Mặt trận Việt Minh với Cách mạng Tháng Tám 1945

Ở trong nước, phát-xít Nhật, thực dân Pháp ra sức đàn áp, vơ vét làm cho nhân dân ta, kể cả tư sản, địa chủ, trí thức cũng phẫn uất và đẩy họ ngả về phe cách mạng. Thấy rõ hướng chuyển của tình thế, Nguyễn Ái Quốc trở về nước để trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Người triệu tập Hội nghị T.Ư lần thứ tám để xem xét lại các chính sách của Đảng và nhận định: Căn cứ vào tình hình mới, để hoàn thành nhiệm vụ giải phóng dân tộc, chiến thuật vận động cũng phải thay đổi cho thích hợp, làm sao đánh thức được tinh thần dân tộc xưa nay trong nhân dân. Do đó, Mặt trận dân tộc phản đế phải đổi thành cái tên khác cho có tính dân tộc hơn.

Theo đề nghị của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị quyết định thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất chống phát-xít Pháp - Nhật lấy tên là Việt Nam Độc lập Đồng minh, gọi tắt là Việt Minh. Hội nghị T.Ư lần thứ tám tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất nhưng vẫn nêu khẩu hiệu giảm tô, giảm tức, chia lại ruộng đất công, tiến tới thực hiện khẩu hiệu: Người cầy có ruộng. Hội nghị quyết định lấy cờ đỏ sao vàng năm cánh làm cờ của Việt Minh và làm cờ của Tổ quốc "khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa". Nghị quyết cũng quy định cụ thể cách tổ chức Việt Minh, cách lãnh đạo Việt Minh, những nội dung về công tác tuyên truyền, công tác đấu tranh và chỉ rõ trong những điều kiện nhất định có thể tiến hành khởi nghĩa từng phần trong từng địa phương, chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa.

Về vấn đề tổ chức các đoàn thể quần chúng, Nghị quyết nêu rõ: Vì chính sách hiện tại là chính sách cứu quốc, cho nên mục đích của các đoàn thể quần chúng cũng nhằm vào việc cứu quốc là chính. Công hội được đổi thành Hội công nhân cứu quốc, Nông hội là Hội nông dân cứu quốc, Đoàn thanh niên phản đế đổi thành Đoàn thanh niên cứu quốc. Nghị quyết cũng yêu cầu thành lập Hội quân nhân cứu quốc, Đoàn nhi đồng cứu vong, Hội văn hóa cứu quốc, Đoàn học sinh cứu quốc.

Ngày 6-6-1941, đồng chí Nguyễn Ái Quốc công bố thư Kính cáo đồng bào. Người chỉ rõ: "Dân ta một cổ hai tròng. Đã làm trâu ngựa cho Tây, lại làm nô lệ cho Nhật" và Người kêu gọi con Lạc cháu Hồng cùng nhau đoàn kết đặt quyền lợi dân tộc cao hơn hết, quyết đánh đổ đế quốc và Việt gian, cứu giống nòi ra khỏi nước sâu, lửa bỏng. Việc cứu quốc là việc chung, ai là người Việt Nam đều phải kề vai gánh vác một phần trách nhiệm. Qua Kính cáo đồng bào, Nguyễn Ái Quốc khơi dậy truyền thống oanh liệt của các bậc anh hùng cứu quốc tiền bối, hô hào lớp người đương thời tô thắm thêm những trang sử vẻ vang của dân tộc, nêu cao tinh thần yêu nước, đoàn kết đánh đuổi bọn xâm lược.

Nghị quyết Hội nghị T.Ư tháng 5-1941 và thư Kính cáo đồng bào của đồng chí Nguyễn Ái Quốc được vận dụng sáng tạo trong Tuyên ngôn, Chương trình, Điều lệ của Việt Minh. Đây là lần đầu, Mặt trận dân tộc thống nhất trình bày rõ ràng đường lối, chính sách, cách thức tiến hành và tổ chức lực lượng đấu tranh để thực hiện mục đích cứu quốc. Các văn kiện nêu trên của Việt Minh có sức lôi cuốn mạnh mẽ các tầng lớp đồng bào "sĩ, nông, công, thương, binh, phú hào yêu nước, phụ lão thương nòi" tham gia Mặt trận Việt Minh. Chương trình Việt Minh đáp ứng nguyện vọng bức thiết của các tầng lớp nhân dân ta là giành độc lập, tự do vì "một là ích quốc, hai là lợi dân".

