Phạm Thận Duật có tên hiệu là Vọng Sơn (tên một ngọn núi ở Ninh Bình, quê ông), tự là Quan Thành, sinh ngày 24-9 năm Ất Dậu (4 -11-1825) ở làng quê nghèo Yên Mô thượng (tổng Yên Mô, huyện Yên Mô - nay thuộc xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình). Sớm mồ côi cha nhưng Phạm Thận Duật được tình thương của người mẹ tần tảo bao bọc để học hành. Kế thừa truyền thống hiếu học và đỗ đạt của vùng quê đã sinh ra nhiều trí thức ưu tú: Ninh Ðạt, Ninh Tốn, Vũ Phạm Khải..., với hoài bão của người trai chí lớn muốn đem tài học giúp nước, giúp dân, ông đã tự lực học, tự lực ứng thí và đỗ đạt năm 25 tuổi.
Phạm Thận Duật là một nho sĩ quyết tâm dấn thân hành đạo. Trải đường hoạn lộ nhiều năm, nếm cả ngọt bùi và cay đắng, Phạm Thận Duật đã từng đảm nhiệm cả việc văn (bắt đầu là giáo thụ Ðoan Hùng cho đến khi tham gia Hội đồng Cơ mật, kiêm quản Quốc Tử Giám, ba lần là chủ khảo chấm Tiến sĩ, là thầy của nhiều hoàng tử); cả việc võ (nhiều lần chỉ huy tiễu phỉ); việc xây dựng (là đồn điền sứ, hà đê sứ); việc ngoại giao (đi sứ Trung Quốc đầu năm 1883)... từng là Thượng thư bộ Hình, bộ Hộ, nhận hàm nhị phẩm... Dù ở chức trách nào và ở đâu, trấn nhậm ở các địa phương, nơi miền biên viễn hay về làm việc tại kinh thành, Phạm Thận Duật cũng là một tấm gương kiên trì, toàn tâm toàn ý vì công việc, một tấm gương thanh liêm, chính trực. Ông để lại nhiều tác phẩm có giá trị cho văn hóa nước nhà: Hưng Hóa ký lược, Hà đê tấu tập, Vãng sứ Thiên tân nhật ký, Quan Thành văn tập. Phạm Thận Duật là người được giao trọng trách thẩm định để chính thức cho in bộ sử đồ sộ thời Nguyễn Khâm định Việt sử thông giám cương mục.
Ðất nước bị xâm chiếm, Phạm Thận Duật chủ chiến. Năm 1882, ông dâng mật tấu nêu những kế sách chiến lược phòng thủ đất nước và chống xâm lược. Dù phải thừa hành lệnh ký Hòa ước Giáp Thân (6-6-1884) đánh dấu sự thất bại của triều đình phong kiến Việt Nam trước thế lực xâm lược thực dân, song Phạm Thận Duật vẫn kiên quyết giành giật được một số điều khoản có lợi cho phong trào kháng chiến về sau: đòi lại bốn tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Bình Thuận là nơi có phong trào chống xâm lược mạnh từ đầu và đã nhanh chóng hưởng ứng phong trào Cần Vương sau này; không có điều khoản quy định về quân đội triều đình, giữ được lực lượng cho phái kháng chiến khi chiến sự xảy ra; quân Pháp không được đóng trong thành Huế để trực tiếp theo dõi hoạt động của quân triều đình đang do thủ lĩnh phe kháng chiến Tôn Thất Thuyết nắm. Phạm Thận Duật là một trong số những người chủ chốt đưa vua Hàm Nghi ra 'Sơn phòng' Tân Sở (Quảng Trị), phát chiếu Cần Vương ngày 13-7-1885. Phong trào Cần Vương đã mở ra một chặng đường mới của các trí thức nho học yêu nước. Họ không còn ràng buộc với mũ áo triều đình nữa mà trước mắt chỉ còn Tổ quốc lâm nguy và quyết tâm cùng dân cứu nước. Nghĩa khí cao đẹp đó đã hiện thân ở Nguyễn Xuân Ôn, Nguyễn Quang Bích, Phan Ðình Phùng, Nguyễn Thiện Thuật, Nguyễn Duy Hiệu, Tống Duy Tân, Mai Xuân Thưởng, Tạ Quang Hiện và biết bao sĩ phu vô danh...
