Đây là một bước quan trọng trong chiến lược giảm ô nhiễm không khí và tiến tới phát thải ròng “bằng 0”, nhất là đối với phát thải từ phương tiện giao thông.
Ưu tiên kiểm soát ô nhiễm không khí
Theo kết quả quan trắc chất lượng môi trường không khí trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh của Sở Nông nghiệp và Môi trường, ô nhiễm không khí chủ yếu liên quan đến bụi. Một số thời điểm nồng độ bụi tổng (TSP) và bụi mịn (PM10 và PM2.5) tại các vị trí có mật độ giao thông cao vượt ngưỡng cho phép.
Giao thông đường bộ và kế đến là công nghiệp được xác định là nguồn gây ô nhiễm không khí chính tại Thành phố Hồ Chí Minh, chủ yếu là từ quá trình sử dụng nhiên liệu. Thống kê đến cuối năm 2025, thành phố đang quản lý gần 13 triệu phương tiện (với 1,4 triệu ô-tô và 11,3 triệu xe hai bánh).
Một trong những giải pháp được thành phố chú trọng để đẩy lùi và tiến tới kiểm soát ô nhiễm không khí là tăng cường kiểm soát phát thải từ phương tiện giao thông cơ giới theo lộ trình áp dụng quy chuẩn về khí thải đối với xe ô-tô và xe mô-tô theo QCVN 85:2025/BNNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô-tô tham gia giao thông đường bộ và Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg ngày 28/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ về lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô-tô tham gia giao thông đường bộ.
Phó Giám đốc Sở Xây dựng Bùi Hòa An cho hay: Thành phố Hồ Chí Minh nằm trong số thành phố ô nhiễm không khí cao nhất thế giới, nguyên nhân chủ yếu từ khí thải xe máy. Do đó, nếu thực hiện kiểm soát khí thải xe máy, mỗi năm thành phố sẽ giảm hơn 56.000 tấn khí carbon và gần 5.000 tấn khí Hydrocarbon. Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập có hơn 11 triệu mô-tô, xe gắn máy phải thực hiện việc kiểm định khí thải theo quy định. Thời gian kiểm định khí thải đối với mỗi phương tiện xe mô-tô, xe gắn máy dự kiến dao động khoảng từ 7-10 phút và các cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa xe ô-tô, xe mô-tô, xe gắn máy hoàn toàn có thể thực hiện được quy trình này, nếu đáp ứng được các điều kiện theo quy định hiện hành. Vì vậy, để đáp ứng kịp thời nhu cầu kiểm định khí thải xe mô-tô, xe gắn máy theo quy định, Sở Xây dựng đề nghị các Hiệp hội, Hội ô-tô và thiết bị động lực Thành phố Hồ Chí Minh thông tin đến các đơn vị thành viên, các nhà sản xuất, nhập khẩu xe ô-tô, xe mô-tô, xe gắn máy chủ động rà soát, nâng cấp các cơ sở, hệ thống đại lý và các trung tâm bảo hành, bảo dưỡng sửa chữa, để sẵn sàng tham gia tổ chức kiểm định khí thải xe mô-tô, xe gắn máy.
Kêu gọi doanh nghiệp vào cuộc
Theo Sở Xây dựng, Thông tư số 92/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025 của Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường về ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô-tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ (QCVN 99:2025/BNNMT); có hiệu lực thi hành kể từ ngày 30/6/2026.
Do đó, để thực hiện nhiệm vụ nêu trên, vừa qua Sở Xây dựng đã giao nhiệm vụ các cơ sở đăng kiểm đang hoạt động trên địa bàn thành phố, gấp rút thực hiện việc đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất tại đơn vị mình, tăng cường nguồn nhân lực và mua sắm, trang bị các thiết bị đo cần thiết để phục vụ nhu cầu kiểm định khí thải xe mô-tô, xe gắn máy trong thời gian tới.
Đồng thời, trang bị phương tiện đi lại để thực hiện kiểm định khí thải lưu động hỗ trợ người dân ở các khu công nghiệp, các khu vực vùng sâu, vùng xa. Bên cạnh đó, các đại lý, các trung tâm bảo hành, bảo dưỡng sửa chữa xe cơ giới (xe ô-tô, xe mô-tô, xe gắn máy) có mong muốn tham gia thành lập cơ sở kiểm định khí thải để phục vụ nhu cầu kiểm định khí thải xe mô-tô, xe gắn máy, liên hệ trực tiếp với các tổ chức nêu trên để được rà soát sơ bộ tổng hợp số lượng đơn vị đáp ứng yêu cầu các quy định, đăng ký các nhân sự đủ điều kiện theo quy định, gửi về Sở Xây dựng để được tổng hợp báo cáo Bộ Xây dựng, Cục Đăng kiểm Việt Nam xem xét tổ chức đào tạo, tập huấn theo quy định và làm cơ sở để được xem xét cấp chứng nhận đủ điều kiện hoạt động tổ chức thực hiện kiểm định khí thải xe mô-tô, xe gắn máy.
Thực tế, năm 2010, đề án kiểm soát khí thải mô-tô, xe máy tại các tỉnh, thành phố được Thủ tướng phê duyệt. Tuy nhiên hơn 10 năm sau, năm 2021, Sở Giao thông vận tải (nay là Sở Xây dựng) mới thực hiện đề án này theo hướng thí điểm.
Theo đó, Sở Giao thông vận tải phối hợp các bên thực hiện chương trình kiểm tra, đo khí thải miễn phí cho xe máy tại tám đại lý sửa chữa, bảo dưỡng thuộc Quận 1, 3, Phú Nhuận và Tân Bình (cũ). Hơn 10.600 xe được kiểm tra và phần lớn xe sau 5 năm sử dụng có mức độ phát thải rất cao. Hơn 1.800 xe không đạt chuẩn, trong số này sau đó được sửa, bảo dưỡng, giúp giảm mức phát thải.
Cũng theo lý giải của Sở Xây dựng, đề án này chỉ triển khai trên phạm vi hẹp do hành lang pháp lý chưa đủ; đồng thời, quy định về kiểm định khí thải định kỳ đối với mô-tô, xe máy theo Luật Giao thông đường bộ không có nên chưa đủ cơ sở triển khai đại trà.
Tuy nhiên, ông Bùi Hòa An cũng nhìn nhận: “Ngoài giảm ô nhiễm, nhiều lợi ích khác có thể thấy như nếu việc bảo dưỡng, sửa chữa định kỳ giúp xe an toàn khi đi đường. Phân vùng kiểm soát khí thải cũng góp phần giảm ùn tắc giao thông, nhất là khu trung tâm do chỉ xe đạt chuẩn mới được lưu thông”.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng: Hiện nay, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn triển khai có quy định đối với vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng hạn chế phát thải và yêu cầu về bảo vệ môi trường đối với các dự án, cơ sở sản xuất, thương mại, dịch vụ theo phân vùng môi trường; tuy nhiên, chưa có quy định liên quan đến vùng hạn chế phát thải và quy định đối với việc hạn chế phương tiện giao thông cơ giới phát thải cao. Do đó, kiến nghị Bộ Xây dựng bổ sung nội dung quy định vùng phát thải thấp trong Luật Giao thông đường bộ.
