Bảo tồn đa dạng sinh học trong bối cảnh hiện nay: Thách thức và giải pháp

Đa dạng sinh học không chỉ là “kho báu tự nhiên” mà còn là nền tảng cho phát triển kinh tế xanh và an ninh sinh thái quốc gia. Dù đã có chiến lược quốc gia và nỗ lực từ địa phương, công tác bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn.

Các đại biểu tham gia Hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía bắc". (Ảnh: PanNature)
Các đại biểu tham gia Hội thảo "Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía bắc". (Ảnh: PanNature)

Thực trạng đáng lo ngại của công tác bảo tồn

Tại Hội thảo “Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía bắc” do Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) và Trung tâm Con người và thiên nhiên (PanNature) tổ chức ngày 21/10 tại Thái Nguyên, các chuyên gia cho biết, Việt Nam được xếp trong nhóm 25 quốc gia có mức đa dạng sinh học cao nhất thế giới, với hơn 20.000 loài thực vật, 3.000 loài cá, hơn 1.000 loài chim, 300 loài thú, cùng hàng nghìn loài bò sát, lưỡng cư và côn trùng.

Sự phong phú này là kết quả của điều kiện tự nhiên đặc biệt từ địa hình đa dạng, khí hậu nhiệt đới gió mùa đến mạng lưới rừng, sông, hồ, vùng biển phong phú trải dài từ bắc chí nam.

z7150357025981-f4e5dd447184c17fce7b2fd4c34f335a.jpg
Việt Nam được xếp trong nhóm 25 quốc gia có mức đa dạng sinh học cao nhất thế giới. (Ảnh: PanNature)

Các khu rừng đặc dụng, vườn quốc gia và khu bảo tồn hiện đang là “pháo đài sinh học” của Việt Nam. Toàn quốc có 35 vườn quốc gia, 57 khu dự trữ thiên nhiên, 12 khu bảo tồn loài và sinh cảnh, cùng 53 khu bảo vệ cảnh quan, góp phần bảo vệ hơn 2,3 triệu ha rừng và lưu giữ những giá trị sinh thái, kinh tế, văn hóa to lớn.

Tuy vậy, công tác bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Ông Lã Quang Trung, Điều phối viên Bảo tồn thiên nhiên, Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên và phát triển (CCD), đánh giá hiệu quả bảo tồn của 107 loài có đến 77% số loài được đánh giá có mức bảo tồn “rất kém”, 74 loài nguy cấp chưa có kế hoạch bảo tồn cụ thể.

z7150275694805-b134d67baae5039e223481ecbd6d749b.jpg
Đại biểu tham dự Hội thảo “Đa dạng sinh học và giải pháp dựa vào thiên nhiên cho phát triển vùng núi phía bắc” do Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) và Trung tâm Con người và thiên nhiên (PanNature) tổ chức. (Ảnh: PanNature)

Việc thiếu các kế hoạch bảo tồn đã làm cho nhiều loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm bị bỏ quên cho công tác điều tra, nghiên cứu, bảo vệ và phát triển quần thể, từ đó dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng cao hơn như là các loài trong lớp chim, các loài thú móng guốc và thú ăn thịt.

Bên cạnh đó, tình trạng săn bắt, buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã vẫn diễn ra phức tạp, trong giai đoạn 2016-2021 đã ghi nhận hơn 650 vụ vi phạm liên quan đến 97 loài trong Danh sách Đỏ các loài có nguy cơ tuyệt chủng (IUCN).

Trong số 44 loài thú bị buôn bán trái phép, có tới 16 loài có tên trong Danh sách Đỏ các loài có nguy cơ tuyệt chủng (IUCN) từ mức sắp bị đe dọa đến cực kỳ nguy cấp.

crm-3332.jpg
Chuyên gia Lã Quang Trung, Điều phối viên Bảo tồn thiên nhiên, Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên và phát triển (CCD), trình bày thực trạng bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam tại hội thảo. (Ảnh: PanNature)

Ngoài ra, rừng tự nhiên bị phân mảnh, diện tích sinh cảnh bị thu hẹp, trong khi nguồn lực và nhân sự cho bảo tồn còn hạn chế. Nhiều cán bộ làm công tác này phải kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn sâu về quản lý hệ sinh thái.

Cơ chế tài chính chưa phù hợp, chính sách đãi ngộ thấp khiến việc thu hút nhân lực gắn bó lâu dài gặp nhiều khó khăn.

