Đây là một trong những nội dung được nhiều đơn vị, doanh nghiệp, chuyên gia quan tâm, thảo luận tại Tọa đàm “Đầu tư công-gỡ nút thắt để bứt phá tăng trưởng năm 2026” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Hiệp hội Công nghiệp khoáng sản Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức chiều 23/12 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Giải ngân năm 2025 chưa đạt yêu cầu
Ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: Nếu đầu tư công chỉ được tiếp cận theo mục tiêu giải ngân thuần túy, chúng ta sẽ khó tận dụng đầy đủ cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Mỗi dự án đầu tư công, nếu được thiết kế và triển khai hiệu quả, phải góp phần giảm chi phí logistics, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối vùng. Qua đó, đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư nhân, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tổ chức sản xuất. Đây chính là nền tảng để định hình chất lượng tăng trưởng nhanh nhưng bền vững cho giai đoạn 2026-2030.
Mục tiêu là rất lớn nhưng nhìn lại năm 2025, tổng kế hoạch vốn đầu tư công của cả nước vẫn chưa đạt yêu cầu. Theo đó, với tổng số vốn lên tới hơn 1,08 triệu tỷ đồng nhưng lũy kế 11 tháng, cả nước giải ngân được 553.250 tỷ đồng, đạt gần 61% kế hoạch Thủ tướng giao.
Dù số tuyệt đối cao hơn cùng kỳ năm ngoái khoảng 155.700 tỷ đồng, tỷ lệ này vẫn thấp hơn kỳ vọng trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu giải ngân 95%-100% để hỗ trợ tăng trưởng GDP đạt 8,3%-8,5%. Như vậy, hơn 360.000 tỷ đồng vốn công chờ được giải ngân từ nay tới hạn chót 31/1/2025.
Dự kiến, giai đoạn 2026-2030, tổng chi đầu tư phát triển có thể đạt khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay để sẽ triển khai hàng loạt dự án trọng điểm quốc gia quy mô rất lớn như đường sắt cao tốc bắc-nam, các cảng hàng không quốc tế, hệ thống đường cao tốc với mục tiêu hoàn thành 5.000km vào năm 2030, cùng nhiều dự án metro, cầu, cảng trọng điểm khác.
Gỡ nhiều điểm nghẽn để tăng tốc đầu tư công
Các đại biểu dự tọa đàm cũng nhận định: Quy mô vốn lớn, kỳ vọng cao, nhưng đồng thời thách thức về tiến độ, chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn cũng sẽ rất lớn. Điều này đòi hỏi chúng ta phải nhìn thẳng vào những tồn tại từ thực tiễn thời gian qua.
Cụ thể là điểm nghẽn về nguồn cung và giá vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát, đá, vật liệu san lấp đang là vấn đề nổi lên rõ nét, tác động trực tiếp đến tiến độ và chi phí của nhiều dự án hạ tầng trọng điểm. Các vướng mắc về thủ tục cấp phép mỏ, cơ chế liên kết vùng, điều chỉnh giá và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp cung ứng vật liệu vẫn chưa được giải quyết một cách đồng bộ và hiệu quả.
Tọa đàm cũng nhận được nhiều ý kiến đề xuất của các chuyên gia, đại biểu tham dự. Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright đề xuất thay đổi tư duy quản lý đầu tư công để thúc đẩy tăng trưởng.
Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn nhấn mạnh, đầu tư công không chỉ đơn thuần là một công cụ để kích thích tổng cầu trong ngắn hạn mà quan trọng hơn, đây chính là đòn bẩy để cải thiện năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn cho quốc gia. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất 10% từ năm 2026 trở đi, ông Tuấn cho rằng sự phụ thuộc vào tăng trưởng đầu tư công là rất lớn.
Để chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới đến năm 2026, ông đề xuất một loạt giải pháp trọng tâm, từ việc nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án ngay từ đầu đến điều hành linh hoạt kế hoạch vốn, cần được cho phép tái phân bổ vốn từ các dự án chậm tiến độ sang các dự án có hiệu quả và tốc độ triển khai tốt. Việc quản lý trách nhiệm và năng lực của các chủ đầu tư, ban quản lý dự án phải được nâng cao gắn liền với việc chủ động tháo gỡ các vướng mắc về đất đai và nguồn cung vật liệu xây dựng; chuyển mạnh trọng tâm quản lý từ ưu tiên tỷ lệ giải ngân sang đánh giá hiệu quả trong suốt vòng đời của dự án.
Về mặt chính sách, quản trị, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban pháp chế VCCI cho rằng: Trong thời gian tới, trách nhiệm của người đứng đầu sẽ được gắn chặt với kết quả giải ngân vốn đầu tư công và chỉ số tăng trưởng của địa phương, coi đây là thước đo quan trọng nhất cho mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Với một nền tảng thể chế đang dần chuyển mình thành bệ đỡ vững chắc, một chu kỳ phát triển bứt phá của kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.
