Dự báo thời tiết trước thách thức khí hậu cực đoan

Nâng cao hiệu quả quan trắc giảm thiệt hại từ thời tiết cực đoan. Trong ảnh: Lũ lụt trên sông Lục Nam (Bắc Ninh).
Nâng cao hiệu quả quan trắc giảm thiệt hại từ thời tiết cực đoan. Trong ảnh: Lũ lụt trên sông Lục Nam (Bắc Ninh).

Những diễn biến bất thường của khí hậu, thời tiết toàn cầu đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực cho công tác dự báo. Điều này cũng tạo ra không ít thách thức đối với ngành khí tượng trong việc cung cấp các bản tin, dự báo, cảnh báo phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, kịp thời, phục vụ hiệu quả công tác phòng chống thiên tai.

"Quan trắc hôm nay, bảo vệ ngày mai"

Đó là chủ đề Ngày Khí tượng thế giới năm nay (23/3) được Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhắc đến trong thông điệp gửi tới tất cả các quốc gia. Ông nhấn mạnh, “khả năng dự báo giúp cứu sống con người, nhất là trong bối cảnh hỗn loạn khí hậu với những đợt nắng nóng kỷ lục, hạn hán kéo dài hơn, mực nước biển dâng cao cùng các thảm họa cực đoan diễn ra ngày càng thường xuyên hơn. Khoa học dự báo chính xác và tin cậy chính là tuyến phòng thủ đầu tiên của chúng ta…”.

Báo cáo của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho thấy, mọi quyết sách kinh tế, mọi khoản đầu tư hạ tầng, kế hoạch gieo trồng, kế hoạch quản lý y tế, nước và năng lượng, các điều chỉnh chuỗi cung ứng trên thế giới đều phụ thuộc vào nền tảng quan trắc và dự báo khí tượng toàn cầu.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đều nhận định thiên tai khí tượng cực đoan là rủi ro dài hạn hàng đầu. Các hiểm họa liên quan thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại kinh tế được ghi nhận lên tới 4,3 nghìn tỷ USD trong giai đoạn từ năm 1970 đến 2021, đồng thời cướp đi gần 2 triệu sinh mạng trên thế giới. Điều đó cho thấy, cảnh báo sớm là một nhu cầu thiết yếu cho mọi mặt đời sống xã hội.

Quan trắc trái đất đóng vai trò quan trọng hơn bao giờ hết trong theo dõi những tác động của biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh chóng, bao gồm sự gia tăng nhiệt trên đất liền và đại dương, tình trạng băng và sông băng tan chảy, cũng như mực nước biển dâng. Đây là nền tảng của thông tin khí tượng và khí hậu, phục vụ việc ra quyết định về phát triển kinh tế và bảo vệ cộng đồng của chúng ta.

Theo Tổ chức Khí tượng thế giới, vẫn tồn tại những khoảng trống lớn trong hệ thống quan trắc toàn cầu-trên đất liền, trong tầng băng tuyết và đại dương, làm suy giảm hiệu quả hành động. Đầu tư cho mạng lưới quan trắc không phải là một khoản chi phí đối với người nộp thuế, mà là một sự đầu tư cho an ninh kinh tế, khả năng chống chịu khí hậu dài hạn, đồng thời là cầu nối giữa các quốc gia và các thế hệ.

Bài toán nhân lực và công nghệ trọng tâm

Nhiều công nghệ tiên tiến đã được ngành khí tượng thủy văn ứng dụng, tiêu biểu như: Trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo quỹ đạo, giám sát bão, dông lốc; phát triển hệ thống cảnh báo trực tuyến; hệ thống giám sát, cảnh báo thiên tai thời gian thực quy mô cấp thôn, xã; công cụ dự báo FEWS dự báo lũ, nguồn nước thượng nguồn Mê Công; mô hình MIKE để tính toán lũ, xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long…

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, hiện Bộ đang triển khai nhiều định hướng quan trọng nhằm hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn và nâng cao năng lực cảnh báo sớm thiên tai. Trọng tâm là đẩy mạnh chuyển đổi số lĩnh vực khí tượng thủy văn, xây dựng các cơ sở dữ liệu lớn về khí tượng, thủy văn, tài nguyên nước và thiên tai; phát triển hệ thống dự báo số hiện đại; tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, các viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế... Một định hướng quan trọng là đưa thông tin dự báo và cảnh báo thiên tai đến người dân nhanh nhất, dễ tiếp cận nhất, thông qua các nền tảng số, các ứng dụng trên thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh.

Thực hiện đề án “Hiện đại hóa ngành khí tượng thủy văn đến năm 2025 và thời kỳ 2026-2030”, gắn với thực hiện quy hoạch mạng lưới trạm Khí tượng thủy văn quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát, đánh giá hiện trạng máy móc, thiết bị quan trắc; nghiên cứu phương án quản lý, giám sát các công trình quan trắc; xây dựng hệ thống quản lý, giám sát tập trung toàn bộ mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia và nghiên cứu ứng dụng số hóa sổ quan trắc...

