Đôn đốc quyết liệt, đi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị giám sát
Sáng 28/5, phát biểu tại Hội nghị Hội đồng nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ghi nhận, đánh giá cao và biểu dương những nỗ lực, cố gắng và kết quả mà Hội đồng nhân dân các cấp đã đạt được trong nhiệm kỳ vừa qua.
Thường trực Ban Bí thư cho biết, nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2026, đất nước đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức, nhất là tác động kéo dài của đại dịch Covid-19, biến động kinh tế thế giới, thiên tai, biến đổi khí hậu và yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương.
Trong bối cảnh đó, Hội đồng nhân dân các địa phương đã phát huy tốt vai trò chính trị, giữ vững nguyên tắc, đoàn kết, thống nhất, tạo được sự đồng thuận cao trong cán bộ, đảng viên và nhân dân; góp phần bảo đảm quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức bộ máy diễn ra ổn định, thông suốt, không để gián đoạn.
Nhiều địa phương đã chủ động, sáng tạo trong đổi mới phương thức hoạt động của Hội đồng nhân dân theo hướng ngày càng dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại hơn; chất lượng, hiệu quả việc triển khai thực hiện các nghị quyết được nâng lên rõ rệt; hoạt động giám sát, chất vấn ngày càng đi vào thực chất, có trọng tâm, trọng điểm; công tác tiếp xúc cử tri có nhiều đổi mới; việc ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động của Hội đồng nhân dân bước đầu đạt kết quả tích cực.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Thường trực Ban Bí thư cho rằng, hoạt động của Hội đồng nhân dân vẫn còn một số hạn chế, bất cập, chưa thực sự ngang tầm với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Vai trò lãnh đạo của cấp ủy đối với hoạt động của Hội đồng nhân dân có nơi, có lúc, có việc chưa thật sự sâu sát, toàn diện; chất lượng hiệu quả hoạt động giám sát chưa đồng đều giữa các cấp, các địa phương; việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát chưa quyết liệt. Công tác phối hợp có lúc, có nơi còn thiếu chặt chẽ, đồng bộ.
Thường trực Ban Bí thư nêu rõ, nhiệm kỳ 2026-2031 có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Đây là giai đoạn chúng ta quyết liệt thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, theo Thường trực Ban Bí thư, yêu cầu đặt ra đối với Hội đồng nhân dân các cấp cao hơn rất nhiều, về năng lực quyết định chính sách, năng lực giám sát, năng lực phản ứng chính sách và khả năng đồng hành cùng Ủy ban nhân dân các cấp trong giải quyết các vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.
"Hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp cần được đổi mới mạnh mẽ hơn nữa, tiếp tục giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương", Thường trực Ban Bí thư lưu ý.
Đề cập đến một số nhiệm vụ trọng tâm, Thường trực Ban Bí thư đề nghị tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của cấp ủy đối với hoạt động của Hội đồng nhân dân theo hướng khoa học hơn, chuyên nghiệp hơn và hiệu quả hơn. Vừa bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng, vừa phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của Thường trực Hội đồng nhân dân, các ban của Hội đồng nhân dân và từng đại biểu Hội đồng nhân dân.
Đặc biệt là phải coi trọng việc lãnh đạo công tác chuẩn bị và ban hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân, bảo đảm mọi nghị quyết quan trọng của địa phương đều bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp thực tiễn, có tính khả thi cao và đáp ứng được yêu cầu phát triển mới.
Cùng với đó, các cấp ủy cần phải tăng cường sự lãnh đạo công tác kiểm tra, giám sát đối với việc tổ chức thực hiện các nghị quyết của Hội đồng nhân dân; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những biểu hiện hình thức, qua loa, nể nang, né tránh trách nhiệm hoặc quan liêu, xa rời thực tiễn.
Nhiệm vụ trọng tâm thứ hai được Thường trực Ban Bí thư đưa ra là nâng cao hơn nữa vai trò của Hội đồng nhân dân trong kiểm soát quyền lực ở địa phương.
Thường trực Ban Bí thư nêu thực tế, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi đôi với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền sẽ trao trách nhiệm càng nhiều cho địa phương, nhiều thẩm quyền hơn, chủ động hơn trong quyết định và tổ chức thực hiện.
"Do vậy, yêu cầu kiểm tra giám sát, kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ, càng hiệu quả hơn để phòng, chống, khắc phục được tình trạng thực hiện không đúng thẩm quyền hoặc lạm dụng quyền lực trong khi thi hành công vụ. Đây là một nguyên tắc bất di bất dịch trong công tác xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa", Thường trực Ban Bí thư nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, Hội đồng nhân dân phải thực hiện tốt chức năng giám sát đối với hoạt động của Ủy ban nhân dân và các cơ quan trong bộ máy chính quyền, kiên quyết khắc phục tình trạng buông lỏng giám sát hoặc giám sát mang tính hình thức. Cần phải đôn đốc quyết liệt, đi đến cùng việc thực hiện các kiến nghị giám sát cũng như các kiến nghị chính đáng của cử tri và nhân dân.
Theo Thường trực Ban Bí thư, giám sát phải thực sự là công cụ để phòng ngừa sai phạm, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực từ sớm, từ xa. Các hoạt động chất vấn phải đi thẳng vào vấn đề; xác định rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân; không đùn đẩy, không né tránh những vấn đề khó, những vấn đề nhạy cảm mà cử tri và nhân dân quan tâm.
