Đó là lối đi quen thuộc để lên nương, vào rừng, sang bản bên hay xuống chợ. Nhưng chính trên những con đường mòn ấy, thời gian gần đây xuất hiện dòng người lặng lẽ rời bản, vượt biên trái phép, đối diện vô vàn rủi ro với những hệ lụy khôn lường.
Theo báo cáo về tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội của tỉnh Sơn La năm 2025, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn nổi lên một vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc và xử lý quyết liệt. Trong đó, tình trạng công dân xuất, nhập cảnh trái phép và di cư tự do tiếp tục diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều hệ lụy đối với an ninh, trật tự và an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh nói chung, các xã vùng biên giới nói riêng. Đây là hành vi vi phạm pháp luật, tác động trực tiếp đến an ninh con người, an ninh biên giới quốc gia; đồng thời, nguy cơ phát sinh các loại tội phạm xuyên quốc gia, nhất là tội phạm mua bán người, tổ chức xuất, nhập cảnh trái phép.
Năm 2025, tỉnh Sơn La ghi nhận 57 trường hợp công dân cư trú trái phép ở nước ngoài bị bắt giữ và trao trả về địa phương. Điều đáng chú ý, tình trạng xuất cảnh trái phép không còn diễn ra đơn lẻ, manh mún. Có trường hợp di cư tự do theo hộ gia đình với 4 hộ và 17 nhân khẩu, chủ yếu sang các nước để lao động và cư trú trái phép trong thời gian dài. Xu hướng này cho thấy tính chất phức tạp, dai dẳng và khó kiểm soát của tình trạng di cư bất hợp pháp, nhất là ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Thượng tá Đào Mạnh Tưởng, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La, cho biết: Hệ lụy của việc xuất, nhập cảnh trái phép không chỉ dừng lại ở vi phạm pháp luật. Người dân khi cư trú, lao động trái phép ở nước ngoài thường không được pháp luật nước sở tại bảo vệ, dễ bị bóc lột sức lao động, lừa đảo, thậm chí trở thành nạn nhân của các đường dây mua bán người.
Cuối tháng 12/2025, tại Cửa khẩu quốc tế Tây Trang, tỉnh Điện Biên, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Công an tỉnh Sơn La đã chủ trì, phối hợp các lực lượng chức năng tiếp nhận một hộ gia đình gồm 9 nhân khẩu, trú tại xã Chiềng Khoong, sau nhiều năm di cư tự do, cư trú trái phép tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.
Theo đó, năm 2015, hộ gia đình ông Lậu A Sái đã tự ý xuất cảnh trái phép sang Lào để lao động tự do. Trong quá trình kiểm tra, quản lý cư trú, Công an tỉnh Luông Pha Bang đã phát hiện vi phạm và tiến hành các thủ tục xác minh, trao trả công dân theo đúng quy định, trên tinh thần hợp tác, hữu nghị giữa hai nước.
Ông Lậu A Sái cho biết: Nhiều năm di cư tự do, sinh hoạt của gia đình không ổn định, luôn trong tâm trạng bất an. Sau khi trở về nơi mình sinh ra, chúng tôi nhận thức rõ suy nghĩ chưa đúng của mình đã khiến các thành viên trong gia đình phải chịu khó khăn, vất vả.
Xác định công tác phòng ngừa, đấu tranh với xuất, nhập cảnh trái phép là nhiệm vụ cấp bách, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành văn bản chỉ đạo tăng cường công tác phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng công dân xuất, nhập cảnh trái phép trên địa bàn.
Theo đó, các sở, ban, ngành, ủy ban nhân dân các xã, phường được yêu cầu quán triệt, thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật, trọng tâm là Chỉ thị số 01/ CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với tình trạng người Việt Nam di cư và lao động bất hợp pháp ở nước ngoài.
Trong đó, Công an tỉnh được giao chủ trì, phối hợp các lực lượng liên quan đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về cư trú, xuất cảnh, nhập cảnh; đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, tập trung vào các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng có nguy cơ cao.
Thiếu tá Lữ Việt Anh, Trưởng Công an xã Lóng Phiêng, cho biết: Lóng Phiêng là xã vùng cao biên giới, có nhiều đường mòn, lối mở. Để chủ động phòng ngừa, lực lượng công an xã đã làm tốt công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân; phối hợp chặt chẽ lực lượng Bộ đội Biên phòng tuần tra, kiểm soát thường xuyên trên tuyến biên giới, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.
Thời gian qua, lực lượng Công an, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã chỉ đạo kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất, nhập cảnh tại các cửa khẩu, khu vực biên giới; kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý các trường hợp vi phạm ngay từ tuyến đầu; phối hợp hiệu quả với các lực lượng chức năng trong quản lý công dân Việt Nam và người nước ngoài trên địa bàn. Bên cạnh các biện pháp nghiệp vụ, tỉnh Sơn La đặc biệt chú trọng phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong quản lý địa bàn, nắm chắc tình hình dân cư, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị.
Đồng chí Hà Văn Liêm, Bí thư Đảng ủy xã Phiêng Pằn, cho biết: Xã đã tăng cường tuyên truyền thông qua hệ thống loa phát thanh, camera an ninh, các nhóm Zalo, fanpage cộng đồng; vận động người dân không tiếp tay cho hoạt động xuất, nhập cảnh trái phép, tích cực tố giác tội phạm...
Với sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, sự vào cuộc đồng bộ của các lực lượng chức năng và sự đồng thuận của nhân dân, Sơn La đã từng bước kiểm soát, đẩy lùi tình trạng xuất, nhập cảnh trái phép, góp phần giữ vững ổn định xã hội, bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế-xã hội bền vững.