Mười chính sách mà Việt Minh đề ra gồm chính sách chung cho toàn dân tộc và những chính sách cụ thể đáp ứng lợi ích cho từng giai tầng xã hội. Việt Minh chủ trương liên hiệp hết thẩy các giới đồng bào yêu nước, không phân biệt giàu nghèo, già trẻ, gái trai, không phân biệt tôn giáo và xu hướng chính trị đặng cùng nhau mưu cuộc giải phóng sinh tồn… Coi quyền lợi dân tộc cao hơn hết thẩy, Việt Minh sẵn sàng giơ tay, đón tiếp những cá nhân hay đoàn thể, không cứ chủ nghĩa quốc tế hay quốc gia, miễn thành thực muốn đánh đuổi Nhật - Pháp để dựng nên nước Việt Nam tự do, độc lập.

Sau khi giành được độc lập, Việt Minh chủ trương: Đối với tư sản: Được tự do kinh doanh, được giúp đỡ mở mang các ngành kỹ nghệ cần thiết. Đối với địa chủ: Quyền sở hữu ruộng đất cần được coi trọng; được khai phá đất hoang. Đối với nhà buôn: Được tự do thông thương; sản nghiệp thương mại được pháp luật bênh vực. Đối với thợ thuyền được hưởng Luật lao động, bỏ các giấy giao kèo nô lệ, lập giấy giao kèo chung giữa chủ và thợ; thợ thuyền già có lương hưu trí, cải thiện chế độ học việc. Đối với dân cầy: Có đủ ruộng cầy; được cứu tế trong những năm mất mùa. Tá điền được giảm địa tô.

Do những chính sách đề ra đáp ứng đúng yêu cầu, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân nên được nhân dân đồng tình, hưởng ứng, đi theo. Nhờ đó, Việt Minh phát triển nhanh chóng mặc dù bị kẻ địch khủng bố gắt gao.

Cao Bằng trở thành trung tâm của phong trào cứu quốc. Tháng 6-1941, Ban lâm thời Việt Minh Cao Bằng được thành lập, đến cuối năm đã có một số "xã hoàn toàn", "tổng hoàn toàn" thu hút hầu hết lực lượng yêu nước vào các đoàn thể cứu quốc.

Ngày 25-1-1942, Báo Cứu Quốc, cơ quan của Tổng bộ Việt Minh ra số đầu tiên và phát hành cho khu vực từ Thanh, Nghệ, Tĩnh trở ra. Khắp các địa phương trong toàn quốc, các đoàn thể cứu quốc và Mặt trận Việt Minh lần lượt được thành lập. Từ năm 1942, thông qua báo chí, sách khổ nhỏ, áp-phích do Việt Minh phát hành và hoạt động của các đội tuyên truyền xung phong đã phát huy mạnh mẽ thanh thế của Việt Minh trong nhân dân, tạo điều kiện mở rộng cơ sở Việt Minh xuống Thái Nguyên và về xuôi. Cùng với việc chuẩn bị về chính trị và nhân sự, các đội tự vệ cứu quốc, tự vệ chiến đấu được thành lập và được huấn luyện quân sự.

Từ ngày 25 đến 28-2-1943, Ban Thường vụ T.Ư họp tại làng Võng La, huyện Đông Anh, tỉnh Phúc Yên để quyết định những vấn đề cấp bách. Hội nghị chủ trương ra sức phát triển Việt Minh. Hội nghị thông qua "Đề cương văn hóa Việt Nam" để tập hợp các văn nghệ sĩ và trí thức vào Hội văn hóa cứu quốc, một thành viên của Mặt trận Việt Minh. Ngày 30-6-1944, Đảng đã giúp một số trí thức yêu nước thành lập Đảng Dân chủ Việt Nam nhằm tập hợp đông đảo trí thức, sinh viên yêu nước và tư sản dân tộc vào Mặt trận cứu nước. Đảng Dân chủ đã gia nhập Mặt trận Việt Minh.

