Dự báo thời tiết trước thách thức khí hậu cực đoan

Nâng cao hiệu quả quan trắc giảm thiệt hại từ thời tiết cực đoan. Trong ảnh: Lũ lụt trên sông Lục Nam (Bắc Ninh).
Nâng cao hiệu quả quan trắc giảm thiệt hại từ thời tiết cực đoan. Trong ảnh: Lũ lụt trên sông Lục Nam (Bắc Ninh).

Những diễn biến bất thường của khí hậu, thời tiết toàn cầu đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực cho công tác dự báo. Điều này cũng tạo ra không ít thách thức đối với ngành khí tượng trong việc cung cấp các bản tin, dự báo, cảnh báo phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, kịp thời, phục vụ hiệu quả công tác phòng chống thiên tai.

"Quan trắc hôm nay, bảo vệ ngày mai"

Đó là chủ đề Ngày Khí tượng thế giới năm nay (23/3) được Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhắc đến trong thông điệp gửi tới tất cả các quốc gia. Ông nhấn mạnh, “khả năng dự báo giúp cứu sống con người, nhất là trong bối cảnh hỗn loạn khí hậu với những đợt nắng nóng kỷ lục, hạn hán kéo dài hơn, mực nước biển dâng cao cùng các thảm họa cực đoan diễn ra ngày càng thường xuyên hơn. Khoa học dự báo chính xác và tin cậy chính là tuyến phòng thủ đầu tiên của chúng ta…”.

Báo cáo của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho thấy, mọi quyết sách kinh tế, mọi khoản đầu tư hạ tầng, kế hoạch gieo trồng, kế hoạch quản lý y tế, nước và năng lượng, các điều chỉnh chuỗi cung ứng trên thế giới đều phụ thuộc vào nền tảng quan trắc và dự báo khí tượng toàn cầu.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đều nhận định thiên tai khí tượng cực đoan là rủi ro dài hạn hàng đầu. Các hiểm họa liên quan thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại kinh tế được ghi nhận lên tới 4,3 nghìn tỷ USD trong giai đoạn từ năm 1970 đến 2021, đồng thời cướp đi gần 2 triệu sinh mạng trên thế giới. Điều đó cho thấy, cảnh báo sớm là một nhu cầu thiết yếu cho mọi mặt đời sống xã hội.

Quan trắc trái đất đóng vai trò quan trọng hơn bao giờ hết trong theo dõi những tác động của biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh chóng, bao gồm sự gia tăng nhiệt trên đất liền và đại dương, tình trạng băng và sông băng tan chảy, cũng như mực nước biển dâng. Đây là nền tảng của thông tin khí tượng và khí hậu, phục vụ việc ra quyết định về phát triển kinh tế và bảo vệ cộng đồng của chúng ta.

Theo Tổ chức Khí tượng thế giới, vẫn tồn tại những khoảng trống lớn trong hệ thống quan trắc toàn cầu-trên đất liền, trong tầng băng tuyết và đại dương, làm suy giảm hiệu quả hành động. Đầu tư cho mạng lưới quan trắc không phải là một khoản chi phí đối với người nộp thuế, mà là một sự đầu tư cho an ninh kinh tế, khả năng chống chịu khí hậu dài hạn, đồng thời là cầu nối giữa các quốc gia và các thế hệ.

Bài toán nhân lực và công nghệ trọng tâm

Nhiều công nghệ tiên tiến đã được ngành khí tượng thủy văn ứng dụng, tiêu biểu như: Trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo quỹ đạo, giám sát bão, dông lốc; phát triển hệ thống cảnh báo trực tuyến; hệ thống giám sát, cảnh báo thiên tai thời gian thực quy mô cấp thôn, xã; công cụ dự báo FEWS dự báo lũ, nguồn nước thượng nguồn Mê Công; mô hình MIKE để tính toán lũ, xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long…

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, hiện Bộ đang triển khai nhiều định hướng quan trọng nhằm hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn và nâng cao năng lực cảnh báo sớm thiên tai. Trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số lĩnh vực khí tượng thủy văn, xây dựng các cơ sở dữ liệu lớn về khí tượng, thủy văn, tài nguyên nước và thiên tai; phát triển hệ thống dự báo số hiện đại; tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế... Một định hướng quan trọng là đưa thông tin dự báo và cảnh báo thiên tai đến người dân nhanh nhất, dễ tiếp cận nhất, thông qua các nền tảng số, các ứng dụng trên thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh.

Thực hiện đề án “Hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn đến năm 2025 và thời kỳ 2026-2030”, gắn với thực hiện quy hoạch mạng lưới trạm Khí tượng thủy văn quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát, đánh giá hiện trạng máy móc, thiết bị quan trắc; nghiên cứu phương án quản lý, giám sát các công trình quan trắc; xây dựng hệ thống quản lý, giám sát tập trung toàn bộ mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia và nghiên cứu ứng dụng số hóa sổ quan trắc...