Tôn Thất Thuyết tin tưởng ủy thác Phạm Thận Duật chuyển ngọn lửa Cần Vương kháng chiến từ trung ra bắc và lãnh đạo cuộc kháng chiến ở đây. Nhưng việc chưa kịp làm, ông bị tay sai Pháp chặn bắt cùng gia quyến sáng ngày 29-7-1885 trước khi xuống thuyền ra bắc thực hiện sứ mệnh được trao. Tinh thần khảng khái bất khuất của Phạm Thận Duật đã khiến kẻ thù bất lực đày ông ra Côn Ðảo rồi đưa ông tới đảo Ta-hi-ti. Trên hải trình đó, Phạm Thận Duật mất ngày 29-11-1885. Hình hài ông hòa vào đại dương. Biển xanh ghi dấu, châu còn đó... - khúc kết bi tráng cuộc đời không dài mà vẻ vang của một văn thân yêu nước, yêu dân, một học giả uyên bác của văn hóa Việt Nam, một nhân cách trong sáng...
Nhân dân tưởng nhớ Phạm Thận Duật, quê hương và gia tộc tự hào về ông. Từ năm 2000, Giải thưởng sử học Phạm Thận Duật được trao hằng năm cho các luận án sử học xuất sắc là niềm tự hào của các tân Tiến sĩ được nhận. Quỹ giải thưởng sử học mang tên ông còn mở rộng sự hỗ trợ tới việc nâng cao hiểu biết lịch sử trong quảng đại xã hội, khuyến học và các hoạt động xã hội từ thiện khác.
Cầm trên tay, ngắm, nhìn, chầm chậm lật giở từng trang LookBook Quảng Bình Đông Xuân, cuốn sách theo phong cách Travel Lookbook (sách ảnh du lịch) đầu tiên của Việt Nam; dành thời gian tiếp xúc, làm việc với nhóm thực hiện nội dung, nhất là người chịu trách nhiệm chính Mai Trịnh (Trịnh Thị Phương Mai), tôi có thêm góc nhìn về những người trẻ không ngại đầu tư lớn, khao khát sáng tạo, cống hiến và ghi dấu ấn riêng để tạo nên những giá trị nhân văn cho cộng đồng.
Đại dịch đã làm thay đổi suy nghĩ của người thầy thuốc trẻ này và từ đó biến thành những hành động quyết liệt để cứu dân, giảm đi đau thương của cuộc sống, của chính mình. Một năm mới sắp đến, cuộc sống của thầy thuốc Nguyễn Đặng Phương Ngọc vẫn xoay vần quanh hai chữ "chống dịch" và "cứu người".
Đến với triển lãm thơ "Theo dấu chân Đại tướng", mỗi người chắc hẳn có cảm nhận của riêng mình, song những dòng diễn ca này sẽ còn đọng lại: Bác Hồ trao: Tư lệnh toàn quyền/"Tướng quân tại ngoại!" mới làm nên/Chia tay Ðại tướng, Bác Hồ nhắc:"Trận này phải chắc thắng!" - Ðừng quên!
Chiếc áo dài truyền thống vốn dành cho cả nam lẫn nữ. Nhưng hiện tại có sự nhầm lẫn, đến nỗi, nhiều từ điển quốc tế định danh áo dài Việt Nam là trang phục của nữ giới. Phục hưng áo dài nam là phục hưng một nét văn hóa y phục truyền thống của dân tộc. Song, thế nào là “vừa đủ”?
Nước ta có nhiều chợ truyền thống đặc sắc, trải dài từ bắc vào nam.Có chợ chỉ họp một phiên mỗi năm. Có chợ họp hằng ngày, mỗi tuần hoặc mỗi tháng một phiên. Báo Nhân Dân cuối tuầnxin giới thiệu ba chợ nổi tiếng ở ba miền bắc, trung, nam.
Thời hiện đại mua sắm cái gì cũng tiện, sắm Tết càng tiện. Chẳng cần phải lo xa như trước, ngày tất niên ào qua siêu thị, ở quê thì lên thị trấn một buổi là đầy đủ cả. Chỉ có điều, mỗi ai đi chơi chợ hôm nay cứ thấy tiêng tiếc điều gì đã mất. Trong khi đó, công tác bảo tồn chưa được quan tâm, mà một số ít cá nhân, hay vùng quê muốn bảo tồn chợ cũng không có kinh phí và quy hoạch tổng thể.
Thời hiện đại mua sắm cái gì cũng tiện, sắm Tết càng tiện. Chẳng cần phải lo xa như trước, ngày tất niên ào qua siêu thị, ở quê thì lên thị trấn một buổi là đầy đủ cả. Chỉ có điều, mỗi ai đi chơi chợ hôm nay cứ thấy tiêng tiếc điều gì đã mất. Trong khi đó, công tác bảo tồn chưa được quan tâm, mà một số ít cá nhân, hay vùng quê muốn bảo tồn chợ cũng không có kinh phí và quy hoạch tổng thể.
Hễ nói đến chợ Việt, đặc biệt một cái chợ miền quê, hay một cái chợ của làng là trong tôi trào dâng cảm xúc xốn xang. Có nhà nghiên cứu xã hội học người Pháp từng nói: "Chợ là một Viện Hàn lâm", quả không ngoa. Chợ Việt cũng là một Viện Hàn lâm sống động trong ký ức của mỗi người con dân Việt, là một kho tàng văn hóa đậm chất vùng miền được hun đúc từ đời này sang đời khác.
