Xây nhà cho tôm, cá...
Mảnh đất Cà Mau gắn liền với hình ảnh những con tàu rẽ sóng ra khơi và nguồn tài nguyên biển trù phú. Theo thời gian, trước sức ép của sự khai thác quá mức từ sinh kế, “kho báu” trời ban ấy đã dần cạn kiệt.
Từ thực trạng nêu trên, Cà Mau đã chọn lối đi riêng bằng cách kết hợp sức mạnh của công nghệ hiện đại với hơi thở của cộng đồng, giúp hồi sinh hệ sinh thái biển.
Hành trình ấy được đánh dấu bằng sự ra đời của Khu bảo tồn loài-sinh cảnh cấp tỉnh (Khu bảo tồn biển) với diện tích 27.000 ha, trải dài quanh các cụm đảo tiền tiêu, bao gồm Hòn Khoai, Hòn Chuối và Hòn Đá Bạc. Đây không chỉ là một ranh giới trên bản đồ, mà là một cam kết sống còn của địa phương với “mẹ thiên nhiên”.
Một trong những giải pháp mang tính đột phá mà tỉnh đang triển khai là dự án thả 900 khối rạn nhân tạo xuống vùng biển Tây. Những khối bê-tông hình lập phương vững chãi, khi chìm sâu xuống lòng biển đã rũ bỏ vẻ thô kệch để trở thành những “ngôi nhà” bình yên cho các loài thủy sinh, tạo nơi trú ẩn, sinh sản và ngăn chặn hữu hiệu những hình thức đánh bắt tận diệt như lưới kéo vùng ven bờ.
Ngư dân Huỳnh Văn Kiệt, người đã dành cả đời gắn bó với sóng nước ven biển xã Đá Bạc không giấu được niềm xúc động khi kể về sự thay đổi của biển quê hương. Ông cho biết: “Từ ngày có rạn nhân tạo, cá tôm về đây sinh sản rất nhiều; nhìn những đàn cá quây quần bên những khối rạn, chúng tôi biết rằng biển đang hồi sinh”.
Niềm vui của ông Kiệt cũng chính là niềm hy vọng của hàng nghìn ngư dân khác, khi thấy nguồn lợi thủy sản từng bước được tái tạo, mang theo lời hứa về những chuyến biển đầy ắp trong tương lai.
Điểm tựa cho biển xanh bền vững
Nếu rạn nhân tạo là “phần xác”, thì nhận thức và sự đồng hành của cộng đồng chính là “phần hồn” của công cuộc bảo tồn. Công cuộc bảo tồn biển không thể thành công nếu tách rời khỏi ngư dân, do đó, mô hình Tổ đồng quản lý đã ra đời.
Tại ấp Kinh Hòn Bắc của xã Đá Bạc, những ngư dân chân chất nay đã trở thành những “người gác biển” thực thụ, chia nhau đi vận động, tuyên truyền, nhắc nhở mọi người không đánh bắt trong khu vực bảo vệ.
Dù áp lực cơm áo gạo tiền vẫn còn đó, dù việc thay đổi thói quen đánh bắt lâu đời là một thử thách lớn, nhưng sự kiên trì của những thành viên như ông Nguyễn Quốc Trọng đã dần tạo nên sự thay đổi.
“Chúng tôi không dùng mệnh lệnh hành chính, mà dùng tình làng nghĩa xóm, dùng chính sự thấu hiểu về sự cạn kiệt của biển để thuyết phục bà con quê mình chung tay bảo vệ”-ông Trọng chia sẻ.
Song hành với sức mạnh cộng đồng là sự quyết liệt của các lực lượng chức năng. Qua thống kê bước đầu, đã có 15 chuyến tuần tra tại các phân khu chức năng và hơn 70 chuyến tuần tra liên ngành được thực hiện.
Qua tuần tra, hơn 9.355 lượt ngư dân của hơn 2.200 tàu cá đã được tiếp cận, cấp phát tờ rơi tuyên truyền tận tay giữa sóng nước, giúp định hình ranh giới của sự phát triển bền vững.
Theo ông Lê Chiến Lũy, Trưởng phòng Kinh tế xã Đá Bạc, đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa “nhân hòa” và “địa lợi”, giữa lòng dân và pháp lý để bảo đảm rằng mỗi mét vuông biển được bảo tồn đều thật sự an toàn.
Hiệu quả từ hoạt động tuyên truyền chính là việc các chủ tàu và thuyền viên nắm rõ tọa độ khu bảo tồn, từ đó tự giác chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường biển, không khai thác hủy diệt nguồn lợi thủy sản.
“Trong khu vực bảo tồn biển ngày nay, nguồn lợi thủy sản phục hồi đa dạng, tăng cả về sản lượng và loài. Khi tôm, cá… có nơi trú ngụ sinh sản và phát triển, sinh kế của ngư dân sẽ thêm bền vững”, ông Lũy nói.
Để hướng tới nghề biển bền vững, Cà Mau tiếp tục triển khai kế hoạch phát triển nuôi trồng hải sản trên biển và ven biển giai đoạn 2023-2025, định hướng đến năm 2030; đồng thời thực hiện Quy hoạch bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tô Hoài Phương cho hay: “Các giải pháp mà ngành chức năng tỉnh đang triển khai không chỉ về mặt kỹ thuật mà còn song hành với nâng cao ý thức cộng đồng, chung tay bảo vệ hệ sinh thái, tạo sinh kế bền vững cho ngư dân”.
Hành trình khôi phục đa dạng và bảo tồn vùng ven biển Cà Mau vẫn còn dài, cần sự tiếp nối của nhiều thế hệ và sự hỗ trợ kịp thời để ngư dân ven bờ chuyển đổi nghề nghiệp ổn định. Dẫu vậy, với những động thái tích cực đang diễn ra, cộng đồng ngư dân Cà Mau có niềm tin, sự sống đang trỗi dậy mạnh mẽ dưới những con sóng biển…