Ngành khí tượng thủy văn tập trung bốn nhiệm vụ trọng tâm: Nghiên cứu và phát triển, làm chủ công nghệ lõi, dự báo tổ hợp, tích hợp AI; xây dựng hệ thống quan trắc thông minh, kết nối thời gian thực; xử lý và phân tích dữ liệu lớn (Big Data); truyền tải và phổ biến thông tin. Để làm được điều đó, ngành khí tượng thủy văn cần được quan tâm hơn nữa để vượt qua những khó khăn, thách thức hiện tại, đó là số lượng mỏng và yếu của nguồn nhân lực khoa học-công nghệ; mạng lưới quan trắc thiếu đồng bộ, chưa liên thông, thiếu chuẩn dữ liệu mở; thiếu phương tiện công nghệ tiên tiến, hiện đại...

Có thể bạn quan tâm

Các em học sinh tại lớp học tình thương phường Bình Trưng tham dự Lễ ra mắt Tổ chức đổi mới sáng tạo vì nguồn nước bền vững.

Ra mắt Tổ chức thúc đẩy đổi mới sáng tạo vì nguồn nước bền vững tại Việt Nam

Ngày 22/3, tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhân Ngày nước thế giới, Water Innovation, Tổ chức đổi mới sáng tạo vì nguồn nước bền vững chính thức được ra mắt, đánh dấu một sáng kiến mới nhằm kết nối các nguồn lực xã hội, thúc đẩy hành động và lan tỏa nhận thức về bảo vệ tài nguyên nước tại Việt Nam.

Khởi động Giờ Trái đất 2026, kêu gọi toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm.

Khởi động Giờ Trái đất 2026, kêu gọi toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm

Trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030, sáng 21/3, Bộ Công thương tổ chức Lễ phát động và Giải chạy hưởng ứng "Toàn dân sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và hưởng ứng Chiến dịch Giờ Trái đất năm 2026" tại Không gian Văn hóa sáng tạo Tây Hồ, thành phố Hà Nội.

Thứ trưởng Lê Công Thành phát biểu tại sự kiện Lễ phát động hưởng ứng Ngày Nước, Khí tượng và chiến dịch Giờ Trái đất năm 2026.

Trẻ em, thanh niên chung tay hành động vì không khí sạch và tương lai bền vững

Sáng 21/3, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UNICEF tại Việt Nam cùng nhiều cơ quan, tổ chức trong nước và quốc tế phát động chương trình “Trẻ em và Thanh niên hành động vì không khí sạch và tương lai bền vững”, đồng thời hưởng ứng Ngày Nước thế giới, Ngày Khí tượng thế giới và Giờ Trái đất năm 2026.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 21/3/2026: Bắc Bộ giảm nhiệt nhờ vùng hội tụ gió, nắng nóng tiếp tục bao phủ miền Đông Nam Bộ

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 21/3/2026: Bắc Bộ giảm nhiệt nhờ vùng hội tụ gió, nắng nóng tiếp tục bao phủ miền Đông Nam Bộ

Đêm nay và ngày mai 21/3, do ảnh hưởng của vùng hội tụ gió trên cao, khu vực Bắc Bộ và vùng núi phía Tây Bắc Trung Bộ đón mưa rào và dông. Trong khi đó, các tỉnh từ Đà Nẵng đến Nam Bộ vẫn duy trì trạng thái nắng ráo, ít mây, riêng miền Đông Nam Bộ tiếp tục xảy ra nắng nóng cục bộ với mức nhiệt cao nhất chạm ngưỡng 35 độ C.

Bốn em trong nhóm Dự án Green Era trao tiền, phối hợp Đoàn Thanh niên Khu bảo tồn Thiên nhiên Đakrông chăm sóc vườn cây. (Ảnh: Quang Huy)

Gieo hạt giống xanh cho một kỷ nguyên xanh

Giữa những thách thức ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu toàn cầu, câu chuyện về Dự án Green Era do một nhóm học sinh trung học phổ thông sáng lập để lại nhiều suy ngẫm sâu sắc.

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 20/3/2026: Vùng áp thấp phía Tây gây tăng nhiệt mạnh, miền Đông Nam Bộ nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai 20/3/2026: Vùng áp thấp phía Tây gây tăng nhiệt mạnh, miền Đông Nam Bộ nắng nóng

Đêm nay và ngày mai 20/3, hoàn lưu vùng áp thấp phía Tây tác động mạnh khiến nền nhiệt cả nước đồng loạt tăng cao. Bắc Bộ và Trung Bộ hửng nắng từ sớm, riêng khu vực miền Đông Nam Bộ tiếp tục duy trì nắng nóng gay gắt diện rộng với mức nhiệt có nơi vượt ngưỡng 36°C.