Vị thế khu vực được củng cố
Tấm Huy chương bạc của đội chạy tiếp sức nữ 4x400m tại Hàn Quốc vừa qua đã được khẳng định ở nhiều giải đấu tầm châu lục. SEA Games 32 tại Campuchia năm 2023 đã ghi cột mốc quan trọng của điền kinh Việt Nam khi đoàn vận động viên (VĐV) giành được 12 Huy chương vàng. Con số này tiếp tục khẳng định vị trí tốp đầu Đông Nam Á của điền kinh Việt - một thành quả đến từ quá trình đào tạo, đầu tư và sự bền bỉ của các VĐV lẫn ban huấn luyện.
Tuy nhiên, đằng sau vinh quang ấy là rất nhiều nỗi lo khi lực lượng kỳ cựu, những cái tên như Quách Thị Lan, Nguyễn Thị Oanh hay Nguyễn Thị Huyền đều đã ngoài 30 tuổi; Đoàn Thu Hằng đã U30. Thế hệ kế cận như Trần Thị Nhi Yến dù có tiềm năng, nhưng cần nhiều hơn thời gian và để trưởng thành cần được đầu tư bài bản, trong đó trọng tâm là điều kiện thi đấu cọ xát và hướng dẫn của chuyên gia giỏi.
Tại Olympic Paris 2024, Việt Nam chỉ có một suất mời duy nhất ở bộ môn điền kinh dành cho VĐV Trần Thị Nhi Yến, cho thấy điền kinh nước nhà dù đang làm tốt ở cấp độ khu vực nhưng vẫn chưa đủ lực cạnh tranh ở tầm châu lục và thế giới. Theo phân tích từ các chuyên gia thể thao, một trong những rào cản lớn nhất chính là thiếu tính liên tục trong đào tạo VĐV đỉnh cao; sự phát triển thiên về cá nhân thay vì hệ thống khiến cho việc tìm kiếm tài năng mang tính phong trào, thiếu chiến lược dài hơi.
Để phát triển thể thao đỉnh cao, trong đó có bộ môn điền kinh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành “Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Điền kinh là một trong những môn trọng điểm được ưu tiên đầu tư của chiến lược, trong đó nhấn mạnh mục tiêu đến năm 2030 điền kinh nước ta duy trì vị trí tốp 3 tại SEA Games, phấn đấu có huy chương tại ASIAD và ít nhất một huy chương tại Olympic vào năm 2045. Đây là mục tiêu lớn, đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ đào tạo, tuyển chọn, cơ sở vật chất đến cơ chế chính sách cho VĐV.
Một đề án riêng biệt cho điền kinh cũng đang được xây dựng với tầm nhìn từ năm 2035 đến năm 2045, tập trung vào đào tạo VĐV từ lứa tuổi 12 đến 14 theo mô hình khép kín; trong đó có sự tham gia của các trung tâm huấn luyện, trường năng khiếu thể thao và các địa phương có thế mạnh truyền thống, như: Nam Định, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Thành phố Hồ Chí Minh.
Mục tiêu và đề án đặt ra như vậy, nhưng điền kinh Việt Nam hiện đang thiếu trầm trọng các huấn luyện viên đạt chuẩn quốc tế cả về lý thuyết lẫn thực hành. Trong khi đó, một bộ phận không nhỏ huấn luyện viên vẫn còn tư duy cũ, ít cập nhật phương pháp huấn luyện hiện đại, làm chậm quá trình phát triển của VĐV. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, trang thiết bị tập luyện, thi đấu cũng là một thách thức.
Ngoài Trung tâm Huấn luyện thể thao quốc gia tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, hầu hết địa phương chưa có sân vận động đạt chuẩn điền kinh. Việc thi đấu, tập huấn quốc tế cũng chưa được duy trì đều đặn cho nên các VĐV thiếu cơ hội cọ xát để nâng cao thành tích. Một thực tế không thể bỏ qua là mức đãi ngộ chưa tương xứng. VĐV điền kinh dù giành huy chương vẫn chưa có chế độ lương, thưởng ổn định. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến động lực gắn bó lâu dài với nghề.
Giải pháp nào để vươn tầm?
Để khắc phục các “điểm nghẽn” và đưa điền kinh vươn tầm châu lục, trước hết, từ khâu tuyển sinh, đào tạo, thi đấu đến quản lý sau giải nghệ cần có lộ trình cụ thể và liên thông. Mô hình đào tạo kép - vừa học văn hóa, vừa đào tạo thể thao cần được nhân rộng và thực chất hơn. Việc cải thiện chính sách đãi ngộ cho VĐV và huấn luyện viên là yêu cầu cấp thiết, bởi khi VĐV thật sự coi thể thao là sự nghiệp bền vững thì mới có thể trông đợi vào những đột phá.
Một điều quan trọng không thể thiếu là các VĐV điền kinh Việt Nam cần được đưa đi tập huấn tại các nước có nền thể thao hiện đại như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu...; và cần mời chuyên gia nước ngoài giỏi về huấn luyện lâu dài, không chỉ trong các kỳ thi đấu ngắn hạn.
Những thành tích tại SEA Games là nền tảng, nhưng sẽ không đủ nếu không có tầm nhìn xa hơn để vươn tới đỉnh cao khu vực, châu lục và thế giới. Để điều đó thành hiện thực, sự đổi mới tư duy, chính sách và hành động ngay từ hôm nay là yếu tố không thể thiếu.