Một thách thức khác là thiếu dữ liệu và thông tin cập nhật về đa dạng sinh học. Việc điều tra, giám sát còn rời rạc, thiếu liên kết giữa các ngành, khiến công tác hoạch định chính sách và quy hoạch bảo tồn chưa đồng bộ.

Từ bảo vệ rừng đến bảo tồn hệ sinh thái

Theo Điều phối viên Bảo tồn thiên nhiên Lã Quang Trung, bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam hiện nay cần thay đổi tư duy với hướng đi mới, không thể chỉ dừng ở việc “bảo vệ cây rừng”, mà phải chuyển sang quản lý tổng thể hệ sinh thái và loài.

Trong đó, Việt Nam cần quy hoạch xây dựng chính sách tổng thể, tiến hành đồng bộ các giải pháp gồm thiết lập các vùng cấm xâm nhập (no-go zones) trong khu bảo vệ, nhằm bảo vệ nghiêm ngặt các loài cực kỳ nguy cấp như vượn cao-vít, voi, sao la, bò rừng.

Tái hoang dã và phục hồi quần thể loài bằng mô hình nhân giống, thả bán hoang dã, kết hợp hợp tác liên biên giới để duy trì hành lang sinh học tự nhiên.

Xây dựng kế hoạch ứng phó khẩn cấp cho các loài có quần thể duy nhất, ngăn nguy cơ tuyệt chủng do biến đổi khí hậu, dịch bệnh hay săn bắt.

z7150331258557-61b44ee6fb8634edadb008c3b1475224.jpg
Trong bối cảnh mới, cần thay đổi tư duy từ bảo vệ rừng đơn thuần sang quản lý tổng thể hệ sinh thái và loài, theo các chuyên gia tham gia hội thảo đánh giá. (Ảnh: VĂN THỊNH)

Đặc biệt, các địa phương cần lồng ghép bảo tồn với phát triển sinh kế, thúc đẩy mô hình du lịch sinh thái, du lịch xanh, giúp người dân sống hài hòa và có lợi ích kinh tế từ việc gìn giữ thiên nhiên.

Còn theo bà Hoàng Thị Bình, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Cao Bằng, để bảo tồn hiệu quả, cần trao quyền và nguồn lực cho các tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương.

Đây là lực lượng có vai trò đặc biệt trong tuyên truyền, giám sát, tư vấn phản biện, cũng như triển khai các mô hình bảo tồn dựa vào cộng đồng như trồng rừng, khoanh nuôi phục hồi sinh cảnh, phát triển cây dược liệu và kiểm soát sinh vật ngoại lai.

Đồng thời, việc nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo cán bộ chuyên trách cấp địa phương, tăng cường phối hợp giữa các ngành trong bảo tồn đa dạng sinh học cũng là yếu tố then chốt giúp công tác bảo tồn đi vào chiều sâu, bền vững hơn.

z7150377863910-e978d4e7188ef7e14015f79b5aad7a54.jpg
Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, ban ngành và người dân đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học Việt Nam. (Ảnh: VĂN THỊNH)

Các chuyên gia khuyến nghị, trong tương lai, mỗi vườn quốc gia và khu bảo tồn nên đặt mục tiêu tái hoang dã ít nhất một loài động vật hoặc thực vật quý hiếm.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, khuyến khích tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật quốc tế, tăng cường công cụ số và phân tích dữ liệu để quản lý hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, việc đầu tư cho bảo tồn hôm nay chính là đầu tư cho tương lai, một tương lai mà con người và thiên nhiên cùng phát triển bền vững, hài hòa và an toàn.

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 01/5/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước giảm mưa, miền Trung nắng đẹp, Nam Bộ còn nắng nóng cục bộ

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 01/5/2026: Không khí lạnh suy yếu, cả nước giảm mưa, miền Trung nắng đẹp, Nam Bộ còn nắng nóng cục bộ

Trong đêm nay và ngày mai, khối không khí lạnh đang suy yếu dần, Bắc Bộ và miền Trung duy trì trạng thái khô ráo vào ban ngày, thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời; trong khi Nam Bộ vẫn có khả năng xuất hiện mưa dông cục bộ về chiều tối.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/4/2026: Ngày nghỉ lễ thời tiết thuận lợi: Bắc Bộ mát mẻ, miền Trung nắng đẹp

