Xin Thứ trưởng cho biết, đâu là những kết quả đáng chú ý nhất của Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) và các Hội nghị liên quan từ ngày 20-24/7 tại Manila, Philippines?
Trong bối cảnh tình hình quốc tế “bất định, bất ổn, và bất khả dự báo” như nhận định trong phát biểu khai mạc của Bộ trưởng Ngoại giao Philippines, Chủ tịch ASEAN 2026, Hội nghị đã thành công tốt đẹp và đạt được kết quả toàn diện, thông qua nhiều văn kiện quan trọng, chuyển hóa cam kết chính trị thành hợp tác thực chất.
Thứ nhất, tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN tiếp tục được đẩy mạnh. Các Bộ trưởng đánh giá tích cực về kết quả hợp tác 7 tháng đầu năm, nhất trí đẩy nhanh tiến độ triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và quyết liệt thực hiện các ưu tiên của Năm Chủ tịch ASEAN 2026, tập trung thực thi các cam kết của Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, triển khai đồng bộ, toàn diện Tuyên bố của Lãnh đạo cấp cao về ứng phó với khủng hoảng Trung Đông.
Thứ hai, mạng lưới quan hệ đối ngoại của ASEAN tiếp tục được mở rộng và đi vào chiều sâu. Ngày càng nhiều đối tác muốn thiết lập, nâng cấp quan hệ với ASEAN, mở rộng sự hiện diện trong các cơ chế do ASEAN dẫn dắt. Việc ASEAN tiếp nhận Thổ Nhĩ Kỳ trở thành Đối tác Đối thoại thứ 12, chấp thuận Đức và Qatar trở thành Đối tác Đối thoại theo lĩnh vực, và chấp thuận Anh tham gia ARF tiếp tục khẳng định sức hút và vị thế ngày càng cao của ASEAN, trở thành trung tâm kết nối lợi ích, điều phối hợp tác và định hình các tiến trình khu vực.
Thứ ba, sức hút và giá trị trường tồn của các chuẩn mực ứng xử do ASEAN thiết lập tiếp tục được khẳng định qua thành công của các hoạt động kỷ niệm 50 năm Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC). Các bên tham gia khẳng định TAC là bộ quy tắc nền tảng cho quan hệ giữa các quốc gia trong và ngoài khu vực. Việc Rumani, Ba Lan, Thụy Điển, Litva ký kết (nâng tổng số quốc gia tham gia lên 62) và nhiều đề nghị tham gia mới đã khẳng định sức sống và vai trò của TAC.
Thứ tư, các Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Mekong - Nhật Bản và Mekong - Hàn Quốc tiếp tục khẳng định cam kết lâu dài của hai nước đối với hợp tác tiểu vùng, cùng ứng phó các thách thức chung, nhất là an ninh năng lượng, tội phạm mạng, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp khu vực Mekong, đóng góp vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Xin Thứ trưởng chia sẻ về sự tham gia và những đóng góp nổi bật nhất của Đoàn Việt Nam tại các Hội nghị lần này?
Phát huy tinh thần đường lối đối ngoại của Đại hội XIV về chủ động, trách nhiệm và dẫn dắt trong ASEAN, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung và đoàn Việt Nam đến với chuỗi Hội nghị lần này không chỉ để tham dự mà để chủ động kiến tạo và đóng góp giải pháp. Thông qua gần 20 Hội nghị, chúng ta đã để lại nhiều dấu ấn đậm nét.
Thứ nhất, chúng ta đã phối hợp chặt chẽ với Chủ tịch Philippines và các nước thành viên, thúc đẩy đoàn kết, đồng thuận trong ASEAN; tích cực ủng hộ Chủ tịch triển khai hiệu quả, đúng tiến độ các ưu tiên và sáng kiến đã đề ra; đề xuất nhiều sáng kiến, ý tưởng nhằm củng cố đoàn kết, gia tăng tự cường và liên kết ASEAN.
Thứ hai, là nước duy nhất đang điều phối quan hệ với hai Đối tác đối thoại của ASEAN, Việt Nam đã để lại nhiều dấu ấn trong thúc đẩy hợp tác ASEAN với Anh và New Zealand. Ta đã chủ trì đàm phán, thông qua Kế hoạch hành động ASEAN-Anh 2027-2031 và Tuyên bố chung Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Anh về Hợp tác trong khuôn khổ AOIP; thúc đẩy đồng thuận trong ASEAN tiếp nhận Anh trở thành thành viên thứ 28 của ARF. Ta cũng chủ trì đàm phán và thông qua Tuyên bố chung Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-New Zealand về thúc đẩy tự cường khu vực, đôn đốc triển khai hiệu quả, toàn diện Kế hoạch hành động ASEAN-New Zealand 2026-2030 theo hướng “chất lượng hơn số lượng”.
