Làm rõ hành vi phòng vệ chính đáng để bảo vệ quyền, lợi ích người bị hại

Tiếp tục chương trình làm việc tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, ngày 19/10, Quốc hội thảo luận ở tổ về các dự án: Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Luật Luật sư (sửa đổi), Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Bộ luật Hình sự (sửa đổi), dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Ngăn chặn hành vi thông đồng, "dìm giá"

Sáng 19/10, phát biểu tại tổ về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: Việc hoàn thiện Luật này phải trúng, đúng chủ trương của Đảng, nhất là các nghị quyết về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chống tham nhũng, tiêu cực; đẩy mạnh chuyển đổi số và quản lý tài sản công, đất đai.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị phân định rõ phạm vi điều chỉnh, bảo đảm thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật. Luật này chỉ nên là luật hình thức quy định thống nhất về trình tự, thủ tục tổ chức cuộc đấu giá. Bên cạnh đó, cần bổ sung nguyên tắc xử lý xung đột pháp lý khi luật chuyên ngành được sửa đổi. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là yêu cầu cốt lõi để tránh chồng chéo, tạo khoảng trống, đồng thời cũng tạo hành lang cho phép thực hiện đúng chủ trương: Một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tập trung phòng, chống thông đồng, dìm giá, bỏ cọc. Đây là vấn đề bức xúc nhất hiện nay, liên quan đến chủ trương phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và bảo vệ tài sản công. Dự thảo Luật cần bổ sung hành vi nghiêm cấm tiết lộ danh sách, hồ sơ người tham gia trước thời điểm công khai đấu giá; cấm can thiệp, chỉ đạo trong việc lựa chọn tổ chức đấu giá và đấu giá viên; quy định rõ chế tài cấm tham gia đấu giá đối với người trúng đấu giá rồi bỏ cọc hoặc có hành vi thông đồng…

Nhất trí với chủ trương đẩy mạnh đấu giá trực tuyến và chuyển đổi số một cách thực chất, an toàn, Chủ tịch Quốc hội đề nghị ưu tiên hình thức đấu giá trực tuyến đối với hầu hết các loại tài sản, trừ trường hợp đặc thù có danh mục quy định; xây dựng hệ thống bắt buộc đối với Cổng Đấu giá tài sản quốc gia do cơ quan nhà nước quản lý, có định danh và xác thực điện tử chặt chẽ; bổ sung hành vi nghiêm cấm liên quan đến can thiệp hệ thống, gian lận công nghệ, bảo đảm đồng bộ với Luật Giao dịch điện tử, Luật An ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân. Việc niêm yết tại Ủy ban nhân dân xã chỉ nên là hình thức bổ trợ, không bắt buộc, nếu đã công khai đầy đủ trên hệ thống quốc gia.

Một nội dung quan trọng được Chủ tịch Quốc hội lưu ý là việc nâng cao chất lượng, trách nhiệm của đội ngũ đấu giá viên và các tổ chức hành nghề. Việc mở rộng điều kiện trở thành đấu giá viên phải kèm theo yêu cầu bồi dưỡng bắt buộc hằng năm về đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng và cập nhật pháp luật; đồng thời, tăng cường trách nhiệm của các tổ chức hành nghề và đấu giá viên trong việc phát hiện, ngăn chặn hành vi thông đồng, dìm giá; quy định rõ quyền và nghĩa vụ tạm dừng, dừng hoặc hủy cuộc đấu giá; làm rõ cơ chế khiếu nại, khởi kiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia đấu giá.

Trong phiên họp sáng qua, liên quan dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), các ý kiến đánh giá cao việc dự thảo Luật đã kịp thời cập nhật, thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về tăng cường chăm sóc, bảo vệ trẻ em, nhất là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; chuyển dần từ mô hình chăm sóc tập trung sang chăm sóc trong môi trường gia đình, cộng đồng, lấy quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm.

Về việc xử lý vi phạm, hủy bỏ hoặc thu hồi quyết định nuôi con nuôi, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) và một số ý kiến đề nghị, trước khi ra quyết định, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo bằng văn bản cho các bên liên quan, tạo điều kiện để họ cung cấp thông tin, giải trình; đồng thời lắng nghe ý kiến của trẻ nếu trẻ có khả năng bày tỏ. Quyết định cần nêu rõ căn cứ, chứng cứ, thời điểm có hiệu lực và phương án chăm sóc, bảo vệ trẻ. Đặc biệt, trước khi quyết định có hiệu lực, cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá nơi ở và người chăm sóc tiếp theo, bảo đảm việc chăm sóc trẻ không bị đứt đoạn.

