Người tận tụy ghi sử thể thao Việt Nam

Ở tuổi 86, ông vẫn miệt mài ngày đêm viết lách để cố gắng hoàn thành cuốn sách nữa về Bác Hồ với thể dục thể thao, nhất là trong năm 2026 này khi ngành thể dục thể thao Việt Nam kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống (27/3/1946-27/3/2026).

Từ phóng viên đến Thư ký tòa soạn

Ấn tượng của tôi khi lần đầu gặp ông Trương Xuân Hùng năm 2000 tại Báo Thể thao Việt Nam trước đây, là sự hiểu biết sâu rộng của ông về ngành thể dục thể thao, một điều rất quan trọng đối với người làm ở vị trí Thư ký tòa soạn như ông. Bẵng đi từng đó năm, giờ gặp lại, tôi đã hiểu được vì sao những câu chuyện của ngành, của các vận động viên, của lãnh đạo ngành hay chỉ đơn giản là chú thích của một bức ảnh đều được ông nhớ rõ và kể lại chi tiết. Và quan trọng nhất, những gì ông ghi chép, ghi nhớ đều đã và đang được ông biên soạn thành từng chủ đề, trong đó ấn tượng nhất là những cuốn sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngành thể dục thể thao.

Chẳng hạn năm 2007, ông Hùng xuất bản cuốn sách Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao, với những chủ đề như: Chủ tịch Hồ Chí Minh với nền thể dục thể thao cách mạng; kỷ niệm của các đồng chí lãnh đạo ngành thể dục thể thao và những người từng gặp Bác Hồ; và những câu chuyện của các vận động viên có vinh dự được gặp Người. Ông hiện đang chuẩn bị hoàn thành một cuốn sách nữa về Bác Hồ, với hơn 300 bức ảnh của Người với thể dục thể thao. Mỗi bức ảnh là một câu chuyện mà nếu không phải là người trong ngành, trong cuộc, sẽ không ai có thể biết và ghi lại cụ thể.

Một minh chứng cho điều này là bức ảnh trong sách có chú thích: Bác và Thủ tướng Phạm Văn Đồng ân cần nói chuyện với cán bộ, huấn luyện viên, vận động viên tham dự GANEFO châu Á lần thứ nhất (1966), mọi người đều không biết Bác và Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã gặp những ai, sự kiện diễn ra như thế nào, nhưng ông Hùng có thể kể lại câu chuyện có liên quan xạ thủ Trần Oanh với tiêu đề Xạ thủ Trần Oanh: “Bác là ông, là cha chan chứa tình yêu thương” trong cuốn Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao. Ở đây, Trần Oanh (1927-1986) là vận động viên bắn súng Việt Nam huyền thoại. Năm 2000, ông được Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) công nhận là Vận động viên xuất sắc nhất thế kỷ 20 của Việt Nam theo đề xuất của Ủy ban Thể dục Thể thao Việt Nam.

Trước đó, tháng 7/1962, tại Plzen (Tiệp Khắc cũ), trong giải bắn súng quân đội các nước xã hội chủ nghĩa với sự tham dự của hàng trăm tay súng đến từ 15-16 nước trên thế giới, ông đoạt giải nhất khi bắn được 587 điểm ở nội dung 25m súng ngắn ổ quay, vượt kỷ lục thế giới lúc đó. Nhờ thành tích này, ông được thăng cấp Thượng úy Quân đội nhân dân Việt Nam. Và năm 1966, tại giải GANEFO châu Á (giải thể thao của các nước mới phát triển), ông Trần Oanh đoạt Huy chương vàng môn súng ngắn bắn chậm với thành tích 574 điểm, sau đó, ông và những vận động viên như Trần Hữu Chỉ (điền kinh), Vũ Thị Sen (bơi lội), Nguyễn Mạnh Hùng (bắn súng) có vinh dự được gặp Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch và được Bác tặng “Huy hiệu Bác Hồ”...

Ông Hùng có thể kể những câu chuyện về Bác Hồ với thể dục thể thao cả ngày không hết, nhưng sở dĩ nhớ rõ được như vậy không chỉ vì ông hoạt động trong ngành từ năm 1956 khi làm hiệu đoàn trưởng ở Trường phổ thông Vĩnh Bắc với vai trò như hướng dẫn viên thể dục thể thao ở cơ sở. Sau đó, ông tốt nghiệp Trường Đoàn Thanh niên cứu quốc (1958), Trường sư phạm Bắc Ninh (1959), dạy học tại Bắc Ninh năm 1959-1961, rồi Trung cấp 2 Trường đại học Thể dục thể thao 1 và khoa Văn Trường đại học Tổng hợp Hà Nội trước khi về công tác ở báo Thể dục thể thao (sau là báo Thể thao Việt Nam) từ năm 1961 cho đến lúc nghỉ hưu năm 2001.

