Ngành Thuế áp dụng trí tuệ nhân tạo vào phân tích, quản lý hóa đơn

Cần biện pháp để quản lý rủi ro về hóa đơn điện tử trong toàn ngành thuế

Thực hiện Luật Quản lý thuế, ngày 21/4/2022, Bộ Tài chính đã triển khai hệ thống hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc như một cam kết tích cực đồng hành cùng doanh nghiệp trong hành trình chuyển đổi số, góp phần cùng ngành Tài chính và Chính phủ đạt được các mục tiêu quốc gia về chuyển đổi số, cải thiện môi trường kinh doanh.

Đồng thời với việc áp dụng hóa đơn điện tử, ngành Thuế đã thực hiện chủ trương lớn của Chính phủ về việc điện tử hóa, số hóa công tác quản lý thuế nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người nộp thuế (người nộp thuế) thực hiện nghĩa vụ của mình đối với ngân sách nhà nước và tạo sự minh bạch, bình đẳng đối với môi trường kinh doanh.

Theo số liệu của Tổng cục Thuế, đến nay đã có trên 4 tỷ hóa đơn điện tử được phát hành. Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua, qua theo dõi, Tổng cục Thuế nhận thấy đã xuất hiện hiện tượng một số tổ chức, cá nhân gian lận trong việc phát hành, sử dụng hóa đơn điện tử nhằm chiếm đoạt tiền thuế.

Trước tình hình đó, Tổng cục Thuế đã triển khai Trung tâm Cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử với chức năng phân tích dữ liệu hóa đơn điện tử, phục vụ cho công tác quản lý rủi ro về hóa đơn điện tử trong toàn ngành Thuế.

Hội nghị trực tuyến công bố triển khai “Hệ thống phân tích cơ sở dữ liệu và quản lý hóa đơn điện tử”.

Ngày 24/4, Tổng cục Thuế đã tổ chức Hội nghị trực tuyến công bố triển khai “Hệ thống phân tích cơ sở dữ liệu và quản lý hóa đơn điện tử”. Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tuyến, tại 65 điểm cầu tại cơ quan Tổng cục Thuế và Cục Thuế tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Theo Tổng cục Thuế, hệ thống phân tích cơ sở dữ liệu và quản lý hóa đơn điện tử được trang bị cho các cán bộ, công chức thuế trong toàn ngành, đáp ứng yêu cầu cấp bách của công tác quản lý về hóa đơn điện tử.

Hệ thống sẽ giúp các cán bộ ngành thuế có công cụ, nguồn dữ liệu để tập trung thực hiện rà soát, phân tích, phát hiện các dấu hiệu rủi ro trong việc phát hành, sử dụng hóa đơn điện tử; từ đó ngăn ngừa, xử lý kịp thời theo quy định pháp luật đối với các trường hợp vi phạm về hóa đơn cũng như các hành vi gian lận, trốn thuế, hoàn thuế giá trị gia tăng sai quy định, góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng cho doanh nghiệp.

Đối chiếu dữ liệu và khoanh vùng nghi vấn

Trung tâm Cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử mà Tổng cục Thuế vừa triển khai có chức năng phân tích dữ liệu hóa đơn điện tử, phục vụ công tác quản lý rủi ro về hóa đơn điện tử trong toàn ngành thuế.

Thứ nhất, hệ thống có chức năng đối chiếu dữ liệu của hóa đơn điện tử đã lập với tờ khai thuế theo nghĩa vụ phát sinh. Chức năng này được thực hiện tự động sau ngày thứ 5 kể từ ngày đến hạn nộp tờ khai. Qua việc đối chiếu so sánh, ngành thuế sẽ lập được danh sách người nộp thuế có số liệu chênh lệch giữa giá trị kê khai và giá trị thực tế trên hóa đơn đã lập.

Trên cơ sở danh sách đó, cơ quan thuế quản lý thực hiện các biện pháp nghiệp vụ phù hợp (kiểm tra tại bàn, thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế. Trong trường hợp cần thiết có thể chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra) để thực hiện đánh giá tính hình thực hiện và tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế.

Thứ hai, hệ thống có chức năng đánh giá tình hình sử dụng hóa đơn của người nộp thuế trong tháng.

Với chức năng này, trước khi người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ nộp tờ khai, cơ quan thuế đã có thể thực hiện đánh giá dữ liệu ngay sau khi kết thúc tháng gồm: Thông tin liên quan đến người nộp thuế (thời gian thành lập, người đại diện theo pháp luật, có liên quan, vốn đăng ký,…); dữ liệu hóa đơn người nộp thuế đã mua vào bán ra, hoặc thực hiện so sánh đánh giá dữ liệu hóa đơn mua vào bán ra của các kỳ liền kề để có thể thấy được sự biến động tăng giảm đột biến, từ đó đưa ra biện pháp quản lý kịp thời và phù hợp.

Ngoài ra, ngành thuế cũng đánh giá theo bộ chỉ số tiêu chí rủi ro về hóa đơn.

Ngày 2/2/2023, Tổng cục Thuế đã ban hành Quyết định số 78/QĐ-TCT về Bộ chỉ số tiêu chí đánh giá, xác định người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro trong quản lý và sử dụng hóa đơn nhằm giúp cơ quan thuế phân tích thông tin, xác định người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro cao để chuyển sang hình thức sử dụng hóa đơn có mã của cơ quan thuế hoặc đưa vào diện kiểm tra việc quản lý và sử dụng hóa đơn.

