Nguồn tài nguyên tái sinh của kinh tế tuần hoàn
Trước đây, dầu thải chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ một loại chất thải nguy hại cần xử lý. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là một phần không nhỏ lượng dầu này vẫn đang tồn tại ngoài vòng kiểm soát chính thức, đi vào các kênh thu gom tự phát, tái chế thủ công hoặc bị sử dụng sai mục đích.
Hệ lụy không chỉ là ô nhiễm đất, nguồn nước và không khí, mà còn tạo ra những “vùng xám môi trường” kéo dài nhiều năm trong quá trình phát triển công nghiệp.
Các quốc gia phát triển trên thế giới hiện không còn xem dầu thải là “rác bỏ đi”, mà coi đây là một nguồn tài nguyên tái sinh có giá trị chiến lược, góp phần giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nguyên sinh, tăng cường tự chủ năng lượng và bảo vệ môi trường bền vững. Ở một góc nhìn rộng hơn, cách một quốc gia xử lý dầu thải cũng phản ánh trình độ quản trị tài nguyên, năng lực công nghệ và tầm nhìn phát triển dài hạn của quốc gia đó.
Theo Cơ quan Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ (EPA), dầu bôi trơn sau sử dụng hoàn toàn có thể được tái tinh chế để trở thành dầu gốc mới hoặc nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp khác. Quá trình tái sinh này giúp tiết kiệm đáng kể năng lượng so với việc sản xuất dầu gốc từ dầu thô nguyên khai, đồng thời giảm áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên đang ngày càng cạn kiệt.
Điều đó cho thấy, giá trị của dầu thải không nằm ở việc “loại bỏ”, mà ở khả năng quay trở lại chu trình sản xuất như một nguồn nguyên liệu thứ cấp. Trong bối cảnh thế giới đối mặt với nguy cơ thiếu hụt năng lượng, biến động giá dầu và yêu cầu cắt giảm phát thải carbon, việc tận dụng dầu thải trở thành một lựa chọn vừa mang lại lợi ích kinh tế đáng kể, vừa mang ý nghĩa chiến lược về an ninh năng lượng.
Nghiên cứu quốc tế công bố trên Tạp chí khoa học Environments năm 2025 cũng khẳng định tái chế dầu thải là một trong những mô hình tiêu biểu của kinh tế tuần hoàn hiện đại. Tại Liên minh châu Âu (EU), phần lớn lượng dầu thải thu gom được ưu tiên tái sinh thành dầu gốc thay vì đốt bỏ. Chính sách này không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn làm giảm đáng kể sự phụ thuộc vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu.
Ở chiều ngược lại, các tổ chức môi trường quốc tế đều cảnh báo hậu quả nghiêm trọng nếu dầu thải bị xả trực tiếp ra tự nhiên. Chỉ một lượng nhỏ dầu cũng có thể gây ô nhiễm diện rộng đối với nguồn nước mặt, nước ngầm và đất đai. Khi thẩm thấu xuống đất, dầu thải làm suy giảm chất lượng thổ nhưỡng, ảnh hưởng hệ sinh thái và tiềm ẩn nguy cơ tác động lâu dài đến sức khỏe con người.
Bởi vậy, vấn đề cốt lõi hiện nay không phải là tiêu hủy dầu thải bằng mọi giá, mà là xây dựng các chuỗi thu gom - tái chế - tái sinh dầu thải theo quy chuẩn công nghiệp hiện đại. Đây chính là mắt xích then chốt để hoàn thiện nền kinh tế tuần hoàn và kiểm soát hiệu quả các nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Một hệ thống tái chế bài bản không chỉ giúp ngăn chặn dầu thải phát tán ra môi trường mà còn tạo ra nguồn nguyên liệu ổn định cho ngành công nghiệp sản xuất dầu nhờn, hóa dầu và năng lượng. Khi dòng vật chất được khép kín, chất thải sẽ không còn là điểm cuối của quá trình sản xuất mà trở thành đầu vào cho một chu trình kinh tế mới.
Định hướng này cũng phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế tuần hoàn mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang thúc đẩy. Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng chịu áp lực lớn về môi trường, tài nguyên và an ninh năng lượng; đặt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 thì việc hình thành ngành công nghiệp tái chế dầu thải hiện đại không chỉ là yêu cầu cấp thiết về môi trường mà còn là bài toán phát triển bền vững dài hạn, trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến mô hình tăng trưởng quốc gia.
Có thể khẳng định, dầu thải không nên bị nhìn nhận đơn thuần như một loại chất thải nguy hại cần loại bỏ, mà cần được xem là một “mỏ tài nguyên tái sinh” của nền kinh tế xanh. Tái chế dầu thải theo quy chuẩn công nghiệp không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào dầu gốc nguyên sinh, nâng cao khả năng tự chủ năng lượng, mà còn góp phần bảo vệ nguồn nước, đất đai và hệ sinh thái trước nguy cơ ô nhiễm ngày càng gia tăng.
