Ứng dụng AI trong quản lý thuế và kiểm soát rủi ro

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã mở ra nhiều cơ hội mới trong quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực thuế. AI không chỉ giúp tự động hóa quy trình mà còn nâng cao khả năng giám sát, phát hiện rủi ro, từ đó bảo đảm minh bạch, công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Để hiểu rõ hơn về vai trò của AI trong quản lý thuế, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MISA.
Ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng AI để kiểm soát hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro. (Ảnh: baochinhphu.vn)
Ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng AI để kiểm soát hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro. (Ảnh: baochinhphu.vn)

Phóng viên: Hiện ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng AI để kiểm soát hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro. Theo ông, việc này đã mang lại hiệu quả như thế nào?

Tổng Giám đốc MISA Lê Hồng Quang: Khi đã ứng dụng AI vào quản lý, chắc chắn hiệu quả mang lại là rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý rủi ro. Thực tế, hiện nay, mỗi năm có hàng triệu hóa đơn được phát hành từ các doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Nếu kiểm soát theo phương pháp thủ công, việc phát hiện sai phạm, gian lận sẽ mất rất nhiều thời gian và dễ bỏ sót những bất thường. Trong khi đó, AI giúp giải quyết bài toán này một cách hiệu quả.

Hệ thống AI có thể tự động phân tích dữ liệu hóa đơn theo thời gian thực, xác định những điểm nghi vấn, phát hiện các dấu hiệu gian lận như: doanh nghiệp có doanh thu thấp nhưng phát hành số lượng lớn hóa đơn giá trị cao; hóa đơn phát hành từ các doanh nghiệp có lịch sử vi phạm thuế; doanh nghiệp có các giao dịch bất thường về thời gian, tần suất, giá trị hóa đơn…

Trước đây, các cán bộ thuế phải kiểm tra thủ công, đối chiếu từng dữ liệu để phát hiện sai phạm. Nhưng với AI, hệ thống có thể sàng lọc hàng triệu hóa đơn chỉ trong vài giây, giúp cơ quan thuế kịp thời đưa ra cảnh báo và có biện pháp kiểm tra phù hợp. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn gian lận hóa đơn ngay từ đầu mà còn góp phần giảm thất thoát ngân sách nhà nước, tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn.

Ngoài ra, AI còn có thể hỗ trợ người nộp thuế, giúp họ kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thuận tiện hơn. Các công cụ trợ lý ảo sử dụng AI có thể hướng dẫn kê khai thuế, giải đáp chính sách thuế một cách tự động, giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định dễ dàng hơn mà không cần mất thời gian chờ đợi phản hồi từ cán bộ thuế.

Ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MISA.

Ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MISA.

Phóng viên: Để AI phát huy hiệu quả tối đa trong quản lý thuế, cần có những điều kiện gì, thưa ông?

Tổng Giám đốc MISA Lê Hồng Quang: Để AI thật sự trở thành công cụ hiệu quả trong quản lý thuế, chúng ta cần tập trung vào ba yếu tố quan trọng:

Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu số. AI chỉ hoạt động hiệu quả khi có hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và được liên thông giữa các cơ quan thuế, hải quan, ngân hàng và các cơ quan liên quan khác. Hiện nay, ngành Thuế đã có hệ thống hóa đơn điện tử, nhưng cần tiếp tục mở rộng khả năng kết nối, đồng bộ dữ liệu để AI có thể phân tích và nhận diện rủi ro tốt hơn.

Thứ hai, có cơ chế đầu tư phù hợp. AI không phải là công nghệ có thể triển khai một cách đơn lẻ mà cần chiến lược đầu tư dài hạn. Một số công cụ AI có thể được sử dụng miễn phí, nhưng với những ứng dụng chuyên sâu như phân tích rủi ro thuế, phát hiện gian lận, việc đầu tư vào hệ thống AI hiện đại là điều cần thiết.