Đối với căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi khi cha mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo, một số ý kiến đề nghị bỏ quy định coi việc mắc bệnh hiểm nghèo là một căn cứ độc lập để chấm dứt quan hệ nuôi con nuôi. Dự thảo Luật nên quy định theo hướng chỉ xem xét chấm dứt việc nuôi con nuôi khi cha, mẹ nuôi thực tế không còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ, các biện pháp hỗ trợ phù hợp không thể bảo đảm việc chăm sóc an toàn và Tòa án xác định việc chấm dứt nuôi con nuôi sẽ đáp ứng lợi ích tốt nhất của trẻ.

Thảo luận về dự án Luật Luật sư (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tổ chức và hoạt động luật sư, nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận công lý của người dân, doanh nghiệp.

Làm rõ khái niệm phòng vệ chính đáng

Bước vào phiên họp buổi chiều, các đại biểu cho ý kiến vào các dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Theo đại biểu Dương Đức Hải (đoàn Hà Nội), việc hoàn thiện dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) là rất cần thiết nhằm nâng cao khả năng ứng phó và chất lượng điều tra, đặc biệt là ở cấp cơ sở. Phương thức bố trí Điều tra viên tại Công an cấp xã và giao nhiệm vụ, quyền hạn cho Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an xã khi được phân công, ủy quyền là bước đổi mới tư duy quan trọng, giúp nâng cao năng lực điều tra sát với hiện trường, thực tiễn hơn.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, công tác bố trí Điều tra viên không đồng nghĩa với việc thành lập thêm một cơ quan điều tra mới. Vì vậy, cần xác định rõ thẩm quyền bằng những quy định cụ thể ở cấp cơ sở; thiết lập cơ chế hỗ trợ, điều chỉnh việc phân công khi vụ án trở nên phức tạp; tăng cường năng lực và nguồn lực tương xứng với thẩm quyền được giao để bảo đảm người được giao quyền có đủ điều kiện thực thi đúng pháp luật. Liên quan đến khía cạnh vụ án phức tạp, đại biểu Dương Đức Hải cũng đề nghị quy định rõ hơn nguyên tắc xác định cơ quan chủ trì điều tra, đồng thời xây dựng cơ chế giải quyết nhanh tranh chấp thẩm quyền trong dự án Luật.

Cơ bản nhất trí với các quy định về phòng vệ chính đáng, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn Cà Mau) đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp tục hoàn thiện dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) theo hướng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời tháo gỡ các khó khăn khi áp dụng vào thực tiễn. Bởi theo đại biểu, khi bị xâm hại đột ngột, cấp bách, người bị tấn công sẽ không đủ thời gian, điều kiện để đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm. Do đó, cần làm rõ quyền chủ động chống trả của người bị xâm hại; quy định rõ hành vi phòng vệ chính đáng đối với tác động đang xảy ra hoặc có nguy cơ xâm hại trực tiếp, tức thời theo các căn cứ khách quan.

Đánh giá cao việc thể chế hóa chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học-công nghệ hiện nay, đại biểu Trần Thị Hoa Ry cho rằng, cần có cơ chế làm rõ điều kiện loại trừ trách nhiệm hình sự, bảo đảm quy định cụ thể về tuân thủ đúng quy trình, quy phạm trong nghiên cứu, thử nghiệm để áp dụng chính xác, thống nhất, giúp luật nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Nhấn mạnh những bất cập, vướng mắc khi áp dụng vào thực tiễn của hành vi phòng vệ trong Bộ luật Hình sự hiện hành, đại biểu Nguyễn Văn Hận (đoàn An Giang) nêu rõ: Phòng vệ là phản xạ tự nhiên của con người trong tình huống khẩn cấp. Do đó, cần tránh liệt kê chi tiết các trường hợp phòng vệ để tránh áp dụng cứng nhắc, thiếu bao quát thực tế. Theo đại biểu, việc phòng vệ chính đáng hay không cần được cơ quan điều tra chứng minh dựa trên tình huống cụ thể, không thể đưa toàn bộ các trường hợp vào quy định trong luật.

Về quy định rút ngắn thời gian điều tra hoặc kết thúc thời gian điều tra của các cơ quan được giao nhiệm vụ như: kiểm ngư, lâm nghiệp, hải quan..., đại biểu Nguyễn Văn Hận bày tỏ đồng tình với phương án giảm từ một tháng xuống 7 ngày. Nguyên nhân xuất phát từ việc các cơ quan nêu trên không phải lực lượng điều tra chuyên nghiệp, kỹ năng chuyên sâu để xử lý vụ án hình sự phức tạp. Ngoài ra, khi phát hiện vụ việc, phần lớn các đơn vị trong thực tế sẽ chủ động chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra chuyên trách xử lý. Cũng đã có những trường hợp chủ động xử lý tài liệu, chứng cứ thu thập nhưng lại không đạt chuẩn, khiến quá trình điều tra sau đó gặp vướng mắc, lãng phí thời gian tiến hành điều tra bổ sung.