Cứ có dân là có chợ, ngày xưa thế và hôm nay cũng thế. Chợ là nơi lưu thông hàng hóa của thiên hạ và mở đường giao dịch cho dân, là nơi giao lưu văn hóa, là sợi dây gắn kết tình làng nghĩa xóm, bức tranh sinh động thể hiện mức sống cũng như tinh thần của người dân mỗi vùng đất. Cuộc sống đi lên, tốc độ đô thị hóa cùng với những thay đổi về nếp sống, thói quen sinh hoạt phần nào đã làm mai một hồn cốt chợ xưa. Và nếu mỗi vùng đất không tự gìn giữ, thì nhiều ngôi chợ đặc sắc sẽ không còn.
Ðảo Phú Quốc còn gọi là đảo Ngọc - một mỹ danh khẳng định giá trị tuyệt hảo của đảo. Tôi đã đến đảo Ngọc ba lần, lần nào cũng có cảm giác mới lạ, xao xuyến, hết kỳ nghỉ mà cứ dùng dằng chẳng muốn rời xa.
Phương ngôn xưa có câu: "Trăm cảnh, nghìn cảnh không bằng bến Lảnh đền Mây" để nói đến sức hấp dẫn của di tích đền Lảnh Giang. Tới đây, du khách sẽ được thưởng ngoạn cảnh quan thơ mộng, hoài niệm về mối tình đẹp giữa Tiên Dung - Chử Ðồng Tử và tham dự nhiều trò chơi dân gian độc đáo.
Nằm cách thành phố Bắc Giang gần 30 km, Bổ Ðà Sơn Môn tọa lạc ở chân núi Thượng Lát (xã Tiên Sơn, Việt Yên, Bắc Giang). Nơi đây có ngôi chùa Bổ Ðà (còn gọi là chùa Bổ), chùa có tên chữ là Tứ Ân tự, hay Quán Âm tự, là một trong những trung tâm Phật giáo thuộc thiền phái Lâm Tế truyền vào nước ta từ thế kỷ 17.
"Kén rể" là một lễ hội độc đáo hiếm có ở làng Ðường Yên (xã Xuân Nộn, Ðông Anh, Hà Nội) nhằm tưởng nhớ và suy tôn bà Lê Hoa, danh tướng của Hai Bà Trưng. Hằng năm, cứ ngày mồng 2-2 âm lịch, dân làng tổ chức lễ hội tại đình làng để mọi người cùng vui hội cộng đồng.
Người dân đất Việt luôn tâm niệm rằng, miếng cơm hôm nay bắt nguồn từ cây lúa ngày xưa mẹ Âu Cơ dạy cày cấy, áo quần mặc cũng từ cây dâu con tằm mẹ dạy trồng. Ðến đền mẫu Âu Cơ (Hạ Hòa, Phú Thọ), một di tích lịch sử văn hóa lâu đời gắn liền với truyền thuyết Âu Cơ - Lạc Long Quân, để nhớ về cội nguồn dân tộc, tiếp thêm sức mạnh cho công cuộc dựng nước và giữ nước hôm nay.
Kẻ Giầu từ xa xưa đã sở hữu một cái đầm rộng, vốn là khúc eo của sông Tiêu Tương cẠn dòng "để lộc" cho dân Phù Lưu. Chợ Giầu họp trong làng lớn nhất vùng Kinh Bắc cùng đình, đền, chùa cổ kính và đầm sen tạo nên bản sắc văn hóa làng Phù Lưu (Từ Sơn, Bắc Ninh)- một quần thể phức hợp lồng vào nhau không thể tách rời.
"Bình Thuận: Biển xanh - Cát trắng - Nắng vàng", câu nói phản ánh vẻ đẹp thiên nhiên nổi bật của vùng đất ven biển xinh đẹp thơ mộng đã được chọn làm khẩu hiệu (slogan) của Lễ hội khinh khí cầu (KKC) quốc tế Việt Nam lần thứ I - Bình Thuận 2012 vừa được tổ chức với sự tham gia của hơn 60 phi công, chuyên gia KKC đẳng cấp quốc tế đến từ 12 quốc gia trên thế giới.
Nếu đi từ Hà Nội theo đường 6, vượt qua đèo dốc rồi lẫn trong gió núi mây ngàn thoắt ẩn thoắt hiện hơn 180 km là đến cao nguyên Mộc Châu (Sơn La). Như một điểm nhấn, một nét phác họa lãng mạn giữa đại ngàn nước non Tây Bắc, thác Dải Yếm (còn gọi thác Bản Vặt) được đồng bào dân tộc xã Mường Sang coi như báu vật của trời ban tặng.
