Những tín hiệu khả quan
Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương), năm 2025, ngành gỗ là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ năm 2025 đạt khoảng 17,2 tỷ USD. Riêng kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ và các sản phẩm liên quan của Thành phố Hồ Chí Minh đạt hơn 9 tỷ USD. Sản phẩm gỗ và nội thất Việt Nam đã có mặt tại hơn 160 quốc gia, vùng lãnh thổ, trong đó thị trường Mỹ chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Tuy nhiên, ngành gỗ cũng đang đối mặt nhiều thách thức. Đó là các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững từ thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ. Thêm vào đó, áp lực đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang sản xuất xanh, giảm phát thải nhằm thích ứng với xu thế thương mại bền vững toàn cầu. Biến động về chính sách thuế quan, nhất là từ Mỹ, đang tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh. Rủi ro địa chính trị gia tăng gây bất ổn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí logistics lên cao.
Theo Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh (HAWA) Tô Ngọc Ngời, những thách thức nói trên buộc ngành chế biến gỗ phải không ngừng nâng cao năng lực dự báo, quản trị rủi ro và thích ứng linh hoạt. Các doanh nghiệp chế biến gỗ của thành phố đã và đang chủ động đổi mới, tối ưu hóa quy trình sản xuất, kinh doanh; đầu tư máy móc, công nghệ tiên tiến; quản lý chuỗi cung ứng nguyên liệu gỗ hợp pháp chặt chẽ hơn; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị và xúc tiến thương mại; triển khai các giải pháp sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng...
Giám đốc điều hành Công ty TNHH Cung Việt (phường An Phú, Thành phố Hồ Chí Minh) Tô Đăng Trung cho biết: “Thị trường Mỹ có nhu cầu lớn về đồ gỗ Việt Nam, nhưng đòi hỏi rất cao về chất lượng. Chúng tôi đã làm chủ công nghệ đặc thù từ nhiều năm, chuẩn bị sẵn sàng về năng lực sản xuất, huy động thêm các “nhà máy vệ tinh”... Người Việt Nam không thua kém các quốc gia khác về ý tưởng và thiết kế. Tôi tin rằng trong thời gian sắp tới, Việt Nam sẽ có những sản phẩm đồ gỗ “Make in Vietnam”. Thế giới vẫn cần những sản phẩm đồ gỗ được sản xuất ở Việt Nam”.
Quyết tâm nâng cao giá trị
Cùng với cải thiện về công nghệ, thiết kế, chuyển đổi xanh..., tiết giảm chi phí và giảm giá thành sản phẩm cũng là hướng đi để nâng cao sức cạnh tranh. Giám đốc sản xuất Công ty TNHH Bảo Hưng Phùng Quốc Cường cho biết: Chúng tôi đã tìm được hai đối tác cung cấp giải pháp đóng gói mới, “xanh hóa” khâu này. Nhờ đó, kích thước thùng sản phẩm nhỏ gọn, giảm tỷ lệ hư hỏng do va đập, giảm 20-30% số chi phí đóng gói so với trước, nhờ đó sản phẩm của công ty cạnh tranh tốt hơn trên thị trường Mỹ. Theo Giám đốc điều hành Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu hàng Việt Nguyễn Văn Sang, để nâng cao sức cạnh tranh, giá trị xuất khẩu, doanh nghiệp cần chú trọng hơn vấn đề mẫu mã sản phẩm, tuân thủ yêu cầu ESG (Môi trường-Xã hội-Quản trị).
Ông Tô Ngọc Ngời cho biết thêm: “Để có thể sớm thoát cảnh gia công và sản xuất theo đơn đặt hàng, nâng cao giá trị gia tăng, các doanh nghiệp cần đầu tư mạnh cho khâu thiết kế và phát triển sản phẩm”. Theo các chuyên gia, lực lượng lao động của các doanh nghiệp rất khéo tay, có thể tạo ra những sản phẩm mang tính cá nhân hóa cao. Đây là xu hướng tiêu dùng mới trên thế giới. Với lao động tay nghề cao, kết hợp thiết kế hiện đại và nguyên liệu đạt chuẩn, ngành gỗ Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những mặt hàng đồ gỗ có sức cạnh tranh và giá trị cao trên thị trường quốc tế.
Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị cho biết: “Bộ cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp ngành gỗ thông qua các trụ cột chiến lược: hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho ngành phát triển bền vững; bảo đảm gỗ nguyên liệu hợp pháp thông qua phát triển vùng nguyên liệu trong nước, thúc đẩy chứng chỉ rừng bền vững; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ các biện pháp phòng vệ thương mại quốc tế, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ, thích ứng và các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn môi trường”.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Văn Được đề nghị HAWA và cộng đồng doanh nghiệp ngành gỗ cùng thành phố thực hiện năm mục tiêu chiến lược. Thứ nhất, tiên phong chuyển dịch xanh. Đây là giải pháp căn cơ để đáp ứng các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, chống mất rừng từ EU và Mỹ. Trong những năm tới, 80% số sản phẩm liên quan gỗ của thành phố phải đạt tiêu chuẩn xanh và truy xuất được nguồn gốc. Thứ hai, ngành gỗ phải nhanh chóng chuyển từ “Made in Vietnam” sang “Made by Vietnam” (hoặc Make in Vietnam), nghĩa là chuyển từ gia công thuần túy sang làm chủ thiết kế, công nghệ lẫn thương hiệu. Thứ ba, HAWA cần phát huy vai trò “nhạc trưởng”, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ để minh bạch chuỗi cung ứng, giúp giảm đến mức thấp nhất các rủi ro từ phòng vệ thương mại quốc tế, xúc tiến đưa sản phẩm tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu... Thứ tư, doanh nghiệp cần đa dạng hóa và cân bằng thị trường, chủ động mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, Mỹ Latin... Thứ năm, các doanh nghiệp ngành gỗ cần chủ động đề ra các mục tiêu và phấn đấu để góp phần giúp kinh tế thành phố năm 2026 tăng trưởng đạt mức hai con số.