Hiện nay, nhiều quốc gia đã tích hợp AI vào hệ thống thuế quốc gia để kiểm soát hóa đơn, dự báo nguồn thu và giám sát tuân thủ. Việt Nam cũng đang đi theo hướng này và may mắn là Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI vào quản lý nhà nước. Vấn đề quan trọng là cần xây dựng lộ trình triển khai AI phù hợp với ngân sách và đặc thù quản lý thuế của Việt Nam.

Thứ ba, về yếu tố con người, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ thuế. AI có thể thay thế một số công việc mang tính lặp lại, nhưng con người vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích, ra quyết định và kiểm soát AI. Do đó, cán bộ thuế cần được đào tạo để sử dụng AI hiệu quả, biết cách khai thác dữ liệu và phối hợp với AI để tối ưu hóa quy trình quản lý.

Phóng viên: Một ý kiến lo ngại rằng AI có thể làm giảm vai trò của con người trong ngành thuế. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Tổng Giám đốc MISA Lê Hồng Quang: Hiện nay, các bộ, ngành đang thực hiện sắp xếp tinh gọn theo Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, kéo theo sự thay đổi về quy mô hoạt động từ cấp bộ, ngành Trung ương đến bộ máy quản lý địa phương. Trong bối cảnh số lượng cán bộ công chức hạn chế nhưng khối lượng công việc ngày càng tăng, việc chuyển đổi số và ứng dụng AI càng trở nên quan trọng.

Đúng là AI có thể thay thế con người trong một số công việc mang tính lặp lại, thủ công. Nhưng điều đó không có nghĩa là AI sẽ khiến con người mất việc. Thay vào đó, AI giúp con người tập trung vào các nhiệm vụ quan trọng hơn.

Trong ngành Tài chính, trước hết cần có các công cụ AI hỗ trợ cán bộ công chức theo từng nghiệp vụ cụ thể. Hiện nay, với sự phát triển của công nghệ, chúng ta đã nhắc nhiều đến trợ lý AI. Nếu mỗi cán bộ công chức có một trợ lý AI chuyên sâu giúp họ thực hiện công việc thì năng suất và chất lượng công việc sẽ tăng lên gấp đôi.

Thí dụ, thay vì phải kiểm tra từng hóa đơn một cách thủ công, cán bộ thuế có thể sử dụng AI để phát hiện rủi ro, sau đó tập trung vào phân tích chuyên sâu, đưa ra quyết định xử lý. Như vậy, AI không thay thế mà hỗ trợ cán bộ thuế làm việc hiệu quả hơn.

Hơn nữa, AI còn mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp mới. Khi công nghệ phát triển, ngành Thuế sẽ cần chuyên gia dữ liệu, kỹ sư AI, chuyên viên phân tích rủi ro… Những công việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn tạo thêm giá trị cho ngành tài chính - thuế.

Tuy nhiên, việc đầu tư AI cần tùy theo cấp độ ứng dụng. Có những ứng dụng miễn phí, nhưng cũng có những ứng dụng trả phí đòi hỏi đầu tư ngân sách lớn hơn. Đối với các cơ quan nhà nước, việc đầu tư AI sẽ cần ngân sách phù hợp để giải quyết các bài toán lớn của ngành.

Thực tế, trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là động lực mà còn là chìa khóa để Việt Nam vươn mình phát triển. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đã khẳng định rõ: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá ưu tiên hàng đầu” trong mô hình tăng trưởng mới của đất nước. Đây chính là nền tảng quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan Nhà nước trong quá trình ứng dụng AI vào chuyển đổi số, đặc biệt là với những ngành như tài chính, thuế và quản lý ngân sách...

