Áp lực từ sự kỳ vọng và cách yêu thương chưa đúng
Tại nhiều gia đình, tâm lý lo âu về kết quả học tập vô hình trung biến cha mẹ thành người gây áp lực trực tiếp lên con trẻ. Trước mỗi kỳ thi, không khó để bắt gặp cảnh phụ huynh đốc thúc con học tập với cường độ cao, đi kèm những kỳ vọng nặng nề về thành tích. Đáng chú ý, khi kết quả không như ý, thay vì thấu hiểu, nhiều người lại chọn cách trách mắng, thậm chí so sánh con với “con nhà người ta”.
Câu chuyện của chị Đồng Thị Lan (44 tuổi, Bắc Ninh) là một minh chứng điển hình cho vòng xoáy áp lực này. Cứ mỗi độ thi cử, chị lại chẳng thể kiềm chế được nỗi sốt ruột khi thấy con không ngồi vào bàn học. Những câu hỏi như “Học bài chưa?”, “Sao vẫn ngồi đấy?” hay “Vào học ngay!” đã trở thành điệp khúc quen thuộc khiến không khí gia đình thêm căng thẳng. Chị thừa nhận mình từng kiểm soát con quá gắt gao, từ chuyện đèn sách đến cả những riêng tư trong cuộc sống. Để rồi cái giá phải trả cho sự áp đặt ấy chính là khoảng cách giữa hai mẹ con ngày một lớn dần, khiến sợi dây kết nối cứ thế lỏng lẻo rồi mất hẳn.
“Giải mã” nỗi sợ của trẻ khi kỳ thi đến
Theo Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Lanh (Công ty cổ phần Học viện Minh Trí Thành): “Không có đứa trẻ nào sợ kỳ thi cả. Các con chỉ đang sợ giá trị của mình trước thầy cô, cha mẹ và chính mình”.
Nỗi sợ thi cử của trẻ thường được tạo thành từ ba lớp áp lực: Sợ điểm thấp, sợ bị phê bình và sợ đánh mất niềm tin từ những người thân yêu nhất. Khi một đứa trẻ bước vào phòng thi với những áp lực trên, bài thi không còn là nơi để con thể hiện năng lực. Trẻ lo lắng rằng, nếu không đạt điểm cao, con sẽ bị coi là “học dốt”, là “vô dụng”. Và nghiêm trọng hơn cả là nỗi sợ: “Nếu mình không giỏi, mẹ sẽ không yêu mình nữa”.
Khi trẻ học tập chỉ để đối phó với những trận mắng mỏ hay sự chì chiết của cha mẹ, não bộ của con sẽ “co rúm” lại. Ở trạng thái này, các vùng não phụ trách tư duy sáng tạo và ghi nhớ bị ức chế, dẫn đến việc dù trẻ có học ngày học đêm thì hiệu quả vẫn rất thấp. Ngược lại, nếu được học tập trong sự tò mò và khích lệ, trí tuệ của trẻ sẽ bừng nở như một bông hoa. Sự tự tin trong học tập chỉ đến khi con có thái độ khám phá chứ không phải từ việc ép buộc.
Đó chính là lý do vì sao con gái chị Lan học tập ngày càng sa sút. Trong kỳ thi vào lớp 10, con không đạt điểm như mong muốn - thấp hơn năng lực của con và thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng của mẹ. Dù con vẫn đỗ, nhưng thời điểm ấy, chị Lan lại buông ra những lời trách cứ và so sánh làm tổn thương con.
"Con được phép sai lầm", áp lực được gỡ bỏ
Để giúp con thoát khỏi áp lực thi cử, đặc biệt là từ “áp lực gia đình”,
Thạc sĩ Nguyễn Thị Lanh đề xuất một giải pháp mang đến sự thay đổi khác biệt về tư duy dành cho các bậc phụ huynh: “Hãy trao cho con quyền được sai”.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Lanh nhấn mạnh rằng, nếu cha mẹ giúp con mình được học với thái độ là: Con khám phá đi, con được phép sai lầm mà, con cứ thử đi... thì con sẽ rất tự tin học tập.
“Con được phép sai lầm” không phải là cổ súy cho việc trẻ lơ là học tập mà là cách để giúp con tự tin trong học tập mà không bị đè nặng bởi áp lực. Khi cha mẹ chấp nhận sai lầm như một phần tất yếu của quá trình trưởng thành, trẻ sẽ trút bỏ được gánh nặng về điểm số. Thay vì hỏi con “Được mấy điểm?”, “Tại sao điểm lại thấp thế?”, cha mẹ hãy bắt đầu bằng câu hỏi: “Hôm nay con đã học được điều gì mới?”.
Nhiều cha mẹ chưa biết cách chấp nhận những “điểm số không như ý” và những thất bại của con trong các kỳ thi. Sự kỳ vọng quá mức rồi những thất vọng thái quá đã trở thành bức tường ngăn cách giữa cha mẹ và con cái.
Sự thay đổi từ “áp đặt” sang “đồng hành” đã giúp chị Lan thay đổi hoàn toàn mối quan hệ giữa mẹ và con. Chị bắt đầu học cách chịu trách nhiệm 100%, học cách ghi nhận những nỗ lực dù là nhỏ nhất và đặc biệt là cho phép con được sai.
Chị học cách nói lời yêu thương, khích lệ thay vì nghiêm khắc. Thành quả ngọt ngào đã đến khi con gái chị dần thay đổi. Con học tập tiến bộ hơn và thi đỗ vào trường đại học yêu thích. Giờ đây, dù đã đi học đại học xa nhà, mỗi lần về tới cổng là con lại chạy ngay vào phòng để ôm chầm lấy mẹ.
Khi áp lực về kết quả được thay thế bằng niềm vui từ sự tiến bộ nhỏ nhất mỗi ngày, trẻ sẽ tự xây dựng cho mình một bản lĩnh nội tại vững vàng. Sự tin tưởng và đồng hành của cha mẹ giúp con tự tin vượt qua mọi kỳ thi của cuộc đời.