Những ngày tháng tám lịch sử, về xã An Lộc, huyện Lộc Hà (Hà Tĩnh), chúng tôi được nghe câu chuyện về tấm gương kiên trung của hai anh em ruột Trần Hoặc, Trần Xu. Cả hai đồng chí đều là Bí thư Tỉnh ủy Hà Tĩnh trong những năm đầu của thời kỳ thành lập Ðảng.
Qua bến đò Rạch Sâu, tôi về thăm cù lao Giêng (hay diên, riêng, den, ven..., hay Koh-Teng theo cách gọi của người Khmer), trải dài trên ba xã Tấn Mỹ, Mỹ Hiệp, Bình Phước Xuân, huyện Chợ Mới (An Giang) một chiều mùa hạ. Giữa bốn bề sông nước, không gian rợp bóng mát của những vườn cây trái trĩu cành và di tích độc đáo, gọi mời. Vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời xứ này thanh bình như muôn đời vẫn thế.
Ðền Sái tọa lạc trên núi Sái, ngọn núi lớn nhất trong bảy ngọn núi thiêng Thất Diệu Sơn, dân gian truyền rằng phong thủy của núi Sái được gọi là "Quy Xà hợp hình". Nơi đây vẫn đang lưu giữ được bản gốc tượng Ðức Huyền Thiên Trấn Vũ, cũng là nơi có lễ hội rước vua quy mô, độc đáo.
Nằm ở phía tây nam vàm sông Cần Thơ, nơi có nhiều con rạch lớn nhỏ, nước ngọt phù sa mầu mỡ tươi mát quanh năm, vùng đất Bình Thủy - Long Tuyền (nay thuộc quận Bình Thủy - TP Cần Thơ) có nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng. Trong đó, tiêu biểu là nhà thờ họ Dương (nhà cổ Bình Thủy), đã được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.
Ðến xã vùng cao Trung Chải, Sa Pa (Lào Cai), hỏi ai là người mở ruộng bậc thang giỏi nhất, người dân ở đây đều nói tới ông Mã A Cháng, nhà ở thôn Móng Sến 2, trên đỉnh núi cao mù sương. Bà con gọi ông với biệt danh đầy khâm phục: "vua" ruộng bậc thang.
Cả đời nghệ nhân Danh Thiên, 81 tuổi ở sóc Bà Mai, ấp 8, xã Vị Thủy, huyện Vị Thủy (Hậu Giang) gắn bó với nhạc cụ dân tộc. Ông có thể chơi tất cả các loại nhạc cụ của người Khmer, đặc biệt là khả năng biểu diễn dàn nhạc ngũ âm.
Ðây là chiếc hộp vàng quý hiếm vừa được phát hiện tại Ðông Triều, Quảng Ninh vào chiều 21-6-2012. Người phát hiện chiếc hộp là Ðại đức Thích Quảng Hiển, trụ trì chùa Trung Tiết. Quả đồi, nơi phát hiện chiếc hộp vàng hình hoa sen thuộc khu vực suối 1, xã An Sinh, huyện Ðông Triều, nơi đang thi công công trình mở rộng con đường "hành hương tâm linh" từ Trại Lốc lên chùa Ngọa Vân trên dãy núi Yên Tử, nơi Vua Trần Nhân Tông hóa Phật.
"Ma nhai kỷ công bi văn" là một trong những văn bia độc đáo bậc nhất nước ta. Dù đã bảy thế kỷ trôi qua nhưng bài văn khắc trên núi đá năm nào như vẫn còn tươi nét bút.
Ðền Du Yến ở Chí Tiên (Thanh Ba, Phú Thọ) thờ Ngọc Loan công chúa, nữ tướng tài ba giúp Hai Bà Trưng đánh thắng quân xâm lược. Ngôi đền không nguy nga tráng lệ mà giản dị như cổ tích...
Bất cứ ai đến vãn cảnh chùa Thiên Mụ (Huế) cũng đều cho rằng, người chọn vị trí xây chùa đã rất am hiểu về Phật giáo và kiến trúc đình chùa, phong thủy... Giữa khung cảnh thiên nhiên thơ mộng, ngôi chùa trầm mặc, uy nghiêm tách biệt thế giới trần tục bên ngoài, tạo cho du khách cảm giác thật ung dung thư thái.
Danh thắng quốc gia Bãi Môn - Mũi Ðiện hôm nay thật khác lạ. Con đường Phước Tân - Bãi Ngà chạy sát biển, ôm gọn dãy núi Ðá Bia hùng vĩ; một bên là núi đá cheo leo, bên kia là mênh mông biển cả - phong cảnh thiên nhiên hoang sơ hiện ra trước mắt đầy sức gọi mời...