Và tất nhiên, người lao động ngành thuế nên chuẩn bị sẵn sàng bằng cách trang bị kiến thức, kỹ năng và đặc biệt là học cách làm chủ AI. Chỉ khi làm chủ AI, chúng ta mới có thể tạo ra lợi thế vượt trội, nâng cao hiệu suất làm việc và không lo bị “thất thế” trước làn sóng công nghệ này.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Có thể bạn quan tâm

Thứ trưởng Tài chính Cao Anh Tuấn phát chỉ đạo hội thảo.

Rà soát, hoàn thiện dự thảo Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế

Ngày 24/6, tại tỉnh Quảng Ninh, Cục Thuế tổ chức Hội thảo rà soát, hoàn thiện dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý thuế và Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều, biện pháp tổ chức thi hành Luật Quản lý thuế. Thứ trưởng Tài chính Cao Anh Tuấn dự và phát biểu chỉ đạo tại hội thảo.

Cục trưởng Mai Xuân Thành chính thức giới thiệu và trao tặng “Sách Trắng Thuế Việt Nam 2026” cho Deloitte Việt Nam.

Nâng cao năng lực lãnh đạo thuế trong bối cảnh chuyển đổi và hội nhập

Chiều 24/6, tại Hà Nội, Deloitte Việt Nam tổ chức Hội thảo “Lãnh đạo Thuế cấp cao trong kỷ nguyên mới-Góc nhìn toàn cầu và thực tiễn tại Việt Nam” và ra mắt Chương trình Lãnh đạo Thuế cấp cao (CTxO Program) tại Việt Nam. Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành cùng đại diện lãnh đạo một số ban, đơn vị thuộc Cục Thuế tham dự.

Tăng cường bảo mật ngân hàng. (Đồ họa: HỒNG ANH)

Chống lừa đảo AI trong ngành ngân hàng

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội cho ngành ngân hàng trong việc nâng cao hiệu quả vận hành, quản trị rủi ro và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, chính công nghệ này cũng đang bị tội phạm mạng lợi dụng để tạo ra các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi.

Công chức thuế hướng dẫn, hỗ trợ tại cơ sở của người nộp thuế.

Thuế tỉnh Đồng Tháp tăng cường làm sạch mã số thuế

Thực hiện Quyết định số 595/QĐ-CT của Cục Thuế về triển khai Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế-Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”, Thuế tỉnh Đồng Tháp đã và đang tăng cường các giải pháp, rà soát, xử lý các trường hợp vi phạm nhằm tạo điều kiện môi trường kinh doanh thuận lợi và minh bạch.

Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành phát biểu chỉ đạo tại hội nghị.

Tập trung đổi mới để hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách với hiệu suất cao nhất

Ngày 23/6, Đảng ủy Cục Thuế tổ chức Hội nghị sơ kết công tác Đảng 6 tháng đầu năm 2026, triển khai nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026. Dự hội nghị có tập thể Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Đảng bộ Cục Thuế; Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy Cục Thuế, Bí thư các Đảng bộ/Chi bộ trực thuộc Đảng bộ Cục Thuế.

[Infographic] Chứng khoán ngày 22/6: VN-Index tăng 1,83%, hướng đến vùng kháng cự 1.870-1.900 điểm

[Infographic] Chứng khoán ngày 22/6: VN-Index tăng 1,83%, hướng đến vùng kháng cự 1.870-1.900 điểm

Thị trường có phiên giao dịch đầu tuần tích cực, VN-Index tăng 33,37 điểm lên mức 1.857,91 điểm, hướng đến vùng kháng cự 1.870-1.900 điểm. Độ rộng trên HoSE nghiêng về tiêu cực với 180 mã giảm giá, 128 mã tăng giá, 49 mã giữ giá tham chiếu. Thanh khoản thị trường giảm, khối lượng giao dịch khớp lệnh giảm 15,9%. 

Những điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 200/2026/NĐ-CP về chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ

Những điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 200/2026/NĐ-CP về chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ

Ngày 5/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế (thay thế Nghị định số 153/2020/NĐ-CP, Nghị định số 65/2022/NĐ-CP và Nghị định số 08/2023/NĐ-CP).

