Ứng dụng AI trong quản lý thuế và kiểm soát rủi ro

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã mở ra nhiều cơ hội mới trong quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực thuế. AI không chỉ giúp tự động hóa quy trình mà còn nâng cao khả năng giám sát, phát hiện rủi ro, từ đó bảo đảm minh bạch, công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Để hiểu rõ hơn về vai trò của AI trong quản lý thuế, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MISA.
Ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng AI để kiểm soát hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro. (Ảnh: baochinhphu.vn)
Ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng AI để kiểm soát hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro. (Ảnh: baochinhphu.vn)

Phóng viên: Hiện ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng AI để kiểm soát hóa đơn điện tử và quản lý rủi ro. Theo ông, việc này đã mang lại hiệu quả như thế nào?

Tổng Giám đốc MISA Lê Hồng Quang: Khi đã ứng dụng AI vào quản lý, chắc chắn hiệu quả mang lại là rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý rủi ro. Thực tế, hiện nay, mỗi năm có hàng triệu hóa đơn được phát hành từ các doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Nếu kiểm soát theo phương pháp thủ công, việc phát hiện sai phạm, gian lận sẽ mất rất nhiều thời gian và dễ bỏ sót những bất thường. Trong khi đó, AI giúp giải quyết bài toán này một cách hiệu quả.

Hệ thống AI có thể tự động phân tích dữ liệu hóa đơn theo thời gian thực, xác định những điểm nghi vấn, phát hiện các dấu hiệu gian lận như: doanh nghiệp có doanh thu thấp nhưng phát hành số lượng lớn hóa đơn giá trị cao; hóa đơn phát hành từ các doanh nghiệp có lịch sử vi phạm thuế; doanh nghiệp có các giao dịch bất thường về thời gian, tần suất, giá trị hóa đơn…

Trước đây, các cán bộ thuế phải kiểm tra thủ công, đối chiếu từng dữ liệu để phát hiện sai phạm. Nhưng với AI, hệ thống có thể sàng lọc hàng triệu hóa đơn chỉ trong vài giây, giúp cơ quan thuế kịp thời đưa ra cảnh báo và có biện pháp kiểm tra phù hợp. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn gian lận hóa đơn ngay từ đầu mà còn góp phần giảm thất thoát ngân sách nhà nước, tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn.

Ngoài ra, AI còn có thể hỗ trợ người nộp thuế, giúp họ kê khai và thực hiện nghĩa vụ thuế một cách thuận tiện hơn. Các công cụ trợ lý ảo sử dụng AI có thể hướng dẫn kê khai thuế, giải đáp chính sách thuế một cách tự động, giúp doanh nghiệp tuân thủ quy định dễ dàng hơn mà không cần mất thời gian chờ đợi phản hồi từ cán bộ thuế.

Ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MISA.

Ông Lê Hồng Quang, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần MISA.

Phóng viên: Để AI phát huy hiệu quả tối đa trong quản lý thuế, cần có những điều kiện gì, thưa ông?

Tổng Giám đốc MISA Lê Hồng Quang: Để AI thật sự trở thành công cụ hiệu quả trong quản lý thuế, chúng ta cần tập trung vào ba yếu tố quan trọng:

Thứ nhất, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu số. AI chỉ hoạt động hiệu quả khi có hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và được liên thông giữa các cơ quan thuế, hải quan, ngân hàng và các cơ quan liên quan khác. Hiện nay, ngành Thuế đã có hệ thống hóa đơn điện tử, nhưng cần tiếp tục mở rộng khả năng kết nối, đồng bộ dữ liệu để AI có thể phân tích và nhận diện rủi ro tốt hơn.

Thứ hai, có cơ chế đầu tư phù hợp. AI không phải là công nghệ có thể triển khai một cách đơn lẻ mà cần chiến lược đầu tư dài hạn. Một số công cụ AI có thể được sử dụng miễn phí, nhưng với những ứng dụng chuyên sâu như phân tích rủi ro thuế, phát hiện gian lận, việc đầu tư vào hệ thống AI hiện đại là điều cần thiết.

Hiện nay, nhiều quốc gia đã tích hợp AI vào hệ thống thuế quốc gia để kiểm soát hóa đơn, dự báo nguồn thu và giám sát tuân thủ. Việt Nam cũng đang đi theo hướng này và may mắn là Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI vào quản lý nhà nước. Vấn đề quan trọng là cần xây dựng lộ trình triển khai AI phù hợp với ngân sách và đặc thù quản lý thuế của Việt Nam.

