Đợt kỷ niệm 70 năm Nhà in Báo Nhân Dân - Công ty TNHH MTV In Báo Nhân Dân Hà Nội (1955-2025), đã có nhiều chuyện nghề cảm động được kể từ những người trong cuộc. Chính thức ra đời sau khi Báo Nhân Dân ra số đầu tiên chỉ vài năm, còn nhiều lắm những kỷ niệm đồng hành của nhà in báo Đảng với lịch sử phát triển của Đảng, tiếng nói của nhân dân.
TỰ HÀO NHỮNG DẤU MỐC ĐẦU TIÊN
Cuối tháng 4/1955, Nhà in Báo Nhân Dân bắt đầu hoạt động, sau khi vất vả chuyển thiết bị từ chiến khu về Hà Nội. Nhưng tính từ trước đó, nhiều con người và máy móc gộp thành nhà in sau này, đã là lực lượng in Báo Nhân Dân từ số đầu ngày 11/3/1951.
Theo hồi ức của ông Lê Văn Kỉnh (Lê Thành), nguyên Giám đốc Nhà in Báo Nhân Dân số 1, ngay từ năm 1950, Trung ương đã tăng cường năng lực Nhà in Việt Hưng ở Văn Lãng (Đại Từ, Thái Nguyên) để chuẩn bị in tờ Báo Nhân Dân ra hằng tuần. Trong hoàn cảnh chiến tranh, In Việt Hưng ngoài nguồn lực cũ của mình còn được tập hợp từ nhiều “cánh tay”: Xưởng in Quyết Thắng của Khu ủy 12, Xưởng in Ấn Loát 3 (Bộ Tài chính), Xưởng in của Tổng Công đoàn.
Sau này, về Hà Nội, Nhà in Báo Nhân Dân còn được xây dựng trên cơ sở tiếp quản Nhà in IDEO (Viễn Đông Ấn đường) tại 24 Tràng Tiền, Hà Nội. Hơn 70 năm, nhà in xưa - công ty nay tự hào được khởi những dấu mốc đầu trong in ấn báo chí nói chung. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Công ty In Báo Nhân Dân Hà Nội Trần Thị Kiều Thanh Bình, qua chia sẻ từ các tiền bối, điểm lại: Đó là cuối năm 1985, phục vụ Đại hội Đảng VI năm 1986, nhà in được trang bị máy in ốp-xét cuộn 4 mầu RO96 của Cộng hòa Dân chủ Đức, chuyển từ in báo công nghệ in ty-pô sang ốp-xét cuộn. Việc này được đánh giá là mở ra diện mạo mới sinh động, in báo 4 mầu với thời gian chỉ tính bằng giờ.
Đến năm 1990, việc thành lập Phòng Sắp chữ điện tử của nhà in là bước khởi đầu trào lưu vi tính hóa khâu sắp chữ của các báo. Rồi năm 1992 cũng tại nhà in, hệ thống chế bản ghi phim CTF (Computer-to-Film) đầu tiên của Việt Nam đi vào hoạt động, là bước phát triển mới về công nghệ chế bản hiện đại của ngành in nước nhà...
“NHÀ IN HỮU NGHỊ”
“Hành trình nhà in” được Đảng chăm lo, người làm báo Đảng vun đắp với các nguồn lực hợp thành như đã kể trên. Nhưng còn có thể coi đây là một thí dụ tiêu biểu của tình hữu nghị giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế. Ngay từ đầu năm 1955, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã viện trợ và cử 5 chuyên gia sang lắp đặt dây chuyền thiết bị in ty-pô cuộn, hướng dẫn sử dụng và dạy nghề cho công nhân nhà in, thời điểm đó đặt tại phố Tràng Tiền.
Các nước bạn đã giúp ta rất nhiều về thiết bị và đào tạo. Cuối những năm 1960, Cộng hòa Dân chủ Đức đón 5 công nhân nhà in sang học kỹ sư thực hành và thợ cả. Sau đó cứ vài năm, bạn lại giúp ta đào tạo vài kỹ sư thực hành. Rất đáng nhớ khi năm 1975, đoàn đại biểu Nhà in được Cơ quan Quản lý ngành in của Cộng hòa Dân chủ Đức - Zentrag mời sang thăm và năm 1976, Nhà in Báo Nhân Dân “kết nghĩa” - ký biên bản hữu nghị với Nhà in Postdam của Đức. Sau này, từ 1981 đến 1989, cứ năm lẻ là Nhà in Nhân Dân và năm chẵn là Nhà in Postdam lại có đoàn sang thăm, trao đổi nghiệp vụ. Cũng từ 1981 đến 1988, bạn đều đặn đón, hỗ trợ đào tạo cho ta công nhân kỹ thuật và cả đại học công nghệ in.
Và chỉ trong năm 1978, Đảng Xã hội chủ nghĩa Thống nhất Đức đã viện trợ toàn diện cho nhà in các máy in cuộn Plamag, công suất khoảng 40 nghìn/giờ tờ Nhân Dân 4 trang. Sau đó, 10 máy xếp chữ dòng Linotype N140 là món quà quý của Đảng Cộng sản Liên Xô. Ông Lê Văn Kỉnh nhớ lại, việc này đã thay thế cho xếp chữ thủ công, vất vả và nhiều độc hại.
