm 2008, phát điện lên lưới điện quốc gia vào tháng 10-2013, với sản lượng bình quân 256 triệu kWgiờ/năm. Tuy nhiên đây lại là nhà máy thủy điện được coi là nhiều “tai tiếng” ở địa bàn tỉnh Lào Cai, bởi chủ đầu tư đã có nhiều vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng và thực hiện nghĩa vụ tài chính. Cụ thể, Nhà máy thủy điện Tả Thàng được xây dựng khi không có hồ sơ xin cấp phép xây dựng gửi cơ quan chức năng, không có giấy phép xây dựng, vi phạm khoản 2, Điều 10, Luật Xây dựng (sửa đổi, bổ sung năm 2009), thuộc trường hợp các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xây dựng.
Theo Nghị định số 209/2004/NĐ-CP, công trình Nhà máy thủy điện Tả Thàng thuộc nhóm công trình phải được cơ quan chức năng có thẩm quyền kiểm tra và chứng nhận phù hợp về chất lượng để bảo đảm an toàn, nhưng qua thanh tra cho thấy, Nhà máy thủy điện Tả Thàng không có giấy chứng nhận chất lượng công trình xây dựng theo quy định. Nhưng nổi cộm nhất là các sai phạm trong việc chấp hành pháp luật về đất đai của chủ đầu tư. Việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng (GPMB) có rất nhiều sai phạm như: không có quyết định, thông báo thu hồi đất của dân; không có danh sách, chứng từ chi trả tiền bồi thường GPMB…
Đáng chú ý, qua kiểm tra xác định, dự án Nhà máy thủy điện Tả Thàng không có quyết định của cấp có thẩm quyền cho thuê đất, không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng đã và đang sử dụng đất để xây dựng công trình và hoạt động sản xuất, kinh doanh điện gây thất thoát khoản thu từ tiền thuê đất trong gần 10 năm qua. Với công suất 60 MW, là nhà máy lớn thứ ba trong tỉnh Lào Cai, doanh thu bình quân hằng năm đạt 235 tỷ đồng nhưng đến hết năm 2017, Nhà máy thủy điện Tả Thàng vẫn cố tình chây ỳ, chưa nộp 46,92 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước, trong đó có: 15,08 tỷ đồng thuế tài nguyên, 26,13 tỷ đồng thuế giá trị gia tăng và 5,71 tỷ đồng tiền phí môi trường rừng...
Những sai phạm của chủ đầu tư dự án Nhà máy thủy điện Tả Thàng đã được cơ quan chức năng chỉ ra. Nhưng không hiểu vì sao Tổng công ty cổ phần Thương mại xây dựng Vietracimex vẫn tỏ ra thờ ơ, không nghiêm túc tuân thủ các quy định của pháp luật về hoạt động sản xuất, kinh doanh điện lực, thậm chí thiếu thiện chí, hợp tác với chính quyền địa phương trong việc khắc phục những thiếu sót, vi phạm nêu trên.
Theo một lãnh đạo Sở Công thương Lào Cai, nguyên nhân chính ở việc khi đã có “tấm giấy thông hành” là Giấy phép hoạt động điện lực do Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công thương) cấp, chủ đầu tư có thể bán điện lên lưới điện quốc gia cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và thu tiền nên cố tình chây ỳ, thiếu hợp tác trong việc khắc phục những vi phạm trước đó. Nếu chủ đầu tư không được Cục Điều tiết điện lực cấp giấy phép hoạt động điện lực, có vai trò như là “chốt chặn” cuối cùng để buộc các chủ đầu tư phải tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật thì mới được bán điện và thu tiền, thì chắc chắn Tổng công ty cổ phần Thương mại xây dựng Vietracimex không thể thờ ơ, để sai phạm kéo dài như vậy? Đây chính là “lỗ hổng” cần được cơ quan chức năng xem xét để tránh những vi phạm tương tự tái diễn tại các dự án khác.
Từ kết quả thanh tra và kiến nghị của cơ quan chức năng, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Đặng Xuân Phong đã ký Văn bản số 4126 chỉ đạo Sở Công thương tham mưu để UBND tỉnh đề nghị Bộ Công thương xem xét việc cấp lại Giấy phép hoạt động điện lực của Nhà máy thủy điện Tả Thàng, do chủ đầu tư có nhiều vi phạm trong xây dựng, chấp hành pháp luật về đất đai và chưa thực hiện đầy đủ, kịp thời nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.
Yêu cầu Sở Giao thông vận tải - Xây dựng Lào Cai thực hiện xử phạt vi phạm hành chính , làm rõ trách nhiệm của cá nhân có vi phạm và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Yêu cầu Tổng công ty cổ phần Thương mại xây dựng Vietracimex nộp ngay số tiền 46,92 tỷ đồng nợ thuế và phí vào ngân sách, đồng thời nộp ngay tiền thuê đất sau khi hoàn thiện thủ tục thuê đất theo quy định của pháp luật.
Các cơ quan chức năng và đơn vị chủ quản cũng cần sớm có các chế tài đủ mạnh buộc Tổng công ty cổ phần Thương mại xây dựng Vietracimex tuân thủ các quy định về đất đai, xây dựng, sớm nộp các khoản thuế, phí, tránh thất thu cho ngân sách nhà nước, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và sự công bằng trong sản xuất, kinh doanh.