Thứ ba, về yếu tố con người, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cán bộ thuế. AI có thể thay thế một số công việc mang tính lặp lại, nhưng con người vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích, ra quyết định và kiểm soát AI. Do đó, cán bộ thuế cần được đào tạo để sử dụng AI hiệu quả, biết cách khai thác dữ liệu và phối hợp với AI để tối ưu hóa quy trình quản lý.

Phóng viên: Một ý kiến lo ngại rằng AI có thể làm giảm vai trò của con người trong ngành thuế. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Tổng Giám đốc MISA Lê Hồng Quang: Hiện nay, các bộ, ngành đang thực hiện sắp xếp tinh gọn theo Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, kéo theo sự thay đổi về quy mô hoạt động từ cấp bộ, ngành Trung ương đến bộ máy quản lý địa phương. Trong bối cảnh số lượng cán bộ công chức hạn chế nhưng khối lượng công việc ngày càng tăng, việc chuyển đổi số và ứng dụng AI càng trở nên quan trọng.

Đúng là AI có thể thay thế con người trong một số công việc mang tính lặp lại, thủ công. Nhưng điều đó không có nghĩa là AI sẽ khiến con người mất việc. Thay vào đó, AI giúp con người tập trung vào các nhiệm vụ quan trọng hơn.

Trong ngành Tài chính, trước hết cần có các công cụ AI hỗ trợ cán bộ công chức theo từng nghiệp vụ cụ thể. Hiện nay, với sự phát triển của công nghệ, chúng ta đã nhắc nhiều đến trợ lý AI. Nếu mỗi cán bộ công chức có một trợ lý AI chuyên sâu giúp họ thực hiện công việc thì năng suất và chất lượng công việc sẽ tăng lên gấp đôi.

Thí dụ, thay vì phải kiểm tra từng hóa đơn một cách thủ công, cán bộ thuế có thể sử dụng AI để phát hiện rủi ro, sau đó tập trung vào phân tích chuyên sâu, đưa ra quyết định xử lý. Như vậy, AI không thay thế mà hỗ trợ cán bộ thuế làm việc hiệu quả hơn.

Hơn nữa, AI còn mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp mới. Khi công nghệ phát triển, ngành Thuế sẽ cần chuyên gia dữ liệu, kỹ sư AI, chuyên viên phân tích rủi ro… Những công việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn tạo thêm giá trị cho ngành tài chính - thuế.

Tuy nhiên, việc đầu tư AI cần tùy theo cấp độ ứng dụng. Có những ứng dụng miễn phí, nhưng cũng có những ứng dụng trả phí đòi hỏi đầu tư ngân sách lớn hơn. Đối với các cơ quan nhà nước, việc đầu tư AI sẽ cần ngân sách phù hợp để giải quyết các bài toán lớn của ngành.

Thực tế, trong kỷ nguyên số hóa toàn cầu, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là động lực mà còn là chìa khóa để Việt Nam vươn mình phát triển. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đã khẳng định rõ: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá ưu tiên hàng đầu” trong mô hình tăng trưởng mới của đất nước. Đây chính là nền tảng quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan Nhà nước trong quá trình ứng dụng AI vào chuyển đổi số, đặc biệt là với những ngành như tài chính, thuế và quản lý ngân sách...

Và tất nhiên, người lao động ngành thuế nên chuẩn bị sẵn sàng bằng cách trang bị kiến thức, kỹ năng và đặc biệt là học cách làm chủ AI. Chỉ khi làm chủ AI, chúng ta mới có thể tạo ra lợi thế vượt trội, nâng cao hiệu suất làm việc và không lo bị “thất thế” trước làn sóng công nghệ này.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Có thể bạn quan tâm

[Infographic] Chứng khoán ngày 5/10: VN-Index tăng 15,49 điểm, thanh khoản thị trường giảm

[Infographic] Chứng khoán ngày 5/10: VN-Index tăng 15,49 điểm, thanh khoản thị trường giảm

Ngày 5/10, VN-Index tăng 15,49 điểm (+0,89%) lên mức 1.753,20 điểm. Độ rộng trên HoSE nghiêng về tích cực với 155 mã tăng giá, 151 mã giảm giá và 49 mã giữ giá tham chiếu. Thanh khoản giảm, khối lượng giao dịch khớp lệnh giảm mạnh 29,7% so phiên trước. Khối ngoại tiếp tục bán ròng với giá trị bán 281,8 tỷ đồng trên HoSE.

