Những ngày này, sầu riêng tại Krông Pắk bước vào mùa thu hoạch. Với người trồng sầu riêng, một mùa vụ thành công không còn được tính đơn giản bằng số trái thu hoạch. Trái phải đạt kích cỡ thương phẩm đặc biệt là nhóm trái loại A, cây giữ được sức sau thời gian mang trái, chi phí đầu tư hợp lý và quan trọng nhất là lợi nhuận thực thu sau một mùa chăm sóc.
Đó cũng là các chỉ tiêu được theo dõi tại mô hình trình diễn phân bón NPK Cà Mau trên vườn sầu riêng Dona 8 năm tuổi ở Krông Pắk. Vườn có mật độ 250 cây/ha, đang ở giai đoạn kinh doanh ổn định. Mô hình được bố trí so sánh giữa quy trình sử dụng phân bón Cà Mau và cách bón thông thường theo tập quán của nhà vườn, qua đó theo dõi sự khác biệt về sinh trưởng, khả năng mang trái và hiệu quả kinh tế.
Muốn trái phẩm chất tốt, cây phải đủ sức
Nhiều năm gắn bó với sầu riêng tại Krông Pắk, Thạc sĩ Trần Văn Vĩnh (chủ vườn mô hình trình diễn) luôn trăn trở tìm giải pháp giúp cây mang trái tốt nhưng không bị suy kiệt, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư cho mỗi vụ sản xuất. Bởi khi cây mang trái quá sức, bộ lá yếu hoặc dinh dưỡng không được bổ sung phù hợp, nhà vườn có thể đạt kết quả tốt trong một vụ nhưng lại phải mất nhiều thời gian và chi phí để phục hồi cây cho vụ sau.
Từ chính bài toán đó, mô hình trình diễn tại Krông Pắk được triển khai để tìm lời giải phù hợp hơn cho vườn sầu riêng đang ở giai đoạn kinh doanh. Qua quá trình theo dõi, “bí kíp vàng” không nằm ở việc tăng lượng phân bón, mà ở cách cung cấp dinh dưỡng phù hợp với nhu cầu của cây trong từng giai đoạn, vừa hỗ trợ cây sinh trưởng tốt, vừa tạo nền tảng cho quá trình mang trái.
Niên vụ 2025-2026 cũng là một phép thử không dễ dàng. Trong thời gian cây ra hoa, đậu trái, Krông Pắk xuất hiện những đợt nắng nóng kéo dài, nguồn nước tưới có thời điểm chưa đáp ứng đầy đủ khiến sinh trưởng của cây có lúc chững lại. Tuy nhiên, vườn mô hình vẫn duy trì khá tốt sức cây và tiếp tục phát triển ổn định khi điều kiện thời tiết thuận lợi hơn.
Theo Thạc sĩ Hồ Công Trực (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đất, Phân bón và Môi trường Tây Nguyên), với sầu riêng kinh doanh, nhu cầu dinh dưỡng thay đổi rõ theo từng giai đoạn. Sau thu hoạch, cây cần được phục hồi sức và bộ rễ; khi phát triển cơi đọt, dinh dưỡng cần hỗ trợ hình thành bộ lá khỏe; đến giai đoạn mang trái, chế độ chăm sóc phải bảo đảm vừa nuôi trái tốt, vừa hạn chế tình trạng cây suy kiệt sau vụ.
Từ nguyên tắc đó, mô hình sử dụng nền hữu cơ OM CAMAU kết hợp NPK Cà Mau Gold 20-10-10 và NPK Cà Mau 15-15-15+10S+TE (SOP), được phân bổ theo các đợt chăm sóc phù hợp với quá trình sinh trưởng của cây.
Những khác biệt đầu tiên được ghi nhận khá sớm trên cơi đọt. Cây tại khu vực mô hình đạt trung bình 18,2 lá/cơi, chiều dài chồi 11cm, cao hơn nhiều so với vườn đối chứng. Các chỉ số sinh trưởng cho thấy bộ lá phát triển tốt, giúp cây duy trì khả năng quang hợp, tích lũy dinh dưỡng để nuôi trái và giữ sức cho những giai đoạn tiếp theo. Chính nền cây khỏe này cũng là cơ sở để mô hình tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực hơn về khả năng mang trái và hiệu quả kinh tế.
