Vì vậy, xây dựng chính sách bồi thường và tái định cư hợp lý, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư đang trở thành yêu cầu cấp thiết để đẩy nhanh tiến độ các công trình động lực của thành phố.
Dự án giao thông “cửa ngõ” sắp giao mặt bằng sạch
Là một trong những dự án giao thông cửa ngõ được thực hiện theo hình thức BOT (xây dựng-chuyển giao), Dự án mở nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13, đoạn từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình đang chuẩn bị hoàn tất bồi thường cho khoảng 1.000 hộ dân. Đây cũng là một trong những dự án giao thông trọng điểm của thành phố, nhằm giảm ùn tắc giao thông, tăng cường kết nối liên vùng và thúc đẩy kinh tế-xã hội khu vực cửa ngõ đông bắc.
Bà Mai Thị Vương, ngụ mặt tiền đường Hiệp Bình, Quốc lộ 13 cho biết, gia đình bà nhận tiền bồi thường vào cuối tháng 4 nhưng không phải di dời do phần diện tích còn lại đủ xây nhà ở. Do đó, con bà Vương đang khẩn trương sửa chữa, cải tạo phần diện tích còn lại của ngôi nhà sau khi tháo dỡ phần mặt tiền để bàn giao cho dự án, nhanh chóng ổn định cuộc sống.
Từ đầu tháng 5 đến nay, rất nhiều căn nhà ở mặt tiền Quốc lộ 13 đang được người dân tháo dỡ, sớm bàn giao mặt bằng sạch cho địa phương theo tiến độ mà Ủy ban nhân dân thành phố “chốt” vào cuối tháng 7 năm nay để khởi công xây dựng công trình. Đại diện Ủy ban nhân dân phường Hiệp Bình cho biết: Dự án cần thu hồi đất của 1.041 hộ dân và tổ chức, với tổng diện tích khoảng 39,54 ha; trong đó diện tích phải thu hồi để thực hiện dự án là 17,53 ha. Tính đến giữa tháng 5, cơ quan chức năng đã chi trả bồi thường cho 1.023 trường hợp với tổng số tiền hơn 6.193 tỷ đồng. Ủy ban nhân dân phường đã thành lập 10 tổ vận động gồm lãnh đạo phường, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và khu phố để đến từng hộ dân tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận.
Thực tế, không ít công trình phải điều chỉnh tiến độ, tăng tổng mức đầu tư hoặc kéo dài thời gian thực hiện mà nguyên nhân thường xuất phát từ chênh lệch giữa giá bồi thường và giá thị trường, thiếu quỹ nhà tái định cư, hoặc người dân chưa yên tâm về nơi ở và sinh kế sau khi di dời. Tuy nhiên, những năm gần đây, chính quyền thành phố đã có nhiều đổi mới trong cách tiếp cận chính sách, chú trọng hơn đến bảo đảm quyền lợi của người dân, coi người dân là chủ thể đồng hành cùng dự án, chủ động chuẩn bị các phương án tái định cư, hỗ trợ ổn định cuộc sống sau di dời.
Ông Châu Hùng, ngụ căn hộ A-03-04, chung cư Green River (phường Bình Đông) đã ổn định cuộc sống sau gần một năm bàn giao căn nhà ven kênh thuộc dự án chỉnh trang bờ bắc kênh Đôi. Ông Hùng cho biết: “Sau khi nhận đền bù từ căn nhà cũ rộng khoảng 40m² với một nửa diện tích nằm trọn trên dòng kênh, tôi bỏ thêm 200 triệu đồng để đăng ký mua căn hộ chung cư có diện tích 60m². Nơi ở mới vừa gần nơi ở cũ, vừa văn minh, sạch sẽ, giá cả lại phù hợp. Nếu cầm số tiền đền bù 1,8 tỷ đồng thì tôi sẽ rất khó mua một căn nhà mới”. Dự án cải tạo và chỉnh trang bờ bắc kênh Đôi cũng là dự án chỉnh trang đô thị trọng điểm, được thành phố quyết tâm hoàn thành toàn bộ vào năm 2028.
Đẩy mạnh các dự án trọng điểm
Mới đây, Ủy ban nhân dân thành phố thành lập Ban Bồi thường, giải phóng mặt bằng Thành phố Hồ Chí Minh thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường. Ông Võ Trí Dũng, Giám đốc Ban cho biết, trong giai đoạn thành phố đang triển khai hàng loạt công trình chiến lược như vành đai, metro, đường cao tốc, cảng biển và các dự án chỉnh trang đô thị, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đóng vai trò quyết định đến tiến độ dự án. Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng thành phố được giao chủ trì thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với các dự án có quy mô lớn, liên phường, liên địa phương trên địa bàn thành phố, nhất là các công trình trọng điểm phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.
Trong năm 2026, Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng thành phố xác định Dự án đường sắt tốc độ cao bắc-nam (quy mô 141 ha) với 544 trường hợp bị ảnh hưởng, vốn đền bù từ trung ương là 10.800 tỷ đồng, là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu. Đây là dự án có quy mô lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng, trải qua nhiều địa bàn và đòi hỏi khối lượng công việc rất lớn. Các dự án trọng điểm khác do các địa phương là Ban quản lý dự án phường-xã thực hiện đền bù như các dự án đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt đô thị, đầu tư, xây dựng hạ tầng cầu, đường chủ yếu thực hiện bằng hình thức PPP.
Các địa phương cũng nhận định, Quyết định số 11/2026/QĐ-UBND về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh có hiệu lực từ ngày 6/3/2026 mang lại nhiều lợi ích hơn cho người dân. Ngoài việc xác định giá bồi thường sát với giá thị trường, các trường hợp không đủ điều kiện được bố trí nền tái định cư còn có thể được xem xét hỗ trợ thêm theo từng trường hợp cụ thể. Thẩm quyền này được giao cho chính quyền địa phương nhằm bảo đảm tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
“Giải phóng mặt bằng luôn là khâu khó nhất trong đầu tư công. Nếu có mặt bằng sạch, việc thi công sẽ diễn ra thuận lợi và đẩy nhanh tiến độ dự án. Hiện nay, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách mới, tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Điều người dân quan tâm nhất là giá bồi thường và nơi tái định cư. Nếu chuẩn bị tốt hai yếu tố này, người dân sẽ đồng thuận, từ đó dự án sẽ được triển khai nhanh chóng hơn”, ông Võ Trí Dũng nhận định.