Bộ chỉ số tiêu chí ban hành theo quyết định trên gồm 3 nhóm:

- Nhóm 1: là nhóm các chỉ số tiêu chí xác định người nộp thuế chuyển từ sử dụng hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế sang hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế.

Trường hợp nếu người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro thuộc một trong các chỉ số tiêu chí này thì người nộp thuế sẽ phải chuyển đổi áp dụng từ sử dụng hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế sang sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế.

- Nhóm 2: là nhóm các chỉ số tiêu chí xác định người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro phải thực hiện rà soát, kiểm tra việc quản lý và sử dụng hóa đơn.

Nhóm chỉ số tiêu chí này là nhóm chỉ số tiêu chí áp dụng phương pháp tính điểm, xếp hạng rủi ro. Trên cơ sở đó lựa chọn số lượng người nộp thuế để đưa ra danh sách người nộp thuế cần rà soát, kiểm tra xác định vi phạm về hóa đơn nói riêng và vi phạm về thuế nói chung.

- Nhóm 3: là nhóm các chỉ số tiêu chí tham khảo xác định người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro phải thực hiện rà soát, kiểm tra việc quản lý và sử dụng hóa đơn.

Trường hợp người nộp thuế có dấu hiệu rủi ro thuộc một trong các tổ hợp chỉ số tiêu chí này thì sẽ lựa chọn người nộp thuế để đưa vào danh sách người nộp thuế cần rà soát, kiểm tra mà không qua chấm điểm rủi ro.

Áp dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để phân tích nâng cao

Tổng cục Thuế cho biết, công nghệ trí tuệ nhân tạo được áp dụng vào việc phân tích ngôn ngữ tự nhiên, xác định các hóa đơn mua bán cùng loại hàng hóa, từ đó, sẽxác định hóa đơn có giá mua bán bất thường.

Hàng tỷ hóa đơn với đa dạng các hàng hóa, dịch vụ khác nhau. Khi cần tập trung kiểm soát những hàng hóa trọng điểm rủi ro, công cụ sẽ giúp cơ quan thuế lọc được những hóa đơn mua bán mặt hàng trọng điểm để phân tích chuyên sâu.

Theo Tổng cục Thuế, nhiều trường hợp gian lận hoàn thuế qua xuất khẩu đã nâng khống giá hàng hóa xuất khẩu gấp hàng chục lần. Kiểm soát giá bất thường giúp sàng lọc các trường hợp cần giám sát, giúp ngăn chặn kịp thời gian lận hoàn thuế.

Trong việc xác định chuỗi doanh nghiệp có phát sinh giao dịch mua bán, với công nghệ mạng Bayes, hệ thống thiết lập được chuỗi các doanh nghiệp có phát sinh giao dịch mua bán cùng loại mặt hàng. Từ đó, cơ quan thuế truy được nguồn gốc của hàng hóa và giá trị gia tăng giữa các khâu.

Trên cơ sở phân tích chuỗi, cơ quan thuế sẽ tìm ra được những chuỗi có đặc điểm bất thường, như chuỗi có nút đầu và nút cuối trùng nhau; chuỗi chỉ có mua, không có bán; chuỗi có nhiều doanh nghiệp bỏ địa điểm kinh doanh… để tìm ra đầu mối nghi ngờ có hành vi mua bán hóa đơn bất hợp pháp.

Từ kết quả phân tích, sẽ xác định được chuỗi cần phân tích chi tiết, xác định các giao dịch trong chuỗi cần phân tích chuyên sâu, kết quả có thể bổ sung vào kế hoạch thanh tra, kiểm tra.

Cơ quan thuế sẽ kết hợp phân tích chuỗi mua bán mặt hàng rủi ro, doanh nghiệp ở cuối chuỗi có đề nghị hoàn lớn để phát hiện các trường hợp nghi ngờ gian lận hoàn thuế.

Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Mai Xuân Thành phát biểu tại Hội nghị trực tuyến công bố triển khai “Hệ thống phân tích cơ sở dữ liệu và quản lý hóa đơn điện tử”.

Theo Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế Mai Xuân Thành, với việc thành lập Trung tâm cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử giúp cơ quan thuế đẩy mạnh áp dụng phân tích dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để quản lý thuế, quản lý hóa đơn góp phần kiểm soát, phát hiện nhanh người nộp thuế gian lận về hóa đơn.

Đồng thời với việc chính thức đưa vào vận hành, triển khai “Hệ thống phân tích cơ sở dữ liệu và quản lý hóa đơn điện tử”, cơ quan thuế các cấp sẽ tập trung thực hiện rà soát, phân tích để kịp thời phát hiện các dấu hiệu rủi ro trong việc phát hành hóa đơn điện tử, giúp ngăn ngừa, xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật về hóa đơn chứng từ nói riêng và về thuế nói chung, góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế, cũng như tạo môi trường kinh doanh lành mạnh bình đẳng cho cộng đồng doanh nghiệp và người nộp thuế.

Bên cạnh đó, ngành Thuế tiếp tục thực hiện tuyên truyền cảnh báo đến các doanh nghiệp nhằm ngăn chặn, phòng ngừa việc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp từ sớm, từ xa; chủ động triển khai các biện pháp nghiệp vụ và tăng cường công tác phối hợp với các cơ quan chức năng trong công tác quản lý hóa đơn điện tử.