Nhiệm vụ trọng tâm thứ ba, Thường trực Ban Bí thư đề nghị các cấp ủy, các địa phương phải quan tâm xây dựng đội ngũ đại biểu Hội đồng nhân dân thực sự tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực thực hiện và tinh thần trách nhiệm trước nhân dân.
Đại biểu Hội đồng nhân dân phải gần dân, sát dân, hiểu dân, thường xuyên giữ mối liên hệ mật thiết với nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân, phản ánh trung thực, kịp thời tiếng nói của nhân dân tới cấp ủy và chính quyền.
Các cấp ủy cần quan tâm hơn nữa công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác Hội đồng nhân dân, nhất là các kỹ năng giám sát, phản biện chính sách, ứng dụng công nghệ số, xử lý các vấn đề phát sinh trong điều kiện chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, phải chăm lo xây dựng văn hóa liêm chính, trách nhiệm, phụng sự nhân dân trong hoạt động của các cơ quan dân cử.
Càng phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ
Từ góc độ Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Chính phủ xác định rất rõ: nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng nhân dân cũng chính là nâng cao chất lượng quản trị địa phương, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và hiệu lực điều hành của bộ máy hành chính nhà nước, thiết thực góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu các Nghị quyết của Đảng.
Về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, Phó Thủ tướng nhấn mạnh trước hết phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân. "Điểm cốt lõi của quản trị hiện đại không phải là quản lý nhiều hơn, mà là tạo môi trường phát triển tốt hơn, huy động cộng đồng, doanh nghiệp và các tầng lớp nhân dân tham gia vào từng mục tiêu, nhiệm vụ, chính sách phát triển của đất nước và địa phương", Phó Thủ tướng phát biểu.
Thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục đề xuất Quốc hội và theo thẩm quyền hoàn thiện thể chế, chính sách, phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương; tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm và khả năng phản ứng chính sách của địa phương.
Trong tiến trình đó, Hội đồng nhân dân các cấp phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương; tập trung ban hành cơ chế, chính sách tiếp tục đẩy mạnh việc tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển theo thẩm quyền; mở ra dư địa phát triển mới cho từng ngành, từng lĩnh vực của địa phương; lấy sự hài lòng và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh địa phương làm thước đo đánh giá chất lượng hoạt động.
Nhiệm vụ thứ hai được Phó Thủ tướng đề cập là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất gắn với kiểm soát quyền lực hiệu quả. Chính phủ quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, triệt để thực hiện “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát, phân cấp, phân quyền nhiều hơn nữa cho địa phương; phân bổ tương ứng về nguồn lực, dữ liệu và công cụ quản trị để địa phương đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ được giao. Song song đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành phải chủ động hơn, sâu sát hơn với địa phương; không để tình trạng chậm hướng dẫn, đùn đẩy trách nhiệm hay để địa phương “chờ cơ chế”.
Nhấn mạnh càng phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị Hội đồng nhân dân phải thực sự là thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả ở địa phương; nhất là giám sát việc thực hiện pháp luật, sử dụng nguồn lực công, thực thi công vụ và trách nhiệm người đứng đầu; cần đổi mới phương thức từ giám sát quy trình sang giám sát kết quả cuối cùng.
Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng yêu cầu cần tạo bước đột phá thực sự về chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống chính quyền địa phương. Hội đồng nhân dân các cấp cần đi đầu đổi mới phương thức hoạt động trên môi trường số; không phải chỉ là số hóa quy trình cũ, mà là thay đổi toàn bộ phương thức điều hành, giám sát và ra quyết định.
Đề cập nhiệm vụ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế và cải cách thủ tục hành chính, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh đây chính là khâu đột phá của đột phá.
Theo Phó Thủ tướng, Quốc hội đang đồng hành cùng Chính phủ tập trung rất mạnh vào cải cách thể chế với tinh thần: thể chế phải mở đường cho phát triển và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Tinh thần xuyên suốt là giảm tối đa chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp; chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”.
"Điểm cần giám sát mạnh hiện nay không chỉ là giải quyết hồ sơ nhanh hay chậm, mà là bộ máy có thực sự chuyển sang tư duy kiến tạo, phát triển và phục vụ hay chưa; có thực sự giảm phiền hà và chi phí cho người dân, doanh nghiệp hay không. Đó mới là thước đo thực chất của cải cách hành chính trong giai đoạn mới", Phó Thủ tướng nêu ý kiến.
Bên cạnh các nhiệm vụ, giải pháp nêu trên, Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh việc nâng cao năng lực giám sát thực thi chính sách gắn với kiểm soát rủi ro phát triển. Theo đó, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân phải chuyển mạnh từ “giám sát sự vụ” sang “giám sát chiến lược phát triển”; phải đi sâu vào những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro lớn như đầu tư công, đất đai, quy hoạch, tài chính công, chuyển đổi số, môi trường và các dự án trọng điểm.
"Điều quan trọng nhất là phải nâng cao năng lực cảnh báo sớm, phát hiện sớm và xử lý sớm các nguy cơ rủi ro ngay từ cơ sở; giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, mà phải góp phần thúc đẩy thực thi, giữ vững ổn định và tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững", Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nêu rõ.
