Đại biểu Quốc hội: Phân quyền triệt để phải đi đôi với kiểm soát quyền lực

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, sáng 11/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Quyền được trao càng lớn thì thiết chế kiểm soát càng phải mạnh

Góp ý kiến về phạm vi, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) cho rằng, nếu đã là Luật Phát triển đô thị, không nên chỉ dừng ở luật hóa cơ chế đặc thù cho Thành phố Hồ Chí Minh rồi cho các địa phương khác áp dụng từng phần. Thay vào đó, cần hướng tới một khung thể chế chung về phát triển và quản trị đô thị có phân tầng, phù hợp quy mô, vị trí, vai trò và năng lực quản trị của từng đô thị.

"Những cơ chế đã được kiểm nghiệm ở Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và có tính phổ quát thì nên từng bước trở thành chính sách chung cho những đô thị đủ điều kiện, thay vì mỗi địa phương tiếp tục phải xin một nghị quyết hoặc cơ chế riêng", đại biểu An nêu quan điểm.

Đại biểu đề nghị cần quy định rõ hơn các tầng áp dụng, điều kiện, nguyên tắc và giới hạn, tránh tình trạng Luật đã mở nhưng địa phương vẫn phải chờ Chính phủ quyết định mình được áp dụng cơ chế nào.

Về phân cấp, phân quyền, đại biểu cho biết, qua rà soát Chương II, trong 35 điều về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, có tới 32 điều trực tiếp giao thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân thành phố, trong đó không chỉ là quyền tổ chức thực hiện.

Cụ thể, Hội đồng nhân dân được quyền quyết định, quy định chính sách trên những lĩnh vực rất lớn như: tổ chức bộ máy; quy hoạch; trật tự, an toàn; kinh tế biển; năng lượng; y tế; khoa học-công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát; tài chính-ngân sách, đầu tư, đất đai, nguồn nhân lực...

"Như vậy, vấn đề không chỉ là số lượng quyền, mà quan trọng hơn là tính chất của quyền được trao. Hội đồng nhân dân đang có một không gian rất lớn để quyết định chính sách địa phương", đại biểu An nêu rõ.

Tán thành với nguyên tắc "phân quyền triệt để, toàn diện", song đại biểu đoàn Đồng Nai đề nghị việc phân quyền triệt để phải đi đôi với kiểm soát quyền lực và nâng cao vai trò của Hội đồng nhân dân. Quyền được trao càng lớn thì thiết chế kiểm soát càng phải mạnh.

Theo đại biểu, phân quyền cho địa phương không nên chỉ được hiểu là chuyển quyền từ Trung ương xuống Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân. Hội đồng nhân dân phải thực sự phát huy vai trò là thiết chế dân cử quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính ở địa phương.

Đại biểu đề nghị làm rõ hơn 3 tầng kiểm soát: trước khi quyết định; trong quá trình thực hiện; hậu kiểm, đánh giá và xử lý trách nhiệm sau thực hiện; đồng thời nâng cao năng lực các Ban của Hội đồng nhân dân, đại biểu chuyên trách và bộ máy tham mưu tương xứng với quyền được trao.

Nên quy định lĩnh vực "không được thí điểm", còn lại được triển khai

Nêu ý kiến tại phiên họp, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) nhấn mạnh, một trong những điểm nghẽn lớn đối với quản trị đô thị hiện nay là thực tiễn phát triển rất nhanh, liên tục xuất hiện những vấn đề mới, mô hình và yêu cầu quản lý mới. Trong khi pháp luật chưa có quy định hoặc quy định hiện hành không còn phù hợp. Nếu mỗi vấn đề phát sinh đều phải chờ sửa luật hoặc xây dựng một nghị quyết riêng thì chính sách có thể chậm hơn rất nhiều so với yêu cầu của thực tiễn.

Đại biểu cho biết, tại khoản 3 dự thảo Luật xác định các nhóm lĩnh vực cụ thể được phép thí điểm. Quy định như vậy dự liệu hôm nay có thể đưa ngay vào luật, nhưng cơ chế thí điểm lại chủ yếu cần cho những vấn đề mới mà tại thời điểm xây dựng luật chưa thể dự báo hết.

"Nếu luật tiếp tục liệt kê những lĩnh vực được thí điểm thì chính danh mục này có thể trở thành giới hạn đối với sự chủ động của thành phố trong tương lai", đại biểu Song An nêu rõ.

Do đó, nữ đại biểu đề nghị cân nhắc thay đổi cách tiếp cận luật theo hướng thay vì cố gắng liệt kê những lĩnh vực được thí điểm, Luật nên xác định rõ những lĩnh vực không được thí điểm để bảo đảm tính phù hợp nhu cầu quản trị đô thị đặc biệt. Những vấn đề còn lại thì cho phép thành phố chủ động đề xuất và quyết định theo các điều kiện, quy trình và cơ chế kiểm soát do luật quy định.

Liên quan thẩm quyền quyết định thí điểm, tại khoản 4 Điều 8 quy định: trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền, Hội đồng nhân dân thành phố ban hành nghị quyết thí điểm. Sau quá trình thí điểm, tại điểm e khoản 5 tiếp tục quy định: Ủy ban nhân dân thành phố có trách nhiệm trình hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, ban hành mới văn bản quy phạm pháp luật để thực hiện chính thức.

Với quy định trên, theo đại biểu Song An, thành phố chưa thực sự có quyền quyết định đầy đủ ở cả hai đầu của quá trình. Muốn bắt đầu thí điểm phải có sự chấp thuận của cấp có thẩm quyền. Thí điểm thành công cũng chưa được chuyển sang áp dụng chính thức, phải kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành quy định mới để được áp dụng chính thức. Nếu thiết kế như vậy, tính chủ động của cơ chế thí điểm vẫn còn hạn chế và có nguy cơ vẫn quay trở lại cơ chế "xin-cho"- chính sách đặc thù mà chúng ta đang muốn khắc phục.

Từ phân tích nêu trên, đại biểu đoàn Tây Ninh đề nghị nghiên cứu mạnh dạn phân quyền đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định. Sau khi thí điểm thành công, đáp ứng các tiêu chí do luật quy định và thuộc phạm vi Quốc hội đã giao quyền tại luật này, cho phép Hội đồng nhân dân thành phố quyết định chuyển sang áp dụng chính thức trên địa bàn. Như thế mới thực sự biến cơ chế thí điểm thành công cụ để thành phố tự phát hiện, thực hiện và giải quyết điểm nghẽn thể chế từ thực tiễn.

Cũng theo đại biểu Song An, dự thảo cần tiếp tục rà soát, phân định thẩm quyền theo hướng những vấn đề lớn, có tính chiến lược, chính sách và ảnh hưởng rộng đến người dân thì thuộc thẩm quyền Hội đồng nhân dân. Những vấn đề mang tính quản lý, tổ chức thực hiện nên mạnh dạn giao cho Ủy ban nhân dân.

Còn những vấn đề điều hành thường xuyên, cần quyết định nhanh và xác định rõ trách nhiệm cá nhân thì nghiên cứu giao trực tiếp cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố để tăng tính năng động và phát huy được vai trò người đứng đầu, cân nhắc tiến tới áp dụng chế độ thị trưởng cho người đứng đầu chính quyền đô thị. Song song với trao quyền thực chất phải phân định rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và có cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ.