Thực trạng đáng báo động
Chỉ trong ít ngày của nửa cuối tháng 10, thông tin về hàng loạt vụ việc vi phạm pháp luật nghiêm trọng của giới trẻ đã thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận xã hội.
Ngày 17/10, tại Thanh Hóa, xuất phát từ mâu thuẫn trong giờ thể dục, sau khi tan học, nam sinh P.T.B.N (sinh năm 2009) đã rút dao bấm đâm bạn học cùng trường. Dù được đưa đi cấp cứu ngay sau đó nhưng nạn nhân đã không qua khỏi.
Dư luận chưa hết bàng hoàng thì tối 25/10, một vụ việc nghiêm trọng khác đã xảy ra tại xã Nội Bài, thành phố Hà Nội. V.M.K. rủ bạn là L.M.K. (cùng 14 tuổi) đi chơi. Song L.M.K. không đi nên V.M.K gọi điện thoại chửi, thách thức. Hai nam sinh gặp nhau để giải quyết mâu thuẫn. Tại đây, L.M.K đã rút dao đâm bạn mình khiến nạn nhân tử vong.
Đây chỉ là những vụ việc điển hình trong thực trạng đáng báo động về tình trạng vi phạm pháp luật của học sinh hiện nay. Thực tế, hành vi vi phạm pháp luật này đang có những diễn biến phức tạp, tương đương với mức độ nghiêm trọng khác như trộm cắp tài sản; cố ý gây thương tích; gây rối trật tự công cộng; sử dụng trái phép chất ma túy; điều khiển phương tiện không đúng quy định; đua xe trái phép. Do thiếu hiểu biết hoặc hám lợi, nhiều em bị các đối tượng xấu dụ dỗ, lôi kéo tham gia các đường dây vận chuyển, mua bán chất cấm, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua mạng. Thông tin về việc hơn 1.000 học sinh, sinh viên liên quan đến vụ án lừa đảo do TikToker Phó Đức Nam (Mr.Pips) và Lê Khắc Ngọ cầm đầu là minh chứng rõ nét cho điều này.
“Sự trưởng thành về nhân cách và hành vi của học sinh, sinh viên hiện nay không tách rời môi trường mạng xã hội. Vì vậy, thực hiện tốt việc truyền thông mạng xã hội sẽ là con đường nhanh nhất để định hướng hành vi đúng đắn cho học sinh, sinh viên”, Luật sư Nguyễn An Bình (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) chia sẻ.
Nguyên nhân và cách ngăn chặn
Nhiều chuyên gia cho rằng, các vụ việc trên xuất phát từ nguyên nhân tâm lý lứa tuổi, tác động tiêu cực từ mạng xã hội, bất cập trong công tác phối hợp quản lý, giáo dục học sinh, sinh viên.
Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra, học sinh, sinh viên, nhất là học sinh THPT ở độ tuổi dậy thì là giai đoạn có những thay đổi lớn về tâm lý. Ở tuổi này, các em dễ bị kích động, thích thể hiện bản thân, chứng minh sức mạnh trước bạn bè và thường thiếu khả năng kiểm soát cảm xúc, dẫn đến những hành vi nóng nảy, bộc phát, thiếu suy nghĩ.
Mặt khác, theo TS Đỗ Ngọc Văn (Viện Nghiên cứu các vấn đề xã hội), ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội, game và phim ảnh bạo lực cũng là một nguyên nhân của việc gia tăng hành vi vi phạm pháp luật. Trên các nền tảng mạng xã hội luôn có rất nhiều hình ảnh, video clip về học sinh đánh nhau. Bên cạnh đó, các hội, nhóm kín trên mạng xã hội với những tư tưởng lệch lạc về bạo lực cũng thu hút sự tham gia của không ít bạn trẻ. Điều này khiến nhiều bạn trẻ chọn bạo lực là phương thức giải quyết khi nảy sinh xung đột trong các mối quan hệ.
Đặc biệt, cần nhắc đến sự buông lỏng của gia đình, những hạn chế trong công tác phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong quản lý học sinh, sinh viên. Tại các trường, cơ bản chưa có sự cân đối giữa học kiến thức văn hóa và trang bị kỹ năng sống. Khi vẫn còn những “lỗ hổng” về kiến thức pháp luật, văn hóa ứng xử thì việc nhiều bạn trẻ vi phạm pháp luật, sử dụng bạo lực để giải quyết xung đột là điều dễ lý giải.
Theo TS Nguyễn Văn Thanh (Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng), gia đình luôn có vai trò quan trọng đặc biệt trong ngăn chặn, phòng ngừa hành vi lệch lạc ở học sinh, sinh viên. Ngoài việc chăm lo đời sống vật chất, cha mẹ cần dành nhiều thời gian để tâm sự, trò chuyện, chia sẻ và lắng nghe suy nghĩ của con. Họ dạy con biết kiểm soát cảm xúc, kiềm chế cơn giận, vừa làm tốt vai trò “chuyên gia tâm lý”, tư vấn, định hướng để con có hành vi ứng xử đúng đắn, phù hợp quy định của pháp luật.
Một điểm quan trọng khác là cần nâng cao chất lượng công tác truyền thông xã hội. Cơ quan quản lý cần tăng cường các cơ chế kiểm soát nội dung, khắc phục triệt để tình trạng tràn lan những clip “bạo lực học đường” trên các nền tảng mạng xã hội. Đồng thời đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông tích cực, lan tỏa thông điệp về lòng nhân ái, sự khoan dung và cảnh báo hậu quả của hành vi bạo lực.
Đối với các địa phương, lực lượng công an, chính quyền cơ sở cần thực hiện tốt công tác tuyên truyền tại địa bàn dân cư, đặc biệt là khu vực gần trường học, ký túc xá, các điểm sinh hoạt tập trung. Qua đó, phát huy sức mạnh của cộng đồng dân cư để kịp thời phát hiện và ngăn chặn, cũng là cơ sở giúp loại bỏ những hành vi vi phạm pháp luật ở thế hệ trẻ, những chủ nhân tương lai của đất nước.