CON ĐƯỜNG VƯỢT KHÓ
“Tôi còn nhớ, để có chữ chì và có mực in, phải nhờ đến tài tiếp liệu của anh Trần Ất (bí danh Tư Bò). Anh Ất thường xuyên ra vào Hà Nội để mua chữ chì và các nguyên vật liệu phục vụ xếp chữ và các vật tư khác cho việc in báo”, đó là chia sẻ của ông Đào Duy Thành, nguyên Phó Giám đốc Nhà in. Năm 1948, 15 tuổi, ông Thành đã vào học nghề xếp chữ ở Nhà in Việt Hưng tại Văn Lãng (Thái Nguyên), khi nhà in đang in Báo Sự Thật, tiền thân của Báo Nhân Dân. Ông Thành nhớ lại: Không có phương tiện vận chuyển thuận lợi, đa số phải gánh hoặc dùng xe đạp thồ, đi cả ngày mới tới nhà in.
Thời điểm ra số Báo Nhân Dân đầu tiên cũng vậy, công nhân xếp chữ vất vả, sửa chữa và thay đổi nhiều lần dưới ánh đèn dầu hoặc nhựa nến. Trong ký ức của những người trực tiếp ăn, ngủ, di chuyển cùng máy in thời kỳ đó, tất cả là những chặng đường gập ghềnh, những khu nhà tre nứa, mái lá nơi rừng núi cùng những thao tác tỉ mẩn từng chút một. Có công đoạn vỗ phông sau khi xếp chữ, tờ phông in báo được đựng trong một hộp sắt đưa đi nhà in để đúc khuôn chì. Công nhân thay nhau chuyển đi cả ngày trời. Sợ thú dữ như hổ báo, có đồng chí vừa đi vừa gõ, đến nơi thì thùng sắt đựng phông đã bẹp dúm dó.
Hồi mới về Hà Nội, còn in báo ở nhà Tiền trên phố Nguyễn Thái Học, sau là Nhà in Tiến Bộ, công nhân ăn ngủ ngay tại nhà máy. Nhiều năm sau, ông Nguyễn Triệu, Phó Quản đốc Phân xưởng Chữ nói câu “Làm ở nhà in, nhất là nhà in báo Đảng, in báo ra hằng ngày, chỉ có hết việc chứ không có hết giờ làm việc”, được coi như một “slogan” của nhà in. Nhưng suốt nhiều năm trước đó và sau này, các thế hệ nhà in đã và vẫn làm nghề với tinh thần như vậy.
Làm ở nhà in, nhất là nhà in báo Đảng, in báo ra hằng ngày, chỉ có hết việc chứ không có hết giờ làm việc.
Nguyên Phó Giám đốc Công ty In Báo Nhân Dân Hà Nội Hoàng Ngọc Thạch còn nhớ, hồi áp dụng công nghệ sắp chữ dòng Linotype từ cuối những năm 1970, công nhân làm việc bên cạnh nồi hợp kim chì nóng chảy, nhiệt độ từ 290 đến 320oC. Mặc dù có hút gió, hút bụi nhưng trong phòng thường xuyên trên dưới 40 độ C. “Anh em nam giới chúng tôi thường mặc quần đùi và áo may ô, kể cả cởi trần để làm việc bất kể khi trong tổ có vài ba chị em nữ, cũng biết là vi phạm nội quy lao động nhưng vì nóng quá!”, ông Thạch nhớ lại.
Đi qua chiến trường chống Pháp, qua tháng năm chống Mỹ, bắt nhịp đổi mới, tích cực bước vào hội nhập và thích ứng với cơ chế thị trường, vượt qua rất nhiều vất vả đặc thù của nghề sản xuất-in báo mà những chia sẻ trên chỉ là một phần nhỏ, Nhà in xưa - Công ty in Báo Nhân Dân nay đã viết tên mình vào một trang vàng trong lịch sử xây dựng và phát triển, lớn mạnh và kiến tạo của báo Đảng.
Đặc biệt những năm qua, Công ty còn đảm nhiệm trọng trách in ấn nhiều văn kiện của Đảng, cùng tài liệu phục vụ các sự kiện quan trọng của Trung ương, các đợt sinh hoạt chính trị lớn của đất nước... Song song với đó, theo chia sẻ của lãnh đạo Công ty, với cái tên thân thuộc “Nhà In Báo Nhân Dân Hà Nội”, Công ty là địa chỉ hợp tác uy tín của nhiều báo bạn; được nhiều doanh nghiệp, đơn vị tín nhiệm đặt hàng thiết kế, in ấn các ấn phẩm, sản phẩm lịch, catalogue, tờ rơi, bao bì...
Những dấu son của Công ty được ghi lại với Huân chương Độc lập hạng Nhất năm 1985, Huân chương Lao động hạng Nhì năm 1980, Huân chương Lao động hạng Ba năm 1960, Huân chương Lao động hạng Ba lần thứ hai năm 2025...