Thứ ba, ta đã chủ động tham gia, góp phần định hướng trao đổi về Biển Đông tại các Hội nghị, nhấn mạnh tầm quan trọng của hòa bình, an ninh và ổn định ở Biển Đông, đề cao lợi ích và trách nhiệm chung của các nước, bảo đảm lập trường nguyên tắc của ASEAN về Biển Đông được phản ánh đầy đủ trong các văn kiện Hội nghị.
Cuối cùng, dưới sự đồng chủ trì của Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Mekong-Nhật Bản lần thứ 17 đã nhất trí nối lại Hội nghị Cấp cao Mekong-Nhật Bản vào thời điểm sớm nhất và phù hợp.
Được biết trong khuôn khổ Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã có rất nhiều cuộc tiếp xúc song phương với Trưởng đoàn các nước. Xin Thứ trưởng chỉ ra những điểm nổi bật của các cuộc gặp này?
Nhân dịp tham dự Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã có khoảng 15 cuộc gặp, tiếp xúc song phương, trao đổi với Trưởng đoàn các nước.
Tại các cuộc gặp, các đối tác đều đánh giá cao vai trò, vị thế và những thành tựu phát triển của Việt Nam; khẳng định Việt Nam là đối tác ngày càng quan trọng ở khu vực và thế giới. Nhiều đối tác đặc biệt quan tâm đến những chủ trương đổi mới mạnh mẽ, thành tựu sau 40 năm Đổi mới và định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Việt Nam; qua đó nhìn nhận Việt Nam không chỉ là một thị trường giàu tiềm năng, mà còn là đối tác cùng hợp tác, cùng phát triển và cùng xử lý các vấn đề chung của khu vực và quốc tế.
Nội dung trao đổi cho thấy trọng tâm quan hệ với các đối tác đang chuyển mạnh từ xây dựng khuôn khổ sang tổ chức thực hiện và tạo ra kết quả cụ thể. Các bên đều mong muốn thúc đẩy trao đổi đoàn cấp cao, triển khai hiệu quả các thỏa thuận đã đạt được, tháo gỡ những vướng mắc còn tồn tại và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực Việt Nam đang ưu tiên như khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng lượng, chuyển đổi xanh, kinh tế biển, tự cường chuỗi cung ứng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Các nội dung trao đổi về thúc đẩy đàm phán, ký kết và triển khai các hiệp định thương mại tự do, xây dựng các khuôn khổ hợp tác mới về tăng trưởng xanh và tài chính xanh, kết nối doanh nghiệp, ký kết các thỏa thuận về tài chính, xúc tiến đầu tư, phát triển thị trường vốn và đào tạo nguồn nhân lực cho thấy, vai trò ngày càng rõ nét của công tác đối ngoại trong mở đường, kết nối và huy động nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Việt Nam cũng chủ động chia sẻ về quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, phát triển khu vực tư nhân và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, qua đó giúp định hình rõ hơn những lĩnh vực và tiềm năng hợp tác phù hợp với thế mạnh của đối tác cũng như ưu tiên của đất nước trong chặng đường phát triển mới
Một nét nổi bật khác là các đối tác ngày càng coi trọng vai trò và uy tín của Việt Nam trong ASEAN, ở khu vực và quốc tế. Việt Nam được nhìn nhận có tiếng nói cân bằng, trách nhiệm, có khả năng kết nối các đối tác với ASEAN và đóng góp vào hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn tự do hàng hải, thượng tôn luật pháp quốc tế và ứng phó với các thách thức chung. Đây cũng là những minh chứng cho thấy nỗ lực và quyết tâm triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV, Nghị quyết 59, Nghị quyết số 06 và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, từng bước chuyển hóa chủ trương thành kết quả cụ thể, thực chất.
Tóm lại, chuyến công tác của Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 và các Hội nghị liên quan đã diễn ra hết sức thành công, góp phần làm sâu sắc quan hệ với các đối tác trên cả bình diện song phương và đa phương, mở rộng không gian phát triển, và tạo thêm những điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các mục tiêu chiến lược của đất nước.