Ngành khí tượng thủy văn tập trung bốn nhiệm vụ trọng tâm: Nghiên cứu và phát triển, làm chủ công nghệ lõi, dự báo tổ hợp, tích hợp AI; xây dựng hệ thống quan trắc thông minh, kết nối thời gian thực; xử lý và phân tích dữ liệu lớn (Big Data); truyền tải và phổ biến thông tin. Để làm được điều đó, ngành khí tượng thủy văn cần được quan tâm hơn nữa để vượt qua những khó khăn, thách thức hiện tại, đó là số lượng mỏng và yếu của nguồn nhân lực khoa học-công nghệ; mạng lưới quan trắc thiếu đồng bộ, chưa liên thông, thiếu chuẩn dữ liệu mở; thiếu phương tiện công nghệ tiên tiến, hiện đại...

Có thể bạn quan tâm

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 12/7/2026: Bắc Bộ tiếp diễn mưa dông, cảnh giác nguy cơ lũ quét và sạt lở

[Video] Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai ngày 12/7/2026: Bắc Bộ tiếp diễn mưa dông, cảnh giác nguy cơ lũ quét và sạt lở

Trong đêm nay và ngày mai, Bắc Bộ tiếp tục có mưa dông, nguy cơ lũ quét và sạt lở đất vẫn ở mức cao tại khu vực miền núi. Trong khi đó, Bắc Trung Bộ còn mưa, Trung và Nam Trung Bộ ít mưa hơn, ban ngày có nắng. Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục chịu tác động của gió mùa Tây Nam với mưa dông gia tăng vào chiều tối.

Mưa lớn chiều ngày 10/7 làm ngập nhiều ngõ phố ở khu vực Hà Nội.

Bắc Bộ tiếp tục có khả năng mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất

Ngày 11/7, Cục Khí tượng Thủy văn cho biết, trong 5 ngày qua (từ 6-11/7), các tỉnh miền bắc liên tục chịu tác động của mưa vừa, mưa to trên diện rộng. Tổng lượng mưa phổ biến từ 70-150mm; riêng các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và Lào Cai ghi nhận lượng mưa từ 100-200mm.

Liên hợp quốc kêu gọi các nước chung tay hợp tác bảo vệ các đại dương, vì tương lai phát triển bền vững của nhân loại.

Chung tay bảo vệ “sức khỏe” đại dương

Bao phủ hơn 70% bề mặt Trái đất, giữ vai trò không thể thay thế trong điều hòa khí hậu, duy trì đa dạng sinh học và cung cấp nguồn thực phẩm, khoáng sản dồi dào cho nhân loại, song các đại dương trên thế giới đang đối mặt những áp lực nghiêm trọng.

Người dân trên địa bàn Hà Nội mua xăng E10.

Xăng E10 tỏ rõ ưu việt về môi trường

Sau hơn một tháng chuyển đổi sang xăng sinh học E10, thị trường tiếp tục vận hành ổn định. Đáng chú ý, kết quả quan trắc cho thấy chất lượng không khí tại nhiều đô thị đã được cải thiện rõ rệt từ khi xăng E10 được đưa vào sử dụng.

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.

Ít bão hơn, không có nghĩa là ít thiên tai

Theo nhận định của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, tác động của El Niño có thể khiến số lượng bão năm 2026 giảm, nhưng nguy cơ xuất hiện bão mạnh, mưa cực đoan, lũ quét và sạt lở đất vẫn rất đáng lưu ý.

Dự báo đường đi bão BAVI của cơ quan khí tượng Nhật Bản.

Siêu bão BAVI hướng về phía bắc của Đài Loan (Trung Quốc)

Theo thông tin của Cục Khí tượng thủy văn, lúc 7 giờ ngày 10/7, vị trí tâm bão BAVI ở vào khoảng 20.6N-127.3E, cách đảo Đài Loan (Trung Quốc) khoảng 650km về phía đông nam; cách tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc) khoảng 1000km về phía đông nam, cường độ của bão đã giảm đi đáng kể xuống còn cấp 14 (giảm 2 cấp so với ngày hôm qua).

Trên địa bàn tỉnh Điện Biên hiện có nhiều dự án xây dựng Trường nội trú liên cấp cũng cần nguồn cung vật liệu lớn.

Điện Biên rà soát, bảo đảm nguồn cung vật liệu phục vụ các dự án quan trọng

Để đáp ứng nhu cầu vật liệu phục vụ các công trình, dự án trọng điểm giai đoạn 2026-2030, chiều 9/7, Sở Xây dựng Điện Biên chủ trì họp liên ngành: Sở Nông nghiệp và Môi trường; Sở Công thương, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh; các ban quản lý dự án: Nông nghiệp, Giao thông, Dân dụng… để thống nhất giải pháp tham mưu, thực hiện.

Một trong những ngôi nhà của người dân ở xã Na Sang bị hư hỏng do mưa lớn trong đêm 8/7.

Điện Biên tiếp tục bị thiệt hại do mưa lớn

Mưa lớn kéo dài từ ngày 5/7, nhất là trận mưa trong đêm 8 và rạng sáng 9/7, đã gây nhiều thiệt hại về nhà cửa, cây cối hoa màu và giao thông trên điểm sạt lở đất, cây đổ, ách tắc giao thông trên các tuyến Quốc lộ 6 và Quốc lộ 12 tại Điện Biên. Nhiều hộ dân phải di dời nhà ở khẩn cấp để bảo đảm an toàn tính mạng.