Việc cải tạo, chuyển đổi động cơ cho xe đang lưu hành phù hợp định hướng chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải, tiến tới Net Zero hiện đang được Chính phủ quan tâm thực hiện.
Mới đây Công ty Trách nhiệm hữu hạn TM & DV Motorcycles TV vừa đề xuất Thành phố Hồ Chí Minh xem xét cho cải tạo, chuyển đổi động cơ điện cho các mô-tô, xe máy cũ chạy xăng đang lưu hành nhằm giúp tiết kiệm chi phí mua sắm, đầu tư mới. Giải pháp được đơn vị thực hiện theo hướng “hai trong một”, tức một chiếc xe có thể vận hành song song cả động cơ xăng và điện.
Hệ thống gồm ba bộ phận chính: Động cơ điện, pin và bộ chuyển đổi điện. Hệ thống này có thể thu hồi năng lượng hao phí trong lúc nạp ắc-quy, tận dụng lực phanh để chuyển đổi động năng thành điện năng, và truyền điện ngược về động cơ để xe vận hành. Nhờ đó, giảm tiêu hao nhiên liệu và phát thải.
Các bên tham gia cùng Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá đề xuất của doanh nghiệp này là cải tiến mạnh dạn, mang tính sáng tạo, giúp tận dụng xe cũ, tiết kiệm chi phí mua xe mới trong quá trình chuyển đổi năng lượng xanh của ngành giao thông. Tuy nhiên, hiện việc cải tạo mô-tô, xe máy sang động cơ điện chưa có quy định cụ thể cho nên các hoạt động thử nghiệm và đánh giá cũng chưa có pháp lý để triển khai chính thức.
Thạc sĩ Lê Ngọc Chung, Trưởng khoa Cơ khí-ô-tô, Trường cao đẳng Bách khoa Sài Gòn phân tích: Về mặt kỹ thuật, việc cải tạo xe xăng sang điện có thể làm được, nhưng khâu hậu kiểm sẽ rất phức tạp dù mục đích hướng tới của đơn vị nhằm giảm “rác thải” từ xe cũ. Thực tế hàng chục triệu xe máy đang lưu hành với nhiều mẫu mã, thiết kế khác nhau, kể cả niên hạn sử dụng nên việc xây dựng tiêu chí an toàn, kỹ thuật, môi trường dùng chung rất khó để thống nhất.
Đồng thời, ông cho rằng, chi phí hoán cải nếu làm được cũng rất lớn trong khi pháp lý liên quan kiểm định xe máy hiện chưa có; do đó, trước mắt chỉ nên thí điểm với một dòng xe cụ thể để đánh giá. Trên cơ sở đề xuất của công ty này, đại diện Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Việc thực hiện cải hoán xe từ xăng sang điện cần nền tảng pháp lý rõ ràng, bảo đảm an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường.
Sở đã có báo cáo gửi Cục Đăng kiểm nhằm đề xuất bổ sung quy định, tiêu chuẩn cho việc cải tạo, hoán đổi động cơ xe máy từ xăng sang điện, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy giao thông xanh.
Thống kê tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau khi mở rộng địa giới hành chính, thành phố đang quản lý gần 12,7 triệu phương tiện, trong đó hơn 11 triệu xe máy lưu thông. Trước đó, theo đề xuất của Viện Nghiên cứu phát triển thành phố, Thành phố Hồ Chí Minh lên kế hoạch chuyển đổi khoảng 400.000 xe máy xăng sang điện cho tài xế công nghệ.
Thời gian thực hiện chuyển đổi là sau năm 2025. Theo đó, giai đoạn 1, bắt đầu từ năm 2026, sẽ hạn chế tài xế xe xăng đăng ký mới tham gia các nền tảng dịch vụ vận tải; đồng thời, các tài xế cũ có thời gian ba năm (2026-2028) để chuyển đổi dần sang xe điện. Giai đoạn 2, từ đầu năm 2029, xe máy xăng sẽ bị cấm hoàn toàn trong hoạt động giao hàng và xe ôm công nghệ.
Do đó, nếu thành phố “khai tử” số lượng lên đến 400.000 xe xăng, kể cả hỗ trợ người dân trang bị xe máy điện cũng là sự lãng phí không nhỏ. Điều này rất cần cân nhắc xem xét, tính toán. Đây cũng là lý do khiến nhiều đơn vị, doanh nghiệp đưa ra các giải pháp “hoán cải xe xăng” nhằm giảm thiệt hại, nhất là thiệt hại từ bãi bỏ xe cũ trong khi không ít xe xăng vẫn còn niên hạn.
Ông Nguyễn Lê Duy Hà, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Khoa học-Công nghệ ô-tô Việt Nam, đơn vị đang áp dụng giải pháp chuyển đổi gas hóa lỏng (LPG) thay cho xăng đối với phương tiện giao thông chia sẻ: Trong khi hạ tầng cho năng lượng xanh như điện hay hy-dro còn đang hoàn thiện thì những giải pháp giảm phát thải tức thì là hết sức cần thiết. Đơn cử, sử dụng nhiên liệu sạch-gas hóa lỏng (LPG) thông qua bộ chuyển đổi LPG được xem là giải pháp trung gian khả thi, hiệu quả, giúp giảm phát thải, tiết kiệm chi phí; đồng thời góp phần thúc đẩy mục tiêu giao thông xanh, bền vững của Việt Nam.
Đáng lưu ý, hiệu quả ưu việt của LPG là cháy sạch cho nên giúp động cơ bền hơn, giúp loại bỏ hoàn toàn bụi mịn và cắt giảm tới 90% lượng HC, CO, NOx - những khí độc hại trực tiếp đến sức khỏe. “LPG trở thành một giải pháp thực tế. Chỉ cần lắp thêm bộ chuyển đổi, những xe đang chạy xăng, dầu đã có thể giảm rõ rệt lượng khí thải. Chi phí nhiên liệu cũng sẽ giảm đáng kể, từ 30-40%, do giá gas LPG rẻ hơn xăng, dầu”, ông Hà nhấn mạnh.
Về hạ tầng, có thể phát triển hạ tầng trạm nạp LPG bằng cách tận dụng cơ sở hiện có như cây xăng, giúp hạn chế đầu tư lớn mà vẫn mở rộng mạng lưới tiếp cận người dùng. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng, dù là hoán cải xe xăng sang xe điện hay các nhiên liệu khác thì những giải pháp này cần được các bộ, ngành chuyên môn đánh giá kỹ lưỡng, toàn diện về hiệu suất và chi phí tổng thể của phương tiện trong bối cảnh phát triển giao thông công cộng điện, nhằm tiến tới xanh hóa cho thành phố trong tương lai.
Quan trọng hơn, việc hạn chế hoặc cấm xe máy xăng hoạt động cần có lộ trình và căn cứ niên hạn của xe để phân loại; có cách quản lý phù hợp, tránh “khai tử” đồng loạt sẽ ảnh hưởng rất lớn đến việc di chuyển, mưu sinh của người dân.