[Video] Dự báo thời tiết ngày 30/4/2026: Ngày nghỉ lễ thời tiết thuận lợi: Bắc Bộ mát mẻ, miền Trung nắng đẹp

Trong ngày nghỉ lễ 30/4 hôm nay, thời tiết trên cả nước thuận lợi cho các hoạt động vui chơi, du lịch và di chuyển. Bắc Bộ duy trì trạng thái mát mẻ, ít mưa nhờ ảnh hưởng của không khí lạnh; miền Trung trời đẹp, biển êm; trong khi Nam Bộ tiếp tục nắng nóng ban ngày nhưng cần lưu ý khả năng xuất hiện mưa dông về chiều tối.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/4/2026: Không khí lạnh tăng cường, Bắc Bộ khô ráo, Nam Bộ tiếp diễn nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 30/4/2026: Không khí lạnh tăng cường, Bắc Bộ khô ráo, Nam Bộ tiếp diễn nắng nóng

Không khí lạnh tiếp tục tăng cường xuống nước ta trong đêm nay 29/04, giúp Bắc Bộ duy trì trạng thái khô ráo, trời mát và ít mưa. Trong khi đó, mưa ở miền Trung có xu hướng giảm dần, nắng trở lại từ ngày mai; riêng Nam Bộ vẫn duy trì trạng thái nắng nóng ban ngày nhưng cần đề phòng mưa dông về chiều tối.

Du khách lên đảo Cô Tô được hướng dẫn sử dụng túi đựng thân thiện với môi trường thay cho túi nilon và túi nhựa. (Ảnh: QUANG THỌ)

Giải pháp giảm rác thải nhựa trong du lịch

Tình trạng xả rác thải nhựa trong du lịch đang tạo sức ép ngày càng lớn đối với nhiều địa phương. Nếu không sớm khắc phục, áp lực bảo vệ môi trường tiếp tục gia tăng, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng điểm đến và tính bền vững của ngành du lịch.

Các nhà thầu xuyên đêm thi công các công trình chống ngập tại Hà Nội.

Tăng tốc hoàn thành các dự án chống ngập

Chỉ còn vài ngày nữa là đến 30/4, thời hạn phải hoàn thành các hạng mục chính của các công trình, dự án chống ngập khẩn cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Những ngày này, các đơn vị đang chạy đua với thời gian, thi công xuyên đêm để hoàn thành công trình đúng tiến độ, kịp thời đưa vào vận hành ngay trong mùa mưa năm 2026.

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Đồng hành xanh hóa nông nghiệp: Từ giấc mơ đến hiện thực

Từ những vùng đất từng bị xem là chai cứng, khó canh tác, các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ sinh học đang từng bước tạo nên sự thay đổi rõ rệt. Không chỉ giúp giảm chi phí, tăng năng suất và nâng cao giá trị nông sản, những vườn chanh leo, dâu tây, cà chua… còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh, bền vững.

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Khu vực Nam Bộ nắng nóng gay gắt tới hết tháng 4

Ngày 27/4, ở khu vực Nam Bộ có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ C. Cơ quan khí tượng dự báo, ngày 28-29/4 tới, khu vực Nam Bộ tiếp tục duy trì nắng nóng gay gắt và tình hình nắng nóng tại đây có khả năng kéo dài đến khoảng ngày 30/4.

(Ảnh minh họa: THÀNH ĐẠT)

Từ chiều tối 28/4, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa to đến rất to, trời chuyển mát

Dự báo, do ảnh hưởng không khí lạnh, từ chiều tối 28/4, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa dông, cục bộ có nơi mưa to đến rất to, trời chuyển mát. Tàu thuyền trên biển khu vực phía bắc vịnh Bắc Bộ và vùng biển phía bắc khu vực bắc Biển Đông đề phòng gió mạnh cấp 5-6, giật cấp 7, biển động, sóng biển cao 1,5-2,5m.

Mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên. (Ảnh NGỌC LINH)

Bài 2: Xử lý đồng bộ các điểm nghẽn

Sau bước chuyển về thể chế, điều cần thiết là tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Từ mặt bằng, thủ tục, nhân lực đến cơ chế tài chính và chế tài xử lý, nhiều điểm nghẽn vẫn cần được xử lý đồng bộ để nguồn lực khoáng sản được khai thác hiệu quả, minh bạch và bền vững.