Tiên phong công nghệ tái chế dầu thải
Trong hành trình xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, dầu thải vì thế không phải “điểm cuối của tiêu dùng”, mà chính là khởi đầu của một vòng đời tài nguyên mới.
Đối với Việt Nam, đây là cơ hội đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh phụ thuộc lớn vào nguyên liệu dầu gốc nhập khẩu, biến dầu thải thành nguồn nguyên liệu tái sinh sẽ góp phần giảm áp lực nhập khẩu năng lượng, nâng cao tính tự chủ công nghiệp và giảm chi phí sản xuất. Đặc biệt là trong tình hình biến động địa chính trị Trung Đông và chiến tranh Nga-Ukraine khiến nguồn cung dầu gốc trở nên khan hiếm.
Quan trọng hơn, tái chế dầu thải chính là hiện thân rõ nét của mô hình kinh tế tuần hoàn - nơi vòng đời tài nguyên không kết thúc sau tiêu dùng, mà tiếp tục được tái tạo trong một chu trình phát triển mới.
Việc thiết lập các chuỗi tái chế dầu theo quy chuẩn công nghiệp chính là mắt xích then chốt để hoàn thiện nền kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường, điển hình đã có những đơn vị tiên phong trong tái chế dầu thải, đạt được những kết quả rất tích cực.
Được thành lập từ năm 2011 tại tỉnh Bình Phước (cũ), nay là tỉnh Đồng Nai, Công ty TNHH Môi trường Cao Gia Quý từ năm 2014 đã lắp đặt hệ thống tái chế nhớt thải bằng phương pháp chưng cất chân không, tạo ra sản phẩm dầu gốc SN150. Hệ thống và hoạt động tái chế của Công ty được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép theo Giấy phép xử lý chất thải nguy hại mã QLCTNH số: 1-2-4-5-6-7-8.053.VX ngày 18/12/2014. Với công suất hệ thống tái chế dầu 850 kg/giờ.
Năm 2017, Công ty Cao Gia Quý tiếp tục được Bộ Tài nguyên và Môi trường gia hạn giấy phép xử lý chất thải nguy hại, trong đó cho phép Công ty tiếp tục xử lý chất thải nguy hại và tái chế dầu nhớt thải.
Năm 2025, Cao Gia Quý tiếp tục triển khai cải tiến công nghệ và tăng công suất hệ thống tái chế dầu lên gấp 3 lần, với công nghệ tái chế chân không sâu được Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp phép theo Giấy phép môi trường số 141/GPMT-BTNMT cấp ngày 27/02/2025.
Với 15 năm kinh nghiệm trong ngành tái chế và xử lý dầu nhớt thải, Công ty TNHH Môi trường Cao Gia Quý sản xuất dầu gốc SN150 tái sinh từ dầu thải (công suất hệ thống tái chế dầu 3 tấn/giờ, tương đương hơn 23.000 tấn/năm). Với phương pháp tái chế chân không sâu, và kỹ thuật xử lý màu, mùi giúp sản phẩm dầu gốc SN150 tái sinh đạt chuẩn theo QCVN56:2024/BNNMT và đạt theo tiêu chí Group I theo API (Viện Dầu khí Hoa Kỳ).
Mỗi tấn dầu thải được tái sinh đúng chuẩn là một tấn tài nguyên chúng ta không phải bỏ ngoại tệ ra nhập. Nếu nhìn nhận dầu thải là nguồn lực quốc gia chứ không phải thứ bỏ đi, bài toán an ninh năng lượng và bài toán môi trường sẽ được giải cùng một lúc.
Ông Cao Văn Viên - Giám đốc Công ty TNHH Môi trường Cao Gia Quý
Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng và hoàn thiện các chính sách về kinh tế tuần hoàn, đã đến lúc cần xem xét những cơ chế cụ thể hơn: ưu tiên sử dụng dầu tái sinh trong các dự án đầu tư công, khuyến khích các đơn vị sản xuất và tái chế liên kết thành chuỗi bài bản theo mô hình EPR, đồng thời có chính sách đãi ngộ tương xứng với các doanh nghiệp chứng minh được tỷ lệ tái chế thực tế cao.
Khi dầu thải được nhìn nhận là nguồn lực quốc gia - không phải thứ cần tiêu hủy - và khi chính sách thực sự tạo ra môi trường thuận lợi cho tái chế đạt chuẩn, Việt Nam hoàn toàn có thể giải đồng thời hai bài toán: Giảm phụ thuộc vào dầu gốc nhập khẩu và bảo vệ môi trường bền vững. Đó cũng chính là con đường ngắn nhất để hiện thực hóa cam kết Net Zero 2050 mà Thủ tướng Chính phủ đã khẳng định trước cộng đồng quốc tế tại COP26.
