Thực tế nêu trên đặt ra yêu cầu cấp thiết về tháo gỡ điểm nghẽn chính sách và huy động đồng bộ nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức công đoàn để tăng tốc phát triển nhà ở xã hội. Đây cũng là giải pháp căn cơ nhằm bảo đảm an sinh cho lực lượng công nhân, tạo nền tảng phát triển bền vững cho thành phố.
Nhu cầu nhà ở ngày càng lớn
Tại nhiều khu chế xuất, khu công nghiệp của Thành phố Hồ Chí Minh, hàng trăm nghìn công nhân vẫn đang phải sống trong những khu nhà trọ chật hẹp, điều kiện sinh hoạt còn thiếu thốn. Dù thành phố đã có nhiều chương trình phát triển nhà lưu trú công nhân nhưng nguồn cung vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Ông Lê Văn Thinh, Phó Trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp thành phố cho biết: Bài toán nhà ở cho công nhân vẫn là thách thức lớn. Thành phố hiện có 9 dự án nhà lưu trú công nhân với 1.619 căn hộ, đáp ứng hơn 8.900 chỗ ở.
Ngoài ra, 4 dự án khác đang được triển khai với hơn 2.800 căn hộ, đáp ứng khoảng 10.600 chỗ ở. Tuy nhiên, con số này vẫn quá thấp so với số lượng người lao động đang làm việc tại các khu chế xuất, khu công nghiệp.
Khảo sát mới đây của Liên đoàn Lao động thành phố về nhu cầu nhà ở từ hơn 200.000 công nhân cho thấy, có tới 95% số người lao động mong muốn mua nhà ở xã hội để ổn định cuộc sống.
Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động thành phố Nguyễn Văn Hải cho biết: Người lao động chắt chiu, chi tiêu ở mức tối thiểu thì cũng phải mất 20 năm mới đủ tiền mua một căn hộ tầm giá 1,2 tỷ đồng. Tuy nhiên, với thực tế thị trường, chính sách hiện nay, công nhân lao động sẽ rất khó thực hiện ước mơ an cư này.
Từ việc thiếu nguồn cung cho thấy quá trình phát triển nhà ở xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn tồn tại nhiều hạn chế, vướng mắc, nhất là về quy hoạch, quỹ đất và thủ tục hành chính.
Ông Võ Trung Hưng, Phó phòng Quy hoạch Kiến trúc, Sở Quy hoạch-Kiến trúc thành phố cho biết:
Đến năm 2030, thành phố dự tính cần khoảng 974.000 căn nhà ở xã hội; trong đó, riêng đối tượng công nhân chiếm khoảng 30%. Qua rà soát, đến năm 2030, thành phố có 193 dự án nhà ở xã hội được duyệt.
Sau hợp nhất, thành phố cũng đã xác định quỹ đất khoảng 1.700-2.000 ha dành cho phát triển nhà ở xã hội, nhưng việc bố trí quỹ đất cho nhà ở công nhân hiện nay vẫn thiếu đồng bộ.
Nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất không còn quỹ đất phù hợp, buộc công nhân phải thuê trọ bên ngoài với điều kiện sống thấp. Trong khi đó, việc doanh nghiệp tự tạo quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội tiếp tục gặp nhiều khó khăn.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản thành phố cho rằng:
Dù luật và các nghị định đã có nhiều quy định mở nhưng khi triển khai thực tế lại thiếu thống nhất giữa các văn bản hướng dẫn dẫn đến việc nhiều dự án dù đã được phê duyệt quy hoạch vẫn phải làm lại các thủ tục xin cấp phép xây dựng, khiến thời gian triển khai bị kéo dài đáng kể.
Theo ông Châu, để giải quyết căn cơ bài toán nhà ở công nhân, thành phố cần đồng thời triển khai các giải pháp về quy hoạch, tín dụng và cải cách thủ tục hành chính như: Tăng ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất dài hạn cho doanh nghiệp đầu tư nhà ở xã hội; kéo dài thời gian trả góp và nới điều kiện vay vốn để công nhân dễ tiếp cận; đơn giản hóa thủ tục hành chính...
Chung tay hiện thực hóa giấc mơ an cư
Thực hiện đề án của Chính phủ về xây dựng ít nhất một triệu căn nhà ở xã hội trên cả nước, giai đoạn 2026-2030, Thành phố Hồ Chí Minh cần phát triển hơn 181.000 căn, riêng năm 2026 hoàn thành 28.500 căn.
Thời gian qua, thành phố đã nỗ lực triển khai hàng loạt giải pháp để tăng tốc phát triển nhà ở xã hội và nhà lưu trú công nhân. Từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố đã có một dự án hoàn thành với quy mô 580 căn hộ; 12 dự án đang thi công với khoảng 10.300 căn.
Ngoài ra, 41 dự án khác dự kiến sẽ khởi công trước ngày 30/6/2026 với quy mô khoảng 29.200 căn hộ. Giai đoạn 2026-2027, thành phố tập trung làm thủ tục đầu tư cho 72 dự án, quy mô khoảng 67.000 căn.
Trong nỗ lực chung của các cơ quan, đơn vị, tổ chức công đoàn đóng vai trò quan trọng. Ông Võ Khắc Thái, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động thành phố cho biết: Công đoàn thành phố đang phối hợp cùng các doanh nghiệp triển khai chương trình 100.000 căn nhà ở xã hội cho công nhân trong 5 năm tới.
Theo ông Võ Khắc Thái, qua làm việc, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng hỗ trợ miễn phí cho công nhân thuê nhà ở xã hội nhằm giữ chân lao động và giảm chi phí vận chuyển.
Thời gian qua, Liên đoàn Lao động thành phố đã thành lập tổ công tác tìm kiếm quỹ đất phù hợp, ưu tiên các dự án cách nơi làm việc không quá 10 km. Đơn cử như dự án tại xã Tân Vĩnh Lộc, quy mô 1.785 căn hộ, đáp ứng chỗ ở cho hơn 4.400 công nhân, dự tính sẽ khởi công vào tháng 6 tới.
Bên cạnh đó, phương án thí điểm xây dựng nhà lưu trú từ nguồn kinh phí công đoàn, tích hợp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, vui chơi, giải trí cho người lao động cũng đang được nghiên cứu.
Công nhân là lực lượng lao động quan trọng, có nhiều đóng góp vào sự phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh. Khi công nhân có nơi ở ổn định, họ sẽ yên tâm gắn bó lâu dài với thành phố. Đó cũng chính là nền tảng để thành phố duy trì vai trò đầu tàu kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.