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Chứng khoán ngày 5/10: VN-Index tăng gần 16 điểm, VIC và VHM nâng đỡ thị trường

Phiên giao dịch ngày 5/10, sắc xanh lan tỏa trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Các mã VIC, VHM đóng góp đáng kể vào đà tăng của các chỉ số chính, trong khi thanh khoản suy giảm và khối ngoại tiếp tục bán ròng cho thấy dòng tiền vẫn có sự thận trọng. Chốt phiên, VN-Index tăng 15,49 điểm (+0,89%), lên mức 1.753,2 điểm.

[Infographic] Chứng khoán tuần 28/9-2/10/2026: Thị trường có tuần thứ 2 liên tiếp giảm điểm, khối ngoại tiếp tục bán ròng

[Infographic] Chứng khoán tuần 28/9-2/10/2026: Thị trường có tuần thứ 2 liên tiếp giảm điểm, khối ngoại tiếp tục bán ròng

Thị trường tuần 28/9-2/10/2026 có 5 phiên liên tiếp giảm điểm với áp lực bán tăng mạnh trong phiên cuối tuần. Kết tuần VN-Index giảm 2,66% về mức 1.737,71 điểm, trên hỗ trợ tâm lý 1.700 điểm. Độ rộng thị trường trong tuần tiêu cực, hầu hết các nhóm ngành đều chịu áp lực điều chỉnh. 

Ảnh minh họa.

Chứng khoán ngày 1/10: VN-Index giảm sâu, cổ phiếu bất động sản và ngân hàng chịu áp lực bán

Phiên giao dịch ngày 1/10, thị trường chứng khoán Việt Nam diễn biến kém tích cực trong bối cảnh nhóm bất động sản và ngân hàng chịu áp lực điều chỉnh. VN-Index giảm 19,32 điểm, xuống 1.749,3 điểm. Thanh khoản toàn thị trường tăng, trong khi nhà đầu tư nước ngoài đảo chiều mua ròng hơn 3.120 tỷ đồng, tập trung vào MSR.

Lễ ký Biên bản ghi nhớ giữa VNX và SGX về phát triển sản phẩm chứng chỉ lưu ký (DR). (Ảnh: VŨ TRÀ)

Tăng cường kết nối thị trường vốn Việt Nam-Singapore

Chiều 30/9, tại Hà Nội, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước Vũ Thị Chân Phương có cuộc họp song phương với ông Lim Tuang Lee, Trợ lý Giám đốc điều hành, Khối Thị trường vốn, Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS), trao đổi về định hướng tăng cường hợp tác và thúc đẩy kết nối thị trường vốn giữa Việt Nam và Singapore.

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Chứng khoán ngày 30/9: Áp lực bán gia tăng cuối phiên, VN-Index giảm tiếp hơn 9 điểm

Phiên giao dịch ngày 30/9, sắc đỏ chiếm ưu thế trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Dù dòng tiền chảy mạnh vào nhóm cổ phiếu ngân hàng và bán lẻ, áp lực bán dâng cao tại nhóm cổ phiếu năng lượng và bất động sản vẫn khiến chỉ số VN-Index giảm điểm. Chốt phiên, VN-Index giảm 9,11 điểm (-0,51%), xuống mức 1.768,62 điểm.

Giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được thực hiện trên hệ thống của HNX. (Ảnh: HNX)

Trái phiếu riêng lẻ: Kiểm soát giao dịch, theo sát nghĩa vụ phát hành

Từ ngày 1/10/2026, quy trình giao dịch và công bố thông tin đối với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được thực hiện theo Thông tư số 138/2026/TT-BTC. Trách nhiệm của từng chủ thể được xác định từ khâu kiểm tra nhà đầu tư, thanh toán giao dịch đến việc cung cấp thông tin trong suốt thời gian trái phiếu còn dư nợ.

Toàn cảnh Hội nghị tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI tại xã Phú Xuyên, thành phố Hà Nội. (Ảnh: KHÁNH ANH)

Agribank cùng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội trao 1 tỷ đồng hỗ trợ xây dựng Nhà Đại đoàn kết

Ngày 28/9, tại xã Phú Xuyên (Thành phố Hà Nội), đồng chí Tô Huy Vũ, đại biểu Quốc hội khóa XVI, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Agribank cùng các đại biểu Quốc hội thuộc Đơn vị bầu cử số 8, Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội đã tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.