Tỷ lệ trái thương phẩm cao, hiệu quả cũng tăng
Khi bước vào giai đoạn đánh giá khả năng mang trái, mô hình tiếp tục ghi nhận những chỉ số ấn tượng.
Theo kết quả quan sát, nhờ sử dụng phân bón Cà Mau, vườn đạt trung bình 36 trái/cây, trong khi vườn đối chứng chỉ đạt 34 trái/cây, tương đương tăng 5,9%. Trọng lượng lý thuyết trung bình đạt 3,31kg/trái, nhỉnh hơn vườn đối chứng.
Điểm đáng quan tâm hơn nằm ở cơ cấu kích cỡ trái. Tỷ lệ trái thuộc nhóm kích cỡ thương phẩm 2-4kg tại mô hình tăng nhiều so với đối chứng. Đối với nhà vườn, đây là chỉ tiêu có ý nghĩa thực tế. Khi cây vừa giữ được số trái tốt, vừa tăng tỷ lệ trái loại A, hiệu quả cuối vụ mới có cơ sở được cải thiện.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Nam (Phó Hiệu trưởng Trường đại học Tây Nguyên) cho rằng việc đánh giá một quy trình chăm sóc sầu riêng cần được xem xét trên nhiều yếu tố. Năng suất là quan trọng, nhưng sức sinh trưởng của cây, chất lượng và độ đồng đều của trái, khả năng duy trì sức cây sau thu hoạch cũng như hiệu quả kinh tế đều cần được đặt trong cùng một quá trình theo dõi. Qua từng chỉ tiêu được theo dõi, mô hình đang cho thấy rõ các bí quyết hay giúp sầu riêng vừa khỏe cây, tăng tỷ lệ trái thương phẩm, vừa cải thiện hiệu quả kinh tế cho nhà vườn.
Bón phân hợp lý giúp nhẹ chi phí, cao năng suất, tăng lợi nhuận
Một điểm đáng chú ý khác của mô hình lại nằm ở khoản đầu tư cho phân bón.
Theo hạch toán, chi phí phân bón tại vườn sử dụng phân bón Cà Mau thấp hơn tới hơn 10% so với đối chứng nhưng các chỉ tiêu sinh trưởng vẫn đạt kết quả cao hơn hẳn. Theo tính toán, lợi nhuận dự kiến của mô hình đạt khoảng 1,469 tỷ đồng/ha/vụ, cao hơn 8,54% so với đối chứng.
Với một vườn sầu riêng vốn đã có nền năng suất tốt, mức chênh lệch 8,54% không phải con số nhỏ. Kết quả này cho thấy vườn vẫn còn khả năng gia tăng hiệu quả khi các yếu tố dinh dưỡng, sức cây, khả năng mang trái và chi phí đầu tư được tính toán chặt chẽ hơn.
Lợi ích kép này cho thấy khi dinh dưỡng được tính toán hợp lý, cây không chỉ cho lợi nhuận tốt trong vụ hiện tại mà còn giữ được sức, tạo nền để tiếp tục cho hiệu quả ổn định ở những vụ tiếp theo.
Điều đáng chú ý tại mô hình là hiệu quả được cải thiện trên chính một vườn sầu riêng vốn đã có nền năng suất tốt. Và sự cải thiện thể hiện trên đồng thời những yếu tố nhà vườn quan tâm nhất: Số trái thu được tăng, tỷ lệ trái thương phẩm có xu hướng cao hơn, trong khi chi phí phân bón giảm và lợi nhuận tăng ấn tượng.
Kết quả tại Krông Pắk cũng cho thấy mục tiêu của phân bón Cà Mau khi thực hiện mô hình trình diễn là đưa các giải pháp dinh dưỡng đến gần hơn với thực tế sản xuất: không chỉ giúp cây phát triển tốt trong một vụ mà còn hướng tới hiệu quả lâu dài thông qua việc giữ sức cây, nâng tỷ lệ trái thương phẩm, kiểm soát chi phí và cải thiện lợi nhuận cho nhà vườn, từ đó góp phần giúp nền nông nghiệp phát triển “bền vững hơn, thịnh vượng hơn”.