Theo ông Hùng, mặc dù được phân công theo dõi hai môn chính là bắn súng và điền kinh khi còn là phóng viên và sau chuyển sang công tác thư ký tòa soạn, ở bất cứ sự kiện nào của ngành hay của báo, ông đều có thói quen ghi chép cẩn thận, chi tiết. Đến giờ, những cuốn sổ tay, những bức ảnh từ các thập niên 30, 40, 50,… vẫn được ông giữ gìn, trở thành kho tài liệu quý giá để ông lần lượt cho ra mắt những cuốn sách như Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao (viết chung với Nguyễn Hùng Cường năm 1996), Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao (2007), Thể dục thể thao cách mạng Việt Nam: 60 năm xây dựng và trưởng thành (2006), Chủ tịch Hồ Chí Minh với giáo dục thể chất nhà trường (2025)...

Học tập và làm theo tấm gương Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ông Trương Xuân Hùng khẳng định, hàng trăm trang sách, hàng trăm bức ảnh và những mẩu chuyện không thể nói hết được sự vĩ đại, tầm nhìn xa trông rộng, những tiên đoán chính xác của Bác Hồ với ngành thể dục thể thao. Tuy nhiên, từng có mặt trong những sự kiện có Bác Hồ, thông qua các chuyện kể của cán bộ, huấn luyện viên, vận động viên vinh dự được làm việc, phục vụ và gặp Bác Hồ, ông thấy toát lên ở Người sự giản dị, gần gũi và quan tâm đặc biệt ngành thể dục thể thao. Không chỉ vậy, Người còn nêu một tấm gương sáng về tinh thần tự giác rèn luyện thân thể một cách thường xuyên và đầy sáng tạo.

Hàng trăm trang sách, hàng trăm bức ảnh và những mẩu chuyện không thể nói hết được sự vĩ đại, tầm nhìn xa trông rộng, những tiên đoán chính xác của Bác Hồ với ngành thể dục thể thao.

Ông Trương Xuân Hùng

Khi có nhiều thời gian hơn, ông phát hiện ra nhiều vấn đề thú vị, chẳng hạn như năm 1941, Cương lĩnh của Việt Minh ngay từ buổi đầu đã được Bác Hồ chỉ rõ phải chú ý phát triển thể dục thể thao để tăng bổ sức khỏe cho mọi người qua những nhiệm vụ đối với các tầng lớp nhân dân như: Nhi đồng được Chính phủ chăm nom về trí dục và thể dục. Và khi Cách mạng Tháng Tám thành công, chỉ sau 5 tháng trên cương vị Chủ tịch nước Việt Nam độc lập, Bác đã ký hai sắc lệnh thành lập cơ quan điều hành công tác thể dục thể thao…

Tuy nhiên, trong những tư liệu mà ông Trương Xuân Hùng đặc biệt trăn trở, có một văn bản rất quen thuộc với ngành thể dục thể thao, nhưng lại thường bị trích dẫn chưa chính xác: “Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục” của Bác đăng trên báo Cứu Quốc ngày 27/3/1946. Theo ông, nhiều năm qua, văn bản này thường chỉ được nhắc lại một phần hoặc chỉnh sửa vài chữ so với bản gốc.

Ông Hùng cho rằng, việc cần lấy lại theo văn bản đăng trên báo Cứu Quốc không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật, mà còn giúp chúng ta hiểu đầy đủ hơn tư tưởng của Bác đối với sự nghiệp rèn luyện thân thể của nhân dân. Trong lời kêu gọi ấy, Bác Hồ khẳng định rõ mối quan hệ giữa sức khỏe của mỗi người với sức mạnh của quốc gia, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của từng người dân trong việc rèn luyện thân thể hằng ngày.

Chính từ lời kêu gọi này mà ngày 27/3 hằng năm trở thành Ngày truyền thống của ngành thể dục thể thao Việt Nam, một dấu mốc gắn liền với sự ra đời của nền thể dục thể thao cách mạng. Với ông Hùng, việc tìm lại và giới thiệu đúng bản gốc của văn bản lịch sử ấy cũng là một cách gìn giữ ký ức của ngành, giống như công việc mà ông đã bền bỉ theo đuổi suốt nhiều thập niên qua.

Giờ ở tuổi 86, ông Hùng vẫn rèn luyện thân thể hằng ngày như lời kêu gọi của Bác Hồ, để giữa những cuốn sổ tay ngả màu và mờ chữ, hàng trăm bức ảnh tư liệu đã theo ông suốt nhiều thập niên, ông Hùng tiếp tục ghi lại một phần lịch sử của thể thao Việt Nam.