Các mô hình này đang mở hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm nông nghiệp, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân nông thôn.
Từ đặc sản thành sản phẩm OCOP
Nhờ bàn tay khéo léo, bà Nguyễn Thị Thanh Vân, ngụ ấp Thừa Trung (xã Thới Thuận, tỉnh Vĩnh Long) đã kỳ công chế biến những sản vật vùng ven biển như tôm, nghêu, ba khía, mực… thành mắm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Nhờ vậy, đặc sản địa phương được bảo quản lâu hơn, thuận tiện đến tay người tiêu dùng ở xa.
Bà Vân chia sẻ: “Từ xưa người ta chỉ thưởng thức món nghêu luộc, nghêu kho sả hay nấu lẩu ăn tươi chứ chưa ai làm mắm nghêu. Trong khi đó nghêu tươi không để lâu được, thịt cũng không ngon nữa cho nên việc mang đi các thành phố lớn rất khó khăn. Vì vậy, tôi mày mò nghiên cứu làm mắm nghêu giống như các loại mắm hải sản khác. Tôi làm mắm nghêu chỉ để cho gia đình ăn, tặng bạn bè thưởng thức. Suốt một năm liền, sau nhiều lần thay đổi cách sơ chế, phối trộn gia vị, món mắm nghêu mới chính thức bán ra thị trường”.
Tại xã Tân Hòa (thành phố Cần Thơ), ông Trần Văn Đệ đã chế biến sản phẩm từ quả bưởi da xanh trong vườn nhà. Trước đây, gia đình ông có khoảng 100 gốc bưởi da xanh nhưng do trái nhỏ, giá thấp, cho nên hiệu quả không cao. Ông đã tìm hướng đi mới bằng cách tận dụng bưởi non bị loại bỏ để chế biến thành mứt và sản phẩm sấy khô. Sau thời gian dài thử nghiệm, đầu tư máy sấy và học hỏi kỹ thuật, sản phẩm bưởi non sấy của cơ sở ông được thị trường ưa chuộng nhờ độ giòn, hương thơm tự nhiên, vị chua ngọt nhẹ pha lẫn chút đắng the của tinh dầu bưởi.
Hiện, cơ sở của ông Đệ có ba sản phẩm OCOP 3 sao gồm, bưởi non sấy, trà bưởi non và trà bưởi non túi lọc. Ông đang nghiên cứu sản xuất rượu bưởi non để đa dạng hóa sản phẩm. Mỗi tháng, cơ sở thu mua từ 1-1,5 tấn bưởi non, tùy đơn đặt hàng. “Cơ sở thu mua từ nhiều nhà vườn, có hợp đồng rõ ràng. Nếu đơn hàng tăng, cơ sở sẽ mở rộng thu mua và sản xuất”, ông Đệ chia sẻ.
Tại xã Tân Hòa còn có mô hình trại sữa dê Ngọc Đào của bà Đặng Thị Ngọc Đào. Từng làm nông nhưng thu nhập bấp bênh, năm 2012 bà chuyển sang nuôi dê sữa. Từ 13 con ban đầu, đến nay đàn dê của bà đạt gần 300 con, cho ra sáu sản phẩm chế biến từ sữa dê gồm sữa thanh trùng, yaourt tươi và bốn loại sữa chua sấy khô, tất cả đều đạt chuẩn OCOP 4 sao.
Không dừng lại ở sản xuất, bà Đào còn mở cửa trang trại đón khách du lịch đến tham quan và trải nghiệm. Du khách có thể tự tay cho dê ăn, vắt sữa và thưởng thức sản phẩm ngay tại chỗ, đặc biệt là các đoàn học sinh, sinh viên tìm hiểu mô hình nông nghiệp sạch. “Tôi nuôi dê với quy trình được khép kín. Sản phẩm OCOP 4 sao đòi hỏi an toàn thực phẩm tuyệt đối. Mỗi năm trại dê cho thu nhập 200-300 triệu đồng, ổn định hơn hẳn làm ruộng”, bà Đào chia sẻ.
Hiện, Thành phố Cần Thơ có 859 sản phẩm, gồm ba sản phẩm 5 sao, 239 sản phẩm 4 sao và 617 sản phẩm 3 sao. Tại tỉnh Vĩnh Long, toàn tỉnh có 13 sản phẩm đạt 5 sao, 189 sản phẩm đạt 4 sao và 881 sản phẩm đạt 3 sao.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân đánh giá, các sản phẩm OCOP trên địa bàn đều được xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ, cải tiến mẫu mã hàng hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm và được đưa lên sàn thương mại điện tử để đáp ứng nhu cầu thị trường hiện nay. Ngành nông nghiệp đang hỗ trợ chủ thể xây dựng hồ sơ, phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ, đào tạo nghề, xây dựng thương hiệu truy xuất nguồn gốc. Những sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP sẽ được hỗ trợ nâng hạng, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Liên kết phát triển du lịch cộng đồng
Tại xã ven biển Thới Thuận (tỉnh Vĩnh Long), chính quyền địa phương và người dân đang phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch để tăng thu nhập cho nông dân.
Bí thư Đảng ủy xã Thới Thuận Nguyễn Thanh Phong cho biết, địa phương có các sản phẩm OCOP 3 sao như: Mắm nghêu, mắm tôm Thanh Vân, mắm ba khía Ngọc Ánh, Homestay Nhà ngoại, nghêu sạch hợp tác xã Đồng Tâm đang được đầu tư, nâng cao chất lượng, quảng bá. Xã dự kiến mỗi tháng sẽ tổ chức chợ phiên một lần để quảng bá, giới thiệu các sản phẩm OCOP, đặc sản vùng ven biển đến khách du lịch tại khu vực bãi biển Thừa Đức.
Trong nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng bộ xã Tân Hòa xác định phát triển nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng là nhiệm vụ trọng tâm. Địa phương đang triển khai kế hoạch liên kết giữa các chủ thể OCOP để hình thành tuyến du lịch trải nghiệm, nơi du khách có thể thưởng thức sữa dê Ngọc Đào, mật ong Tám Minh, cà-phê dừa Hồng Nhiên…, những sản phẩm đặc trưng mang bản sắc địa phương.
Trưởng phòng Kinh tế xã Tân Hòa Nguyễn Tiến Mộng cho biết: “Khách du lịch đến không chỉ tham quan mà còn trải nghiệm sản phẩm OCOP ngay tại chỗ. Qua đó, doanh nghiệp địa phương có điều kiện phát triển, tăng quy mô, nâng cao năng suất, giá trị nông sản và giải quyết việc làm cho lao động tại chỗ”.
Việc gắn kết giữa OCOP và du lịch không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn giúp quảng bá hình ảnh địa phương, nâng tầm thương hiệu nông sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Sự chủ động của các chủ thể OCOP, cùng định hướng hỗ trợ của chính quyền, đang từng bước hình thành những mô hình du lịch trải nghiệm nông nghiệp đặc sắc.