Tháng 8-1944, Tổng bộ Việt Minh kêu gọi và phát động phong trào "sắm vũ khí đuổi thù chung", phong trào xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng căn cứ địa và chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang. Các phong trào nêu trên phát triển mạnh ở vùng núi, trung du đồng thời với phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng ở đồng bằng, nông thôn và thành thị. Không khí cách mạng sôi sục ở mọi miền của đất nước báo hiệu bão táp cách mạng đang đến gần. Ở một số địa phương, nhất là tại các căn cứ địa, quần chúng nôn nóng mong muốn sớm hành động song Trung ương nhận định thời cơ khởi nghĩa chưa chín muồi.

Tháng 10-1944, Bác Hồ có thư kêu gọi đồng bào ra sức chuẩn bị để họp Toàn quốc đại biểu đại hội trong năm 1945, đại biểu cho "tất cả các đảng phái cách mệnh và các đoàn thể ái quốc trong nước bầu cử ra. Một cơ cấu như thế mới đủ lực lượng và oai tín, trong thì lãnh đạo công việc cứu quốc, kiến quốc, ngoài thì giao thiệp với các hữu bang", "Cơ hội cho dân tộc ta giải phóng chỉ ở trong một năm hoặc năm rưỡi nữa". Trên cơ sở lực lượng vũ trang nhân dân đang hình thành, ngày 22-12-1944, Hồ Chủ tịch ra Chỉ thị thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân.

Nhiệm vụ của đội quân đầu tiên này có nhiệm vụ dìu dắt các đội vũ trang ở các địa phương trưởng thành và phối hợp hành động với nhau theo phương châm: "Chính trị trọng hơn quân sự, dựa vào dân và động viên toàn dân kháng chiến" càng gây thêm thanh thế và ảnh hưởng của Việt Minh lan tỏa rộng khắp toàn dân.

Đêm 9-3-1945, Nhật lật đổ Pháp để độc chiếm Đông Dương. Ban Thường vụ Trung ương ra Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" nêu rõ: Sự khủng hoảng về chính trị hiện nay đã thúc đẩy những điều kiện khởi nghĩa chín muồi. Kẻ thù của dân tộc ta lúc này là Nhật. Khẩu hiệu hành động của chúng ta hiện nay là "đánh đuổi phát-xít Nhật", phát động phong trào kháng Nhật cứu nước, sẵn sàng chuyển sang hình thức Tổng khởi nghĩa khi có đủ điều kiện.

Chỉ thị của Ban Thường vụ Trung ương phổ biến đến đâu thì ở đó xuất hiện một cao trào cách mạng. Những cuộc khởi nghĩa từng phần diễn ra đồng thời ở nhiều địa phương, xóa bỏ chính quyền tay sai, lập ra các ủy ban dân tộc giải phóng trước hết là ở miền núi, trung du và một số tỉnh đồng bằng. Các đội tự vệ chiến đấu và các đội tuyên truyền xung phong hoạt động công khai ngay cả ở các thị xã và thành phố nơi có quân Nhật đóng, kêu gọi đồng bào tham gia Việt Minh, đánh Nhật và trừ Việt gian.

Việt Minh kêu gọi "phá kho thóc, giải quyết nạn đói", hàng chục nghìn nông dân vùng lên đấu tranh mạnh mẽ chống phát-xít Nhật và chính quyền bù nhìn. Tại khắp các tỉnh từ miền trung trở ra, quần chúng hăng hái tham gia các Hội cứu quốc - thành viên của Mặt trận Việt Minh. Việt Minh kêu gọi những người Pháp thoát khỏi tay Nhật, hợp tác với Việt Minh đánh Nhật. Tháng 7-1945, Việt Minh đã giải phóng cho những người Pháp bị Nhật giam ở Tam Đảo và giúp họ chạy qua biên giới.

Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa; đại biểu Tổng bộ Việt Minh Nguyễn Lương Bằng đọc lời hiệu triệu đồng bào cả nước.

Trong 15 năm kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trong điều kiện hoạt động bí mật, bị đàn áp, khủng bố tàn bạo, trải qua ba cao trào cách mạng 1930 - 1931, 1936 - 1939, 1939 - 1945, Đảng đã lãnh đạo toàn dân đoàn kết trong Mặt trận Việt Minh tổng khởi nghĩa thành công, giành độc lập, tự do cho đất nước.