Nhiều năm gắn bó với ruộng đồng ở xã Sơn Kiên, tỉnh An Giang, anh Huỳnh Thành Chuẩn, thành viên Hợp tác xã Lúa Vàng, hiểu hơn ai hết những nhọc nhằn của nghề trồng lúa trên vùng đất phèn. Gia đình anh canh tác khoảng 10ha với các giống ST24, ST25 và OM18. Mỗi vụ hè thu đến cũng là lúc người nông dân nơi đây thấp thỏm vì nỗi lo phèn trồi lên mặt ruộng sau những đợt nắng nóng.
Không chấp nhận mãi thua trên vùng đất khó
Ở vùng đất này, chuyện gieo sạ lại không còn là điều hiếm gặp. Khi phèn bốc lên sau xuống giống, cây lúa non bị bó rễ, vàng lá rồi chết hàng loạt. Nhiều hộ buộc phải làm đất, mua giống và gieo sạ lại từ đầu, khiến chi phí tăng cao, chậm thời vụ và kéo theo nguy cơ giảm năng suất.
Điều đáng nói, phần lớn bà con chỉ xử lý phèn sau khi hiện tượng đã xuất hiện. Khi ấy, cây lúa đã chịu tổn thương nên hiệu quả khắc phục không còn cao.
"Tại sao mình cứ chờ cây lúa bị hại rồi mới xử lý?", câu hỏi ấy cứ day dứt trong suy nghĩ của anh Chuẩn sau nhiều vụ sản xuất đầy khó khăn. Chính sự trăn trở đó đã thôi thúc người nông dân này tìm một hướng đi khác. Khi được lựa chọn tham gia mô hình "Hành trình Xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe" của Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền trên diện tích 0,5ha, anh xem đây là cơ hội để kiểm chứng một tư duy sản xuất mới thay vì tiếp tục canh tác theo thói quen cũ.
Ngay từ đầu vụ, anh mạnh dạn thay đổi quy trình. Sau thu hoạch, thay vì đốt rơm như trước, anh thu gom rơm bán, giữ lại phần gốc rạ trên đồng rồi sử dụng Bio-Canxi với lượng 200kg/ha để xử lý phèn và thúc đẩy phân hủy tàn dư thực vật.
Theo anh Chuẩn, khoản tiền bán rơm đủ để bù đắp một phần chi phí mua Bio-Canxi, trong khi đồng ruộng vừa sạch hơn, vừa hạn chế đốt rơm gây ô nhiễm môi trường. Quan trọng hơn, việc xử lý đất ngay từ đầu vụ giúp cây lúa có điều kiện phát triển thuận lợi hơn ngay từ khi mới nảy mầm.
Thay đổi tư duy để thu lợi nhuận bền vững
Sau khi xử lý nền đất bằng Bio-Canxi, anh Chuẩn tiếp tục bón Bio Lúa 1 ở 3 thời điểm 7-10 ngày, 18-22 ngày và 32-35 ngày sau sạ, mỗi đợt khoảng 150kg/ha. Đến giai đoạn làm đòng, anh sử dụng Bio Lúa 2 với lượng 150kg/ha theo khuyến cáo kỹ thuật.
Điều khiến người nông dân này phấn khởi không chỉ nằm ở quy trình mới mà còn ở những thay đổi rất rõ trên đồng ruộng.
Đến khoảng 30 ngày sau sạ, ruộng lúa sinh trưởng đồng đều, bộ rễ phát triển khỏe, không còn hiện tượng bám phèn hay bó rễ như nhiều vụ trước. Cây lúa xanh bền, khả năng hấp thu dinh dưỡng tốt hơn nên sức sinh trưởng cũng mạnh hơn.
Quan sát kỹ từng khóm lúa, anh nhận thấy mỗi cây mẹ đều cho từ 2 đến 3 chồi con khỏe mạnh, tỷ lệ đẻ nhánh cao và khá đồng đều so với những ruộng canh tác theo tập quán cũ.
Với anh Chuẩn, kết quả ấy không đơn thuần đến từ việc thay đổi một loại phân bón mà quan trọng hơn là thay đổi cách nghĩ trong sản xuất. Thay vì xử lý khi cây lúa đã bị tổn thương, anh chủ động cải tạo đất ngay từ đầu vụ để hạn chế tác động của phèn.
"Tôi nhận thấy cây lúa sống khỏe hơn, rễ phát triển tốt hơn và ít bị ảnh hưởng bởi phèn. Khi bộ rễ khỏe thì cây hấp thu dinh dưỡng tốt, phát triển đồng đều hơn", anh chia sẻ sau khi theo dõi mô hình.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, đất đai suy giảm chất lượng, chi phí đầu vào liên tục tăng, những thay đổi tưởng chừng nhỏ trong tư duy sản xuất lại mang ý nghĩa rất lớn. Người nông dân không còn chỉ quan tâm đến năng suất cuối vụ mà bắt đầu chú trọng sức khỏe đất, giảm phát thải, tận dụng phụ phẩm và quản lý đồng ruộng theo hướng khoa học. Rồi từ đó giúp nông dân gia tăng lợi nhuận trên mảnh đất của mình.
Câu chuyện của anh Huỳnh Thành Chuẩn cũng cho thấy, muốn sản xuất lúa hiệu quả thì trước hết phải thay đổi tư duy. Khi biết ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, lựa chọn quy trình phù hợp với điều kiện đồng ruộng và mạnh dạn thử nghiệm những giải pháp mới, ngay cả vùng đất phèn vốn được xem là "khó tính" cũng có thể mang lại những vụ mùa nhiều triển vọng.
Từ mô hình nhỏ chỉ 0,5ha, người nông dân ở Sơn Kiên đang lan tỏa một thông điệp tích cực đến nhiều thành viên trong Hợp tác xã Lúa Vàng: làm nông hiện đại không chỉ là đầu tư máy móc hay giống mới, mà bắt đầu từ việc hiểu đất, chăm đất và thay đổi tư duy canh tác. Chính những đổi thay ấy sẽ giúp người trồng lúa giảm chi phí, nâng cao lợi nhuận và thích ứng tốt hơn với những thách thức ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.
