Nằm trong số 21 bộ môn của kỳ Đại hội, giải bóng rổ có hai nội dung là 5x5 và 3x3. Riêng nội dung 5x5, có 12 đội tham dự đến từ các phường, xã: Nha Trang, Tây Nha Trang, Bắc Nha Trang, Ninh Hòa, Tây Ninh Hòa, Cam Ranh, Bắc Cam Ranh, Ba Ngòi, Suối Hiệp, Suối Dầu, Phan Rang và Bảo An. Số lượng đông đảo các đội tham dự minh chứng cho sự phát triển vượt bậc của bộ môn thể thao này. Đồng thời, ban tổ chức cũng xác định, đây là dịp chuẩn bị lực lượng cho đội tuyển tỉnh dự các giải trẻ và vô địch quốc gia.
Trở lại thời điểm năm 2009, bước ngoặt đã đến với bóng rổ khi Trung tâm Văn hóa và Thể thao thành phố Nha Trang đứng ra tổ chức giải đấu dành cho các nhóm tuổi thanh niên, thiếu niên và nhi đồng. Mục tiêu ban đầu là tạo ra sân chơi hè dành cho học sinh các xã, phường. Từ đó, mỗi năm, địa phương duy trì đều đặn hai đến ba giải bóng rổ, dành cho nhiều lứa tuổi, để rồi bộ môn này được đưa hẳn vào hệ thống giải phong trào.
Cách làm ấy đã tạo nên tính liên tục trong quá trình làm quen và theo đuổi đam mê bóng rổ. Một đứa trẻ bắt đầu chơi bóng ở lứa tuổi nhi đồng, sẽ háo hức và quyết tâm phấn đấu khi biết rằng chiếc cúp luôn đợi chúng chinh phục hằng năm. Các tài năng bóng rổ sẽ không còn lo lắng về khoảng trống đam mê khi bước tới tuổi trưởng thành. Nha Trang, vì thế, được xem là đơn vị tiên phong phát triển phong trào bóng rổ trên địa bàn tỉnh.
Từ thành phố biển, sức hút của trái bóng cam cũng lan rộng ra các khu vực lân cận. Năm 2023, Giải bóng rổ nam, nữ trẻ Nha Trang mở rộng thu hút 19 đội, gồm 15 đội nam và bốn đội nữ. Trong đó, các đội đến từ Cam Ranh và Ninh Hòa đã liên tục góp mặt và thi đấu cho tới kỳ Đại hội năm nay.
Ở tầng chuyên nghiệp, Nha Trang Dolphins gia nhập Giải bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam (VBA) vào năm 2020, với tư cách là đội bóng thứ bảy. Năm nay, đội bóng phố biển đang nắm quyền tự quyết trong cuộc đua vào vòng play-off, qua đó, hy vọng chinh phục chức vô địch đầu tiên. Công lớn trong chuỗi trận thăng hoa thuộc về nhóm nội binh gắn bó lâu năm như Huỳnh Vĩnh Quang, Võ Huy Hoàn và Lê Khắc Đăng Khoa.
Đó cũng là lý do khiến Nha Trang Dolphins đang ra sức bồi đắp nền móng trong giai đoạn này. Họ đã ký thỏa thuận hợp tác chiến lược với Học viện Thể thao Quốc tế Galaxy để đào tạo và cung cấp nguồn vận động viên trẻ, huấn luyện viên cùng chuyên gia thể thao.
Đại diện đội bóng, ông Nguyễn Hoài Nam khẳng định: Đây là sự hợp tác mang ý nghĩa quan trọng. Chúng tôi mong muốn phát triển đội với tầm nhìn chiến lược và chú trọng thúc đẩy lực lượng nội binh. Việc duy trì, phát triển lực lượng vận động viên Việt Nam không chỉ để phục vụ quá trình thi đấu trong nước, mà còn hướng tới mục tiêu chinh phục các sân chơi quốc tế ở khu vực và đấu trường châu lục.
Dù vậy, khoảng cách giữa số lượng người chơi và số sân bãi hiện có vẫn đang là điểm nghẽn ở địa phương. Theo Giám đốc điều hành Giải bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam (VBA) Trần Chu Sa, mô hình 3x3, vốn đã có mặt trong chương trình Đại hội tỉnh và được xem là hướng đi phù hợp hơn cả. Nội dung thi đấu này có chi phí thấp, ít đòi hỏi diện tích và nhân lực; chỉ cần một cột rổ và khoảng sân nhỏ cho ba người mỗi đội. Việc tập trung cho nội dung mũi nhọn này sẽ giúp nhanh chóng gỡ bỏ rào cản về nguồn lực và hạ tầng.