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Chứng khoán ngày 18/6: VN-Index tăng hơn 24 điểm bất chấp khối ngoại xả mạnh cổ phiếu trụ

Phiên giao dịch ngày 18/6, sắc xanh chiếm ưu thế trên thị trường chứng khoán Việt Nam. VN-Index tăng 24,27 điểm (+1,34%), lên mức 1.830,47 điểm khi chốt phiên. Động lực chính đến từ nhóm bất động sản, đặc biệt là VIC, VHM và VRE đồng loạt tăng trần, bất chấp áp lực điều chỉnh từ nhóm ngân hàng, chứng khoán và thép.

Hộ kinh doanh mới chuyển đổi lên doanh nghiệp sẽ được đơn giản thủ tục thuế, kế toán. Trong ảnh: Cán bộ Thuế cơ sở 5 tỉnh Hà Tĩnh hỗ trợ hộ kinh doanh kê khai thuế trên ứng dụng eTax Mobile. (Ảnh: PHAN TÂM)

Mở cơ chế vay vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Mặc dù chiếm 98% về số lượng nhưng vốn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chỉ chiếm khoảng 19-20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Bộ Tài chính đề xuất nhiều giải pháp mới trong dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) nhằm thúc đẩy khu vực doanh nghiệp này phát triển nhanh, bền vững.

Ảnh minh họa.

Chứng khoán ngày 17/6: Khối ngoại bán ròng mạnh, VN-Index đảo chiều giảm điểm

Phiên giao dịch ngày 17/6, thị trường chứng khoán Việt Nam diễn biến phân hóa. Áp lực bán mạnh tại nhóm bất động sản, đặc biệt là VIC và VHM, đã kéo các chỉ số chính đi xuống, dù nhóm ngân hàng và chứng khoán duy trì sắc xanh hỗ trợ thị trường. Chốt phiên, VN-Index giảm 1,74 điểm (-0,1%), xuống mức 1.806,2 điểm.

Chỉ số MXV-Index.

Giá dầu lao dốc kéo MXV-Index giảm, cà-phê nối dài đà tăng

Thị trường hàng hóa nguyên liệu thế giới tiếp tục ghi nhận diễn biến phân hóa mạnh trong phiên giao dịch ngày 16/6. Trong khi nhóm nguyên liệu công nghiệp khởi sắc nhờ đà tăng mạnh của cà-phê, áp lực bán áp đảo trên thị trường năng lượng đã kéo chỉ số MXV-Index giảm gần 0,6%, xuống còn 2.674 điểm khi đóng cửa.

Ảnh minh họa.

Chứng khoán ngày 16/6: VN-Index tăng hơn 8 điểm nhờ lực kéo từ nhóm bất động sản và chứng khoán

Phiên giao dịch ngày 16/6, thị trường chứng khoán Việt Nam duy trì đà phục hồi khi nhóm cổ phiếu chứng khoán, bất động sản và năng lượng đồng loạt khởi sắc, giúp VN-Index tăng 8,63 điểm lên 1.807,94 điểm. Dù thanh khoản giảm so với phiên trước và khối ngoại quay lại bán ròng, sắc xanh vẫn chiếm ưu thế trên toàn thị trường.

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Chứng khoán ngày 15/6: VN-Index áp sát mốc 1.800 điểm, khối ngoại mua ròng hơn 4.200 tỷ đồng

Phiên giao dịch ngày 15/6, sắc xanh chiếm ưu thế trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Lực mua ròng hơn 4.200 tỷ đồng từ nhà đầu tư nước ngoài góp phần nâng đỡ thị trường bất chấp áp lực điều chỉnh tại nhóm bất động sản và năng lượng. Chốt phiên, VN-Index đóng cửa tăng 7,66 điểm (+0,43%), lên mức 1.799,31 